Categorie: Brussel

De Brabantse munt te Brussel

Brussel (in het Frans Bruxelles) is tegenwoordig de hoofdstad van België. Over de oorsprong van de naam Brussel bestaan slechts veronderstellingen. De bekendste is dat het een afleiding zou zijn van Broek-sele, nederzetting in het moeras. Een andere veronderstelling is dat de oorspronkelijke naam Brug-Zenne, brug over de Zenne was. De Zenne is het riviertje waaraan de stad ontstaan is.

Hoewel Brussel in 1979 zijn duizendjarig bestaan vierde, zijn er al sporen van bewoning in de 7e eeuw. De handelsactiviteiten van de 11e eeuw trokken ook ambachtslieden aan, waardoor in de 13e en 14e eeuw de lakennijverheid tot bloei kwam. Economie en bestuur waren in handen van patriciërs, in tegenstelling tot andere Vlaamse steden, waar de gilden de dienst uitmaakten. Nadat Brussel midden 14e eeuw residentie van de hertogen van Brabant was geworden, werd het in 1430 het bestuurscentrum van het Bourgondische rijk en hofstad. De reformatie drong in Brussel al vroeg door en tal van protestanten werden als ketters omgebracht, hetgeen aanleiding was tot het beroemde “smeekschrift der edelen”, dat in 1566 te Brussel aan de landvoogdes werd aangeboden. De stedelijke economie had het zwaar te verduren tijdens de tachtigjarige oorlog en nadien door de Franse beschietingen van 1695.

De eerste muntslag dateert uit de 10e/11e eeuw, er is toen gemunt op naam van de Duitse keizer Otto III (983-1002). De plaatsnaam die toen werd gebruikt was BRUOCSELLA. Gedurende de rest van de middeleeuwen is er incidenteel gemunt te Brussel door de hertogen van Brabant. De stad kreeg pas laat enige betekenis als munt voor de zuidelijke Nederlanden onder Albertus & Isabella. Na 1758 was Brussel de enige muntplaats in de zuidelijke Nederlanden omdat men vanwege centralisatie van de muntslag alle andere munthuizen had gesloten. Op de munten van Philips II komt als muntteken voor Brussel de letter B voor. Deze letter B is ook gebruikt op de koninkrijksmunten van Willem I om het Brusselse munthuis aan te geven. Onder Albertus & Isabella wordt er in 1612 een engelenkopje ingevoerd als muntteken, welke tot 1794 werd gebruikt. Dit engelenkopje is afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael.

In Brussel zijn er van 1757 tot 1789 ook koperen munten geslagen voor Luxemburg, deze munten dragen ook het muntteken van Brussel. In 1790 zijn er tijdens de Belgische opstand tegen de Oostenrijkers munten geslagen op naam van de verenigde Belgische staten. Deze opstand werd al na een paar maanden neergeslagen maar toch wisten zij een uitgebreide serie munten te slaan in deze korte periode.

Bron: duiten.nl

Brussel: oord 1648

Gevonden door Martine Delplace

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: ·PHIL·IIII·D·G·HISP·ET· INDIAR·REX· (of variant). Voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, wat betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroonde wapenschild  met meerdere kwartieren tussen het gesplitst jaartal 16 / 48. Tekst: ARCHID·AVS·DVX·BVRG·BRAB·Zc· (of variant). Voluit: archidux Austria dux Burgundie Dominus Tornesis, wat betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Muntmeester: ?

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 14 mei 1642 tot 9 februari 1645 ca. 1.725.688 stuks.
Periode 22 maart 1645 tot 19 december 1648 ca. 576.936 stuks.
Periode 14 maart 1650 tot 5 juli 1651 ca. 196.084 stuks.
Periode 4 december 1651 tot 19 maart 1653 ca. 506.784 stuks.
Periode 19 maart 1653 tot 1 augustus 1654 ca. 363.068 stuks.
Periode 7 augustus 1654 tot 31 maart 1655 ca. 273.580 stuks.
Periode 1 april 1655 tot 20 juli 1656 ca. 59.8624 stuks.
Periode 30 juni 1659 tot 28 augustus 1660 ca. 25.152 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

BRU.5

Lit: Vanhoudt 2: 653.BS

Gedetermineerd door  Eric Aerts en rimidi voor de slagplaats 

Brussel: oord 1660

Gevonden door Pieter Nevens

pieter1.1 pieter1

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 3 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: ·PHIL·IIII·D·G·HISP·ET· INDIAR·REX· (of variant). Dit is voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroonde wapenschild  met meerdere kwartieren tussen het gesplitst jaartal 16 / 60. Tekst: ARCHID·AVS·DVX·BVRG·BRAB·Zc· (of variant). Dit is voluit: archidux Austria dux Burgundie Dominus Tornesis, en betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntmeester: Pieter van Vreeckem ( 1649 – 1680 )

Muntteken:  engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 14 mei 1642 tot 9 februari 1645 ca. 1.725.688 stuks.
Periode 22 maart 1645 tot 19 december 1648 ca. 576.936 stuks.
Periode 14 maart 1650 tot 5 juli 1651 ca. 196.084 stuks.
Periode 4 december 1651 tot 19 maart 1653 ca. 506.784 stuks.
Periode 19 maart 1653 tot 1 augustus 1654 ca. 363.068 stuks.
Periode 7 augustus 1654 tot 31 maart 1655 ca. 273.580 stuks.
Periode 1 april 1655 tot 20 juli 1656 ca. 59.8624 stuks.
Periode 30 juni 1659 tot 28 augustus 1660 ca. 25.152 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

BRU.5

Gedetermineerd door Eric Aerts 

Brussel: oord 1789

Gevonden door Bart Verhelst

bart v1 bart v1.1

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Borstbeeld van Jozef II naar rechts. Tekst: JOS. II. D.G. – R. IMP. D. B. (of variant). Voluit: Josephus II Dei gratia rex imperiales dux Burgundie, wat betekent: Jozef II, bij Gods gratie keizer van het Roomse rijk, hertog van Bourgondië.

Keerzijde: In zes regels AD / USUM / BELGII / AUSTR· / 1789· / () Wat betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Jean-Joseph Wouters 1776 – 1794

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geslagen aantallen van de jaren 1781 en 1782 gezamenlijk is ca. 1.656.372 stuks. In 1787 zijn ca. 135.731 stuks geslagen, in 1788 ca. 1.184.633 stuks en in 1789 ca. 654.628 stuks. Bij deze munten valt op dat de letter U als U geschreven wordt en niet meer als V.

Keizer Jozef II

Referentie

BRU.16

Lit: Vanhoudt new 857-Brussel

Gedetermineerd door Eric Aerts

Brussel: oord 1788

Gevonden door Luc Van der Linden

luc2.1-800 luc2-800

Materiaal: koper

Diameter: 21,5 mm

Gewicht: 3,15 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Jozef II naar rechts. Tekst: JOS. II. D.G. – R. IMP. D. B. (of variant). Voluit: Josephus II Dei gratia rex imperiales dux Burgundie, wat betekent: Jozef II, bij Gods gratie keizer van het Roomse rijk, hertog van Bourgondië.

Keerzijde: In zes regels AD / USUM / BELGII / AUSTR· / 1788· / () Dit betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Jean-Joseph Wouters  1776 – 1794

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geslagen aantallen van de jaren 1781 en 1782 gezamenlijk is ca. 1.656.372 stuks. In 1787 zijn ca. 135.731 stuks geslagen, in 1788 ca. 1.184.633 stuks en in 1789 ca. 654.628 stuks. Bij deze munten valt op dat de letter U als U geschreven wordt en niet meer als V.

Keizer Jozef II

Referentie

BRU.16

Lit: Vanhoudt new 857-Brussel

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luxemburg: oord 1757

Gevonden door Dominique Quipor

Materiaal: koper

Diameter: ?; uitgave: 23 mm

Gewicht: ?; uitgave: 3,82 gr

Voorzijde: Buste naar rechts. Tekst: M·T·D·G·R·JMP·G·H·B·REG·A·A·D·LUX·

Keerzijde: In zes regels AD / USUM / DUCATUS / LUXEMB· / 1757 /

Muntteken: hoofdje

Slagplaats: Brussel

Maria Theresia van Oostenrijk

Lit: nieuwe Vanhoudt 835 – Brussel

Gedetermineerd door Dominique Quipor

Brussel: gigot 1615

Gevonden door Bart Quintens

Materiaal: koper

Diameter: 17 mm

Gewicht: 1,77 gr

Voorzijde: Schuin geplaatst stokkenkruis dat door een vuurijzer is heen gestoken. Aan het vuurijzer hangt de keten van de orde van het gulden vlies en aan weerszijden het jaartal. Tekst: .ALBERTVS. ET. ELISABET. D:G. (of variant). Voluit: Albertus et Elisabeth Dei gratia wat betekent: Albertus en Elisabeth, bij Gods gratie (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Keerzijde: Gekroond wapenschild  met meerdere kwartieren. Tekst: .ARCHID. AVST. DVC. BVRG. B. C. (of variant). Dit is voluit: Archiduces Austria duces Burgundie et Brabant en betekent: aartshertogen van Oostenrijk en hertogen van Bourgondië en Brabant.

1 = Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw en rood omzoomd).
3 = Wapen van Brabant (In zwart een gouden leeuw, rood getongd).

Muntmeester: Pieter van der Heyden ( 1614 – 1622 )

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 5 mei 1615 tot 20 juni 1616 ca. 1.799.672 stuks.
Periode 21 juni 1616 tot 14 juni 1617 ca. 68.320 stuks.

Geslagen volgens de nieuwe muntvoet die sinds 1606 gold. Voorschrift 128 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 1,92 gram per stuk.

Albrecht en Isabella

Referentie

BRU.3

Gedetermineerd door Eric Aerts

Brussel: oord Verenigde Belgische Staten 1790

Gevonden door Jelle VdVeire

Materiaal: koper

Diameter: 21 mm

Gewicht: 3 gr

Voorzijde: Belgische leeuw naar rechts met vrijheidshoed op een piek.

Keerzijde: AD / USUM / FŒDERATI / BELGII / 1790. /  wat betekent: voor gebruik in de verenigde Belgische staten.

Muntmeester: Jean-Joseph Wouters 1776 – 1794

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Opmerking: In navolging van de Franse revolutie brak in december 1789 een opstand uit tegen de Oostenrijkse overheersing in de zuidelijke Nederlanden. Deze werd in het najaar van 1790 echter bloedig neergeslagen door de Oostenrijkse troepen. In de korte periode van nog geen jaar is het de verenigde Belgische staten wel gelukt om een complete serie munten uit te geven waaronder ook koperen oorden en dubbele oorden.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, is een gewicht van ca. 3,82 gram en diameter 22 mm. Oplage ca. 359.031 stuks.

Referentie

BRU.18

Lit: Vanhoudt new 866 – Brussel

Gedetermineerd door Jelle VdVeire

Luxemburg: demi liard 1789

Gevonden door Jan Meynendonckx

Materiaal: koper

Diameter: 16 mm

Gewicht: 1,14 gr

Voorzijde: Gekroond Luxemburgs wapen.

Wapen van Luxemburg

Keerzijde: In vier regels: ∗ hoofdje ∗ / DEMI / LIARD / 1789•

Muntteken: 

Slagplaats: Brussel

Slagaantal: 1.576.993

Keizer Jozef II

Referentie

Referentie

Gedetermineerd door Jan Meynendonckx

Brussel: oord 1653

Gevonden door Kris Van Den Berge

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 3,45 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: ·PHIL·IIII·D·G·HISP·ET· INDIAR·REX· (of variant). Dit is voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroonde wapenschild  met meerdere kwartieren tussen het gesplitst jaartal 16 / 53. Tekst: ARCHID·AVS·DVX·BVRG·BRAB·Zc· (of variant). Dit is voluit: archidux Austria dux Burgundie Dominus Tornesis, en betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntmeester: Pieter van Vreeckem ( 1649 – 1680 )

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 14 mei 1642 tot 9 februari 1645 ca. 1.725.688 stuks.
Periode 22 maart 1645 tot 19 december 1648 ca. 576.936 stuks.
Periode 14 maart 1650 tot 5 juli 1651 ca. 196.084 stuks.
Periode 4 december 1651 tot 19 maart 1653 ca. 506.784 stuks.
Periode 19 maart 1653 tot 1 augustus 1654 ca. 363.068 stuks.
Periode 7 augustus 1654 tot 31 maart 1655 ca. 273.580 stuks.
Periode 1 april 1655 tot 20 juli 1656 ca. 59.8624 stuks.
Periode 30 juni 1659 tot 28 augustus 1660 ca. 25.152 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

BRU.5

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luxemburg: demi liard 1783

Gevonden door Marco Sanders

Materiaal: koper

Diameter: 18 mm

Gewicht: 1,3 gr

Voorzijde: Gekroond Luxemburgs wapen.

Wapen van Luxemburg

Keerzijde: In vier regels: ∗ hoofdje ∗ / DEMI / LIARD / 1783•

Muntteken:

Slagplaats: Brussel

Slagaantal: 1.362.346

Keizer Jozef II

Referentie

Referentie

Gedetermineerd door Marco Sanders