Categorie: Gronsveld

De hagemunt van Gronsveld

Het voormalige graafschap Gronsveld is gelegen aan de rechteroever van de Maas in de gemeente Eijsden, een paar kilometer boven Maastricht. Het vormde samen met Houthem en enkele naburige gehuchten een kleine staat in de staat. Gronsveld werd op 24 juni 1498 verheven tot vrije heerlijkheid door keizer Maximiliaan. In 1588 kreeg het van keizer Rudolph II (1576-1612) de status van graafschap. De baron van Gronsveld was toen Josse de Bronckhorst (1563-1588) en deze werd zo de eerste graaf. Gronsveld is in het bezit geweest van verschillende adellijke families. In 1444 verkreeg Dirk II van Bronckhorst-Batenburg het graafschap door een erfenis. Na zijn dood erfde zijn oudste zoon Gijsbert Batenburg en Anholt en zijn tweede zoon Hendrik kreeg Gronsveld. De Gelderse bannerheerlijkheid Batenburg was al sinds 1315 in het bezit van de familie Bronckhorst. Verschillende leden uit het geslacht Bronckhorst hebben aldaar ook munten geslagen (zie bij Batenburg). Gronsveld is later nog in handen geweest van enkele andere families, namelijk: familie van Thorring-Iettenbach, familie d’Arberg en de familie van Torring.

De zeer omvangrijke muntslag te Gronsveld beslaat een periode van ruim 300 jaar. Hoewel de meeste kleine graafschapjes hun muntslag rond 1495 allemaal hadden gestaakt heeft Gronsveld (en Reckheim) nog doorgemunt tot aan het begin van de 18e eeuw. De muntslag begint onder Jan II van Gronsveld (1375-1386) en begint na Dirk I van Bronckhorst-Batenburg omvangrijker te worden. Onder hem worden er kopieen geslagen van munten van Philips de Schone en Jan van Heinsberg. Zijn tweede zoon, Hendrik van Bronckhorst-Batenburg (1451-1496), zet de muntslag voort. Zijn opvolger Dirk II staakt grotendeels de muntslag, van zijn regeringsperiode (1493-1508) is er alleen een 4 mijtstuk bekend. De muntslag wordt weer intensief op gang gebracht door Jan II van Bronckhorst-Batenburg (1508-1559). Hij laat verschillende types munten slaan, allen imitaties van elders in omloop zijnde munten. De minderjarige Josse van Bronckhorst-Batenburg (1563-1588) volgt zijn vader Willem van Bronckhorst-Batenburg (1559-1563) op. Van hem zijn geen munten bekend, waarschijnlijk omdat in die tijd diverse ordonnanties verschijnen die de munten van Gronsveld verbieden. Zijn opvolger Jan II (1588-1617) krijgt bij de Westfaalse kreitz voor elkaar dat zijn muntrecht erkend werd. Onder hem zijn toen weer de eerste Gronsveldse munten verschenen waaronder liards (oorden). Ook zijn opvolgers hebben daarna aanzienlijke aantallen gigots (duiten) en liards (oorden) geslagen naar het voorbeeld van de zuidelijke Nederlanden en de republiek. De muntslag werd in 1719 definitief gestopt.

Gronsveld blijft tot 1719 in het bezit van de familie van Bronckhorst. In dat jaar overlijdt Jan-Frans van Bronckhorst en laat het hele graafschap na aan zijn tweede vrouw, Marie-Anna de Torring-Ietenbach. Marie-Anna hertrouwd met Claude Nicolas, graaf d’Arberg en Valengin. Na kort in het bezit te zijn geweest van de familie d’Arberg komt Gronsveld in het bezit van de familie Torring. Dit is echter ook van korte duur want August-Joseph van Torring wordt in 1794 door Frankrijk onteigend en verliest het graafschap aan Frankrijk.

