Categorie: Zwolle

De munt van Zwolle

In Zwolle is nooit zo vroeg gemunt als in de andere IJsselsteden. De stad is ook niet zoals bijvoorbeeld Deventer uit zichzelf begonnen met munten slaan maar heeft gewacht tot zij het muntrecht verkreeg van de Duitse keizer. Dit gebeurde voor Zwolle wat later als voor de andere steden namelijk in 1488 (door Frederik III). Nadat Zwolle het muntrecht had verkregen zijn er van 1488 tot 1499 munten geslagen voor rekening van de stad, op naam van de Duitse keizers.

Sinds 1534 nam Zwolle deel aan de overeenkomst met de steden Kampen en Deventer om een gezamenlijke munt op te richten. Deze munt werd te Deventer ingericht echter de kosten en opbrengsten werden verdeeld over de drie steden. De munt is van 1534 tot 1583 te Deventer in bedrijf geweest en van 1583 tot 1588 te Kampen. Ook deze munten werden met de titels van de Duitse keizers geslagen omdat alle drie de steden het muntrecht via privileges van de Duitse keizer(s) uitoefenden. Na de verovering van Deventer in 1587 door de Spanjaarden onder leiding van Parma, heeft de stad Kampen nog tot 1588 munten geslagen op naam van de drie steden. Echter na dit jaar hield de samenwerking tussen de drie steden op met bestaan omdat het door de Spanjaarden bezette Deventer niet meer aan de voorwaarden uit de overeenkomst kon voldoen. Na de herovering van Deventer (1591) door Prins Maurits werd de driesteden munt echter niet meer voortgezet maar begonnen de steden ieder weer voor zich te munten op naam van de stad. Reeds in 1588 ging Zwolle in onderhandeling met Caspar Wijntgens maar er werd pas gemunt onder zijn broer Balthasar Wijntgens Jr. vanaf ca. 1591. Wederom op naam van de Duitse keizers:

Rudolf II 1596-1612
Matthias I 1612-1619
Ferdinand II 1619-1637
Ferdinand III 1637-1657

Omdat de stad Zwolle geen enkele controle toestond over zijn kwaliteit en hoeveelheid van de muntslag ontstond er vaak wrijving met de Staten-Generaal. De stad lag namelijk binnen de Republiek maar beriep zich aangaande het muntrecht op het muntprivilege van de Duitse keizer uit 1488. Uiteindelijk kwamen de Staten-Generaal en de stad in 1606 overeen dat zij de muntslag zouden staken voor een periode van 3 jaar tegen een afkoopsom van 6000 gulden.

Reeds in 1612 verschenen echter alweer de eerste stedelijke munten van Zwolle. Het heropende munthuis ging weer munten op naam van de Duitse keizers. De laatste muntperiode (1657-1694) werden er na de dood van de Duitse keizer Ferdinand III munten geslagen naar voorbeeld en zo veel mogelijk volgens de regels van de Staten-Generaal. Het gebeurde echter nog vaak genoeg dat de munten te licht waren en dat er verboden muntsoorten werden geslagen zoals schellingen en florijnen. In 1694 tenslotte werd de munt definitief gesloten tegen een afkoopsom van 4000 gulden per jaar welke de stad ontvangen heeft tot de afschaffing hiervan door koning Lodewijk Napoleon in 1809.

Buiten de muntmeestertekens komt er ook vaak een muntteken voor op de Zwolse munten. Dit is een kleine uitvoering van het stadswapen (een wit kruis op een blauw veld). De eerste Zwolse muntmeester voor de stadsmunt in de periode na de driesteden muntslag was Caspar Weijntges, een zoon van Balthasar Weijntges Sr. Hij was tevens aangesteld als muntmeester te Kampen maar heeft in de beide steden waarschijnlijk zijn functie niet uitgeoefend. In oktober 1590 volgt zijn broer Balthasar Weijntges Jr. hem op tot september 1593. Hij werd toen ontslagen en zijn bezittingen werden in beslag genomen. Hij overleed februari 1594.

Na Balthasar Weijntges zien we bijna een eeuw lang muntmeesters uit het geslacht van Romondt op de Zwolse munt werkzaam. De familie van Romondt komt in de jaren ’80 van de 16e eeuw voor als aangetrouwde familie van het geslacht Weijntges. Arent van Romondt draagt in 1628 zijn halfbroer Johan voor als zijn vervanger/opvolger. Zijn verzoek werd door de stad ingewilligd en toen Arent in 1629 overleed nam Johan zijn ambt over. Deze was getrouwd met Wynne Weijntges en hij werkte ook op diverse munten in Oost-Friesland. Ook hij stelde het muntmeestersambt veilig voor een van zijn zoons in het geval hij zou komen te overlijden. In 1635 stemde de stad in met zijn verzoek om na zijn dood het ambt over te dragen aan zijn zoon. In 1646 volgde zijn zoon Arent hem op, mogelijk omdat aan zijn verzoek om klein geld te mogen aanmunten niet werd voldaan. Het zilver was dermate duur geworden dat de munt enige tijd stillag omdat er geen groot zilvergeld geslagen kon worden. Hierdoor stonden de inkomsten van de muntmeester en zijn werklieden stil. Zijn zoon heeft sinds 1646 weer verschillende, voornamelijk grote, zilveren munten aangemaakt. In 1671 overleed hij en volgde zijn zoon Gerrit hem in februari op als muntmeester. Toen deze in 1684 overleed volgde zijn zwager Cornelis van Keppel Focx hem op. Tien jaar later, in 1694, werd de munt tegen een vergoeding van 4000 gulden per jaar gesloten. Mogelijk is de landschapsmunt van Overijssel van 1705-1710 gevestigd geweest te Zwolle. Muntmeester was toen Dirk van Romondt Jr. van wie de muntbussen te Zwolle zijn geopend.

Wapens op de Zwolse munten

Op de vroege munten van Zwolle komt een wapenschild voor met hierin een kruis (Wit kruis op een blauw veld). Later komt de afbeelding van Sint Michael voor die met de draak vecht, het schild dat Sint Michael vasthoud is het wapenschildje met het kruis. Deze afbeelding vinden we bijvoorbeeld op alle duiten van Zwolle.

Deze twee wapens zijn ook wel eens samengevoegd in wapenschild met vieren kwartieren. Tenslotte komt er ook een klauwende leeuw voor die het wapenschildje met het kruis in zijn linker klauw vastheeft

Bron: duiten.nl.