Categorie: Brussel

De Brabantse munt te Brussel

Brussel (in het Frans Bruxelles) is tegenwoordig de hoofdstad van België. Over de oorsprong van de naam Brussel bestaan slechts veronderstellingen. De bekendste is dat het een afleiding zou zijn van Broek-sele, nederzetting in het moeras. Een andere veronderstelling is dat de oorspronkelijke naam Brug-Zenne, brug over de Zenne was. De Zenne is het riviertje waaraan de stad ontstaan is.

Hoewel Brussel in 1979 zijn duizendjarig bestaan vierde, zijn er al sporen van bewoning in de 7e eeuw. De handelsactiviteiten van de 11e eeuw trokken ook ambachtslieden aan, waardoor in de 13e en 14e eeuw de lakennijverheid tot bloei kwam. Economie en bestuur waren in handen van patriciërs, in tegenstelling tot andere Vlaamse steden, waar de gilden de dienst uitmaakten. Nadat Brussel midden 14e eeuw residentie van de hertogen van Brabant was geworden, werd het in 1430 het bestuurscentrum van het Bourgondische rijk en hofstad. De reformatie drong in Brussel al vroeg door en tal van protestanten werden als ketters omgebracht, hetgeen aanleiding was tot het beroemde “smeekschrift der edelen”, dat in 1566 te Brussel aan de landvoogdes werd aangeboden. De stedelijke economie had het zwaar te verduren tijdens de tachtigjarige oorlog en nadien door de Franse beschietingen van 1695.

De eerste muntslag dateert uit de 10e/11e eeuw, er is toen gemunt op naam van de Duitse keizer Otto III (983-1002). De plaatsnaam die toen werd gebruikt was BRUOCSELLA. Gedurende de rest van de middeleeuwen is er incidenteel gemunt te Brussel door de hertogen van Brabant. De stad kreeg pas laat enige betekenis als munt voor de zuidelijke Nederlanden onder Albertus & Isabella. Na 1758 was Brussel de enige muntplaats in de zuidelijke Nederlanden omdat men vanwege centralisatie van de muntslag alle andere munthuizen had gesloten. Op de munten van Philips II komt als muntteken voor Brussel de letter B voor. Deze letter B is ook gebruikt op de koninkrijksmunten van Willem I om het Brusselse munthuis aan te geven. Onder Albertus & Isabella wordt er in 1612 een engelenkopje ingevoerd als muntteken, welke tot 1794 werd gebruikt. Dit engelenkopje is afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael.

In Brussel zijn er van 1757 tot 1789 ook koperen munten geslagen voor Luxemburg, deze munten dragen ook het muntteken van Brussel. In 1790 zijn er tijdens de Belgische opstand tegen de Oostenrijkers munten geslagen op naam van de verenigde Belgische staten. Deze opstand werd al na een paar maanden neergeslagen maar toch wisten zij een uitgebreide serie munten te slaan in deze korte periode.

Bron: duiten.nl

Brussel: oord 1744

Gevonden door Kurt Cr

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Borstbeeld van Maria Theresia naar rechts. Tekst: MAR• TH• D•G• HUNG• BOH• R• AR• AUS• D• BURG• (of variant). Voluit: Maria Theresia Dei gratia Hungaria Bohemia regina, Archidux Austria, dux Burgundie, wat betekent: Maria Theresia, bij Gods gratie koningin van Hongarije en Bohemen, Aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Bourgondië.

Keerzijde: In zes regels: AD / USUM / BELGII / AUSTR. / 1744. / . Dit betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Augustin Pauwels 1744 – 1745

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Bij deze munten valt op dat de letter U als U geschreven wordt en niet meer als V. Op 17 april 1752 vaardigden de Staten-Generaal een plakkaat uit waarin de zogenaamde Brabantse “Koninginne oortjes” in Staats Vlaanderen niet meer gangbaar werden verklaard voor 2 duiten maar slechts voor 1 duit.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geslagen aantallen van de jaren 1744 en 1745 is totaal ca. 5.527.104 stuks.

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

BRU.13

Lit: Vanhoudt 2: 801 BS

Gedetermineerd door Eric Aerts

Brussel: oord 1648

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Philips IV, landsheer van de Spaanse Nederlanden, 1621-1665. 

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: ·PHIL·IIII·D·G·HISP·ET· INDIAR·REX· (of variant). Voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, wat betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroonde wapenschild  met meerdere kwartieren tussen het gesplitst jaartal 16 / 48. Tekst: ARCHID·AVS·DVX·BVRG·BRAB·Zc· (of variant). Voluit: archidux Austria dux Burgundie Dominus Tornesis, wat betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Muntmeester: ?

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 14 mei 1642 tot 9 februari 1645 ca. 1.725.688 stuks.
Periode 22 maart 1645 tot 19 december 1648 ca. 576.936 stuks.
Periode 14 maart 1650 tot 5 juli 1651 ca. 196.084 stuks.
Periode 4 december 1651 tot 19 maart 1653 ca. 506.784 stuks.
Periode 19 maart 1653 tot 1 augustus 1654 ca. 363.068 stuks.
Periode 7 augustus 1654 tot 31 maart 1655 ca. 273.580 stuks.
Periode 1 april 1655 tot 20 juli 1656 ca. 59.8624 stuks.
Periode 30 juni 1659 tot 28 augustus 1660 ca. 25.152 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

BRU.5

Lit: Vanhoudt I 449; Vanhoudt new 653.BS

Gedetermineerd door Peter Peeters en rimidi

Brussel: oord 1654

Gevonden door Ronny Servaes

Muntheer: Philips IV, landsheer van de Spaanse Nederlanden, 1621-1665. 

Materiaal: koper

Diameter: 28 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omringd door drie wapenschildjes, Oostenrijk, Bourgondië en Brabant. Tekst: PHIL.IIII. D.G.HISP.ET.INDIAR.REX engelenhoofdje.

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroond wapenschild van de aartshertog, ter weerszijden het jaartal 16 – 54  Tekst: ARCHID.AVS.DVX.BVRG.BRAB.Zc 

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Muntplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 14 mei 1642 tot 9 februari 1645 ca. 1.725.688 stuks.
Periode 22 maart 1645 tot 19 december 1648 ca. 576.936 stuks.
Periode 14 maart 1650 tot 5 juli 1651 ca. 196.084 stuks.
Periode 4 december 1651 tot 19 maart 1653 ca. 506.784 stuks.
Periode 19 maart 1653 tot 1 augustus 1654 ca. 363.068 stuks.
Periode 7 augustus 1654 tot 31 maart 1655 ca. 273.580 stuks.
Periode 1 april 1655 tot 20 juli 1656 ca. 59.8624 stuks.
Periode 30 juni 1659 tot 28 augustus 1660 ca. 25.152 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

BRU.5

Lit: Vanhoudt atlas  I 449; van Gelder Hoc 336-3; Vanhoudt new 653.BS 

Gedetermineerd door rimidi

Brussel: oord 1692

Gevonden door Nicolas De Groot

Muntheer: Karel II, koning van Spanje en de Zuidelijke Nederlanden, 1665 – 1700

Materiaal: koper

Diameter: ?; uitgifte: 25 mm

Gewicht: 2,3 gr; uitgifte: 3,82 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door drie wapenschildjes. Tekst: engelenhoofdje met kruisje boven CAROL II D G HISP ET INDIARUM REX (muntplaatsteken niet ongewoon voor deze periode, zie *).

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

*

Keerzijde: Gekroond koninklijk wapenschild. Tekst: ARCHID AVST DVX BVRG BRAB Z 16-92

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntmeester: Israel de Witte ( 1681 – 1692 )

Muntteken: engelenkopje met kruisje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael )

Slagplaats: Brussel

Een perforatie ter hoogte van de P van HISP op de voorzijde en twee pogingen tot perforatie op de keerzijde , tussen V en X van DVX en net onder de kroon, ten behoeve van ?

Geslagen aantallen:
– Periode 2 maart 1679 tot 1 juni 1680 ca. 67.246 stuks.
– Periode 4 oktober 1683 tot 11 februari 1686 ca. 780.712 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Karel II van Spanje

Referentie

BRU.8

Lit: Vanhoudt new 723.BS; Vanhoudt atlas I 503; van Gelder Hoc 356-2

Gedetermineerd door rimidi

Brussel: oord 1644

Gevonden door Dominique Quipor

Muntheer: Philips IV, landsheer van de Spaanse Nederlanden, 1621-1665.

Materiaal: koper

Diameter: 29 mm

Gewicht: 3,1 gr; uitgifte: 3,82 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omringd door drie wapenschildjes, Oostenrijk, Bourgondië en Brabant. Tekst: PHIL.IIII. D.G.HISP.ET.INDIAR.REX

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroond wapenschild van de aartshertog, ter weerzijden het jaartal 16 – 44 Tekst: ARCHID.AVS.DVX.BVRG.BRAB.Zc

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Muntmeester: ?

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 14 mei 1642 tot 9 februari 1645 ca. 1.725.688 stuks.
Periode 22 maart 1645 tot 19 december 1648 ca. 576.936 stuks.
Periode 14 maart 1650 tot 5 juli 1651 ca. 196.084 stuks.
Periode 4 december 1651 tot 19 maart 1653 ca. 506.784 stuks.
Periode 19 maart 1653 tot 1 augustus 1654 ca. 363.068 stuks.
Periode 7 augustus 1654 tot 31 maart 1655 ca. 273.580 stuks.
Periode 1 april 1655 tot 20 juli 1656 ca. 59.8624 stuks.
Periode 30 juni 1659 tot 28 augustus 1660 ca. 25.152 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

BRU.5

Lit: Vanhoudt atlas  I 449; van Gelder Hoc 336-3; Vanhoudt new 653.BS

Gedetermineerd door Jelle Venema en rimidi voor de slagplaats

Luxemburg: oord 1759 of 1760

Gevonden door Frederik Quipor

Materiaal: koper

Diameter: 22,7 mm

Gewicht: 2,7 gr

Voorzijde: Gekroond en versierd, ovaal Luxemburgs wapenschild. Tekst: MAR•T•D:G•R•JMP•G•H•B•REG•A•A•D•LUX•( jaartal). Voluit: Theresia • Dei : Gratia • Romanorum • Imperatrix • Germania • Hungaria • Bohemia • Regina • Archidux • Austria • Dux • Luxemburg wat betekent: Maria Theresia bij Gods gratie, keizerin van het Heilige Roomse Rijk, koningin van Duitsland, Hongarije en Bohemen, aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Luxemburg.

Wapen van Luxemburg

Keerzijde: Gekroond monogram van Maria Theresia, het muntteken Brussel ( engelenhoodje ) aan de onderkant.  Tekst: JUSTITIA ET CLEMENTIA ( Gerechtigheid en barmhartigheid )

Muntteken: 

Slagplaats: Brussel

Slagaantal: 1759 = 1.531.168 ex. en 1760 = 432.926 ex

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

Referentie

Lit: Vh II 842 – Brussel

Gedetermineerd door Eric Aerts

Brussel: oord 1782

Gevonden door Amine Beldjoudi

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm

Gewicht: 3,41 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Jozef II naar rechts. Tekst: JOS. II. D.G. – R. IMP. D. B. (of variant). Voluit: Josephus II Dei gratia rex imperiales dux Burgundie, wat betekent: Jozef II, bij Gods gratie keizer van het Roomse rijk, hertog van Bourgondië.

Keerzijde: In zes regels AD / USUM / BELGII / AUSTR· / 1788· /  Dit betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Jean-Joseph Wouters  1776 – 1794

Muntteken:  engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geslagen aantallen van de jaren 1781 en 1782 gezamenlijk is ca. 1.656.372 stuks. In 1787 zijn ca. 135.731 stuks geslagen, in 1788 ca. 1.184.633 stuks en in 1789 ca. 654.628 stuks. Bij deze munten valt op dat de letter U als U geschreven wordt en niet meer als V.

Keizer Jozef II

Referentie

BRU

Lit: Vanhoudt new 857-Brussel

Gedetermineerd door Amine Beldjoudi

Luxemburg: dubbel oord 1760

Gevonden door Amine Beldjoudi

Materiaal: koper

Diameter: 27 mm

Gewicht: 4,52 gr

Voorzijde: Gekroond en versierd, ovaal Luxemburgs wapenschild. Tekst: MAR•T•D:G•R•JMP•G•H•B•REG•A•A•D•LUX•( jaartal). Voluit: Theresia • Dei : Gratia • Romanorum • Imperatrix • Germania • Hungaria • Bohemia • Regina • Archidux • Austria • Dux • Luxemburg wat betekent: Maria Theresia bij Gods gratie, keizerin van het Heilige Roomse Rijk, koningin van Duitsland, Hongarije en Bohemen, aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Luxemburg.

Wapen van Luxemburg

Keerzijde: Gekroond monogram van Maria Theresia, het muntteken Brussel ( engelenhoodje ) aan de onderkant.  Tekst: JUSTITIA ET CLEMENTIA ( Gerechtigheid en barmhartigheid )

Muntteken: 

Slagplaats: Brussel

Slagaantal: 213 .337

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

Referentie

Lit: Vh II 841 – Brussel

Gedetermineerd door Amine Beldjoudi

Brussel: dubbel oord 1793

Gevonden door Amine Beldjoudi

Materiaal: koper

Diameter: 27 mm

Gewicht: 6,69 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Frans II naar rechts. Tekst: FRANC·II· – D·G· R· IMP· D· B· (of variant). Voluit: Franciscus II Dei gratia rex imperiales dux Burgundie, wat betekent: Frans II, bij Gods gratie keizer van het Roomse rijk, hertog van Bourgondië.

Keerzijde: In zes regels: AD / USUM / BELGII / AUSTR. / 1793 /   binnen een takkenversiering. Wat betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Jean-Joseph Wouters ( 1776 – 1794 )

Muntteken:  engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Voorschrift 32 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 7,69 gram per stuk. De slagaantallen zijn niet bekend.

Keizer Frans II

Referentie

BRU.23

Lit: Vanhoudt II 887 – Brussel

Gedetermineerd door Amine Beldjoudi

Brussel: oord 1691

Gevonden door Koen Meulewaeter

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: ( hoofd ) CAROL. II. D.G. HISP. ET. INDIARUM. REX. ( of variant ). Voluit: Carolus II Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, wat betekent: Karel II, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroond Spaans wapenschild, aan weerszijden v/d kroon het jaartal 16 / 91. Tekst: ARCH. AVS. DVX. BVRG. BRAB Z (of variant). Voluit: Archidux Austria dux Bourgundie et Brabant, wat betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntmeester: Israel de Witte ( 1681 – 1692 )

Muntteken: engelenkopje ( afgeleid van de stadspatroon de aartsengel Michael ) 

Slagplaats: Brussel

Geslagen aantallen:
Periode 29 juli 1692 tot 13 augustus 1695 ca. 3.655.024 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Karel II van Spanje

Referentie

BRU.11

Lit: Vh New 723 BS

Gedetermineerd door Eric Aerts