Munthuis

De munten van Gronsveld werden geslagen in het graafschap zelf op het kasteel Gronsveld. Een hoeve in de buurt had nog lange tijd daarna de naam Muntenhof. Ook werden enige tijd de gouden en zilveren munten geslagen door de muntmeesters van de graaf van Stolberg en de aartsbisschop van Keulen. Gronsveld was de naaste buur van Reckheim waar ook diverse bedrieglijke imitaties werden geslagen van o.a. duiten. Vanwege overeenkomst in bepaalde types gaat o.a. J.P.J.A.M. van Daalen er van uit dat er een samenwerking is geweest met Reckheim bij het slaan van duiten. De samenwerking kan bestaan hebben uit het gezamenlijk samenstellen van stempels en het gebruik maken van dezelfde stempelsnijder.

Informatie uit een proces

Gedurende het proces te Groningen tegen ene Dirk Hamer kwamen er van de graaf van Gronsveld en Reckheim getuigenverklaringen binnen waarin werd verklaard dat de munten door hun muntmeesters waren geslagen en niet door Dirk Hamer zelf. De graaf van Reckheim verklaarde tevens dat de stempels van de duiten gesneden waren door de stempelsnijder van de vorst-bisschop van Luik. Mogelijk heeft deze ook stempels voor Gronsveld gemaakt. De duiten van het TRANS MOSA type kunnen hier een voorbeeld van zijn. TRANS MOSA AR is dan Reckheim (trans Mosa ad Reckheim) en TRANS MOSA AGR is dan Gronsveld (trans Mosa ad Gronsveld).

Muntmeesters

Van 22 oktober 1619 tot 7 april 1622 hebben de broers Caspar en Peter Franssen duiten geslagen. De graaf van Gronsveld ontving aan sleeschat 464 gulden 18 1/2 stuiver. Van 8 april 1622 tot 14 september werkten Linnard Francken en zijn zonen Bernard en Philips in het muntatelier. Hun productie bracht aan sleeschat 154 gulden 14 1/2 stuiver op. In 1692 werkte volgens de Staten-Generaal een Jood op het kasteel van Gronsveld welke wekelijks voor duizend pond aan slechte duiten zou slaan. Deze werden vervolgens in vaatjes via de Maas naar Holland vervoerd.

Bron: duiten.nl

Gronsveld: oord z.j. 1649

Gevonden door Kurt Cr

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond wapenschild met 4 kwartieren en een hartschild. Tekst: IOES.COMES.D.BRONCHORST.ET (of variant). Voluit: Ioes comes de Bronckhorst et, wat betekent: Jan, graaf van Bronckhorst en (de tekst gaat verder op de keerzijde).

1: Wapen van Bronckhorst (klimmende leeuw naar rechts).
2: Wapen van Batenburg (Andrieskruis met in de vlakken droogscheerders scharen).
3: Wapen van Gronsveld (drie bollen).

Keerzijde: Drie wapenschildjes met daarboven een kroon en tussen de twee bovenste schildjes een klimmende leeuw of dubbelkoppige adelaar. Tekst: IN.GRONSVELT.BARO.D.BATO.ET.R. (of variant). Voluit: in Gronsvelt baron de Batenburg et Rimburg, wat betekent: in Gronsveld, baron van Batenburg en Rimburg.

De wapenschildjes op de keerzijde en de figuur daartussen zijn:

 A is een klimmende leeuw (wapen van Bronckhorst) naar rechts.
        B is een klimmende leeuw (wapen van Bronckhorst) naar links.
         C zijn de 3 bollen van Gronsveld.
        D is een tweekoppige adelaar.
        E is een leeuw naar links op gestreepte achtergrond.

Dit wordt hier weergegeven als:

A  ( E )   C

A

Muntteken: 3 bollen in een wapenschild: vanaf de 15e eeuw 

Slagplaats: Gronsveld

W. van den Nieuwenhof beschreef een variant met in het hartschild 3 lelies i.p.v. 3 bollen en de leeuwen naar links gewend. Deze variant is ook al eens beschreven door Neumann (plaat XIV – 12412). Recent is een exemplaar gevonden door een detectoramateur, zie hier de afbeelding. Dit type komt voor met tekst welke door de kroon wordt onderbroken maar ook met tekst welke boven de kroon doorloopt.

Referentie

GRONS.2

Gedetermineerd door Eric Aerts

Gronsveld: oord ca. 1637 – 1651

Gevonden door Ronny Servaes

Materiaal: koper

Diameter: 25,5 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren. Tekst: IVSTVS…CO.DE.GRO.BR (of variant), voluit: Iustus comes de Gronsvelt Bronchorst, wat betekent: Joost, graaf van Gronsveld en Bronckhorst.

wapenschild 1:

1: Leeuw van Bronckhorst.
2: Andrieskruis met de droogscheerders scharen van Batenburg.
3: Roos van Eberstein.
4: Everzwijn van Eberstein.
5: Drie bollen van Gronsveld.
6: Zuiltje van Colonna.
7: Balk van Fenestrange.

Keerzijde: Drie wapenschildjes met vuurijzer, daarboven een kroon. Tekst: BER.BARO.(I)N.BATT(E)NB.ET.RI. (of variant), voluit: liber baronie Batenburg en Rimbourg, wat betekent: vrije baronie van Batenburg en Rimbourg.

I: Wapens en kroon rond een vuurijzer met daarin de 3 bollen van Gronsveld

Datum: z.j. ca. 1637 – 1651

Muntteken: 3 bollen in een wapenschild: vanaf de 15e eeuw 

Slagplaats: Gronsveld

Imitatie van de liards zoals deze in diverse muntplaatsen werden geslagen op naam van de Spaanse koning Philips IV (1621-1665).

Referentie

GRONS.9

Gedetermineerd door Ronny Servaes

Gronsveld: gigot ( duit ) z.j.

Gevonden door Jean – pierre Schoutens

Materiaal: koper

Diameter: 18 mm

Gewicht: 1,13 gr

Voorzijde: Een tulpkrans met daarin TRA MOESA  •AGR (of variant) in drie regels. Voluit: trans Moesa ad Gronsveld, wat betekent: over de Maas in Gronsveld. Boven in de tulpkrans is een klein wapentje van Gronsveld geplaatst of.

Keerzijde: Gedeeltelijke tulpkrans om een gekroond wapenschild met daarin een klauwende leeuw naar links.

Jaartal: z.j.

Muntmeester: niet bekend

Slagplaats: Gronsveld

Deze duiten lijken veel op die welke zijn geslagen in Reckheim onder Ferdinand d’Aspremont-Lynden (1636-1665). De exemplaren uit Reckheim eindigen in de derde regel vaak op A.R (wat als ad Reckheim gelezen kan worden).  Exemplaren met een wapenschildje met daar in drie bollen van Gronsveld in de tulpkrans zijn overduidelijk van Gronsveld evenals de exemplaren waarvan de laatste regel eindigt met A.GR (wat als ad Gronsvelt gelezen kan worden). Niet iedereen is het eens over de toewijzing van dit type aan zowel Reckheim als Gronsveld. 
Interessant is daarom een vermelding in een rekening van een betaling aan een knecht welke muntijzers in Rekem moest ophalen, een bewijs dat tussen de muntplaatsen Gronsveld en Rekem samenwerking bestond. Een interessante variant is een duit die eindigt met een letter B (zie variant D3). Deze verwijst mogelijk naar de naam van de heren van Gronsveld: Bronckhorst-Batenburg (zie hier een ander exemplaar). Dit type duiten is vrijwel zeker een imitatie van de 17e eeuwse duiten van Overijssel uit de periode 1605-1635. Er kunnen bij gesleten exemplaren snel vergissingen gemaakt worden bij de determinatie van dit type duiten.

Referentie

GRONS.13

Gedetermineerd door Arjan Wagemakers

Gronsveld: oord 1645

Gevonden door Amine Beldjoudi

Materiaal: koper

Diameter: 25,5 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren. Tekst: IVSTVS…CO.DE.GRO.BR (of variant), voluit: Iustus comes de Gronsvelt Bronchorst, wat betekent: Joost, graaf van Gronsveld en Bronckhorst.

wapenschild 1:

1: Leeuw van Bronckhorst.
2: Andrieskruis met de droogscheerders scharen van Batenburg.
3: Roos van Eberstein.
4: Everzwijn van Eberstein.
5: Drie bollen van Gronsveld.
6: Zuiltje van Colonna.
7: Balk van Fenestrange.

Keerzijde: Drie wapenschildjes met vuurijzer, daarboven een kroon. Tekst: BER.BARO.(I)N.BATT(E)NB.ET.RI. (of variant), voluit: liber baronie Batenburg en Rimbourg, wat betekent: vrije baronie van Batenburg en Rimbourg.

I: Wapens en kroon rond een vuurijzer met daarin de 3 bollen van Gronsveld

Datum: z.j. ca. 1637 – 1651 

Muntteken: 3 bollen in een wapenschild: vanaf de 15e eeuw 

Slagplaats: Gronsveld

Imitatie van de liards zoals deze in diverse muntplaatsen werden geslagen op naam van de Spaanse koning Philips IV (1621-1665).

Referentie

GRONS.9

Gedetermineerd door Amine Beldjoudi

Gronsveld: oord ( type met naam van muntheer op de zijde met wapenschild ) ca. 1640 – 1651

Gevonden door Kjell Rodeyns

Muntheer: Joost, Jozef Maximiliaan graaf van Gronsveld en Bronckhorst-Batenburg, 1617-1662.

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2,45 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren. o a Bronckhorst, Batenburg, op het hart Eberstein en Gronsveld. Tekst: IVST MAX CO.DE.GRO.BR (of variant); Iustus Maximilianus comes de Gronsvelt et Bronchorst; Joost Maximiliaan, graaf van Gronsveld en Bronckhorst.

1 en 4: Wapen van Batenburg (Andrieskruis met in de vlakken droogscheerders scharen).
2 en 3: Wapen van Bronckhorst (klimmende leeuw naar links).
5: Wapen van Gronsveld (3 bollen).
6: Roos van Eberstein.

Keerzijde: In het veld grote letters B en E met ertussen vier bolletjes in kruisvorm met een steeltje, eronder een kleinere letter G, boven de letters B en E staat een kroon die het omschrift onderbreekt. De B staat voor Bronckhorst en de E voor Eberstein, de G eronder voor Gronsveld. Tekst: LIBER.BARO.(I)N.BATT(E)NB.ET.RIM. (of variant); liber baronie Batenburg en Rimbourg; vrije baronie van Batenburg en Rimbourg.

De letters B en E gescheiden door een kruis op stok die doorloopt
        tot een letter G. De B is Batenburg, de E is Eberstein en de G
        staat voor Gronsveld.

Datum: z.j. ca. 1640 – 1651

Slagplaats: Gronsveld

Deze liards zijn imitaties van de liards zoals die te Luik werden geslagen op naam van Ferdinand van Beieren (1612-1650). Ook te Reckheim werd dit type nagebootst. Op dit type begint het omschrift op de zijde met het grote gekroonde wapenschild i.p.v. op de zijde met de letters EB.

Referentie

GRONS.8A

Lit: P Lucas 15.39.96/15.42.108

Gedetermineerd door Eric Aerts en rimidi

Gronsveld: oord z.j. 1649

Gevonden door Filip Behiels

Materiaal: koper

Diameter: 25,7 mm

Gewicht: 2,77 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met 4 kwartieren en een hartschild. Tekst: IOES.COMES.D.BRONCHORST.ET (of variant). Voluit: Ioes comes de Bronckhorst et, wat betekent: Jan, graaf van Bronckhorst en (de tekst gaat verder op de keerzijde).

1: Wapen van Bronckhorst (klimmende leeuw naar rechts).
2: Wapen van Batenburg (Andrieskruis met in de vlakken droogscheerders scharen).
3: Wapen van Gronsveld (drie bollen).

Keerzijde: Drie wapenschildjes met daarboven een kroon en tussen de twee bovenste schildjes een klimmende leeuw of dubbelkoppige adelaar. Tekst: IN.GRONSVELT.BARO.D.BATO.ET.R. (of variant). Voluit: in Gronsvelt baron de Batenburg et Rimburg, wat betekent: in Gronsveld, baron van Batenburg en Rimburg.

De wapenschildjes op de keerzijde en de figuur daartussen zijn:

A is een klimmende leeuw (wapen van Bronckhorst) naar rechts.
        B is een klimmende leeuw (wapen van Bronckhorst) naar links.
         C zijn de 3 bollen van Gronsveld.
        D is een tweekoppige adelaar.
        E is een leeuw naar links op gestreepte achtergrond.

Dit wordt hier weergegeven als:

A  ( D of E )   B 

C

Muntteken: 3 bollen in een wapenschild: vanaf de 15e eeuw 

Slagplaats: Gronsveld

W. van den Nieuwenhof beschreef een variant met in het hartschild 3 lelies i.p.v. 3 bollen en de leeuwen naar links gewend. Deze variant is ook al eens beschreven door Neumann (plaat XIV – 12412). Recent is een exemplaar gevonden door een detectoramateur, zie hier de afbeelding. Dit type komt voor met tekst welke door de kroon wordt onderbroken maar ook met tekst welke boven de kroon doorloopt.

Referentie

GRONS.2

Gedetermineerd door Eric Aerts

Gronsveld: oord 1649

Gevonden door Mark Boeckhout

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren. Gesplitst jaartal 16 / 49 Tekst:  IVSTVS…CO.DE.GRO.BR (of variant), voluit: Iustus comes de Gronsvelt Bronchorst, wat betekent: Joost, graaf van Gronsveld en Bronckhorst.

wapenschild 1:

1: Leeuw van Bronckhorst.
2: Andrieskruis met de droogscheerders scharen van Batenburg.
3: Roos van Eberstein.
4: Everzwijn van Eberstein.
5: Drie bollen van Gronsveld.
6: Zuiltje van Colonna.
7: Balk van Fenestrange.

Keerzijde: Drie wapenschildjes met vuurijzer of vier wapenschildjes, daarboven kroon. Tekst: BER.BARO.(I)N.BATT(E)NB.ET.RI. (of variant), voluit: liber baronie Batenburg en Rimbourg, wat betekent: vrije baronie van Batenburg en Rimbourg.

I: Wapens en kroon rond een vuurijzer met daarin de 3 bollen van Gronsveld

II: Wapens en kroon rond een wapenschild met de 3 bollen van Gronsveld

Datum: 1649

Muntteken: 3 bollen in een wapenschild: vanaf de 15e eeuw 

Slagplaats: Gronsveld

Imitatie van de liards zoals deze in diverse muntplaatsen werden geslagen op naam van de Spaanse koning Philips IV (1621-1665).

Referentie

GRONS.9

Gedetermineerd door Mark Boeckhout

Gronsveld: oord z.j. ?  ca. 1640 – 1651

Gevonden door Patrick Buelens

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm

Gewicht: 2 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren. o a Bronckhorst, Batenburg, op het hart Eberstein en Gronsveld. Tekst: IVSTVS.MA.CO:DE:GRONS:B  (of variant); Iustus Maximilianus comes de Gronsvelt et Bronchorst; Joost Maximiliaan, graaf van Gronsveld en Bronckhorst.

1 en 4: Wapen van Batenburg (Andrieskruis met in de vlakken droogscheerders scharen).
2 en 3: Wapen van Bronckhorst (klimmende leeuw naar links).
5: Wapen van Gronsveld (3 bollen).
6: Roos van Eberstein.

Keerzijde: Grote letters BE of EB met daaronder de letter G, boven de letters B en E staat een kroon. De B staat voor Bronckhorst en de E voor Eberstein, de G eronder voor Gronsveld.

1. De letters B en E gescheiden door een kruis op stok die doorloopt
        tot een letter G. De B is Batenburg, de E is Eberstein en de G
        staat voor Gronsveld.

2. De letters E en B (E soms onduidelijk, lijkt dan meer op een F)
        gescheiden door een twijgje welke naar onder in een rozetvorm eindigt.
        De B is Batenburg, de E is Eberstein.

3.  Combinatie III, letters E en B gescheiden door een kruis op een stok
        die naar onder doorloopt naar een vierpas. De E is Eberstein en de B is Batenburg.

Datum: z.j.  ca. 1640 – 1651

Slagplaats: Gronsveld

De wapens kunnen van vlak verwisseld voorkomen, zie voorzijde varianten 1 t/m 4. Er zijn verschillen in kroon op de voorzijde. Er komt een grote kroon voor die de binnencirkel en de tekst doorbreekt maar ook een kleine kroon die de tekst en binnencirkel niet doorbreekt. Deze liards zijn imitaties van de liards zoals die te Luik werden geslagen op naam van Ferdinand van Beieren (1612-1650). Ook te Reckheim werd dit type nagebootst. Het exemplaar met keerzijde tekst variant e is eigenlijk een hybride. Zowel op de voor als keerzijde staat een bijna identieke tekst, waarscijnlijk ontstaan toen het volgende type GRONS.8A in productie kwam.

Referentie

GRONS.8

Gedetermineerd door Eric Aerts

Gronsveld: oord z.j. 1649

Gevonden door Jos Hagens

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met 4 kwartieren en een hartschild. Tekst: IOES.COMES.D.BRONCHORST.ET (of variant). Voluit: Ioes comes de Bronckhorst et, en betekent: Jan, graaf van Bronckhorst en (de tekst gaat verder op de keerzijde).

1: Wapen van Bronckhorst (klimmende leeuw naar rechts).
2: Wapen van Batenburg (Andrieskruis met in de vlakken droogscheerders scharen).
3: Wapen van Gronsveld (drie bollen).

Keerzijde: Drie wapenschildjes met daarboven een kroon en tussen de twee bovenste schildjes een klimmende leeuw of dubbelkoppige adelaar. Tekst: IN.GRONSVELT.BARO.D.BATO.ET.R. (of variant). Voluit: in Gronsvelt baron de Batenburg et Rimburg, en betekent: in Gronsveld, baron van Batenburg en Rimburg.

De wapenschildjes op de keerzijde en de figuur daartussen zijn:

A is een klimmende leeuw (wapen van Bronckhorst) naar rechts.
        B is een klimmende leeuw (wapen van Bronckhorst) naar links.
         C zijn de 3 bollen van Gronsveld.
        D is een tweekoppige adelaar.
        E is een leeuw naar links op gestreepte achtergrond.

Dit wordt hier weergegeven als:

A  ( D of E )   C

B

Muntteken: 3 bollen in een wapenschild: vanaf de 15e eeuw 

Slagplaats: Gronsveld

W. van den Nieuwenhof beschreef een variant met in het hartschild 3 lelies i.p.v. 3 bollen en de leeuwen naar links gewend. Deze variant is ook al eens beschreven door Neumann (plaat XIV – 12412). Recent is een exemplaar gevonden door een detectoramateur, zie hier de afbeelding. Dit type komt voor met tekst welke door de kroon wordt onderbroken maar ook met tekst welke boven de kroon doorloopt.

Referentie

GRONS.2

Gedetermineerd door Paul Callewaert

Gronsveld: gigot ( duit ) z.j.

Gevonden door Eric Aerts

Materiaal: koper

Diameter: 20 mm

Gewicht: 2 gr

Voorzijde: FSRI CABI G (of variant). Dit is een zeer sterke afkorting van de naam en titels van Jan Frans van Bronckhorst en de muntplaats. Voluit kan bedoeld zijn: Franciscus, sacra Romani Imperi comes ad Bronckhorst in Gronsvelt, en kan betekenen: Frans van Bronckhorst, graaf van Gronsveld in het heilige roomse rijk.

Keerzijde: Gekroond wapenschild, al dan niet met versieringen, met in het schild twee naar elkaar toe gewende leeuwen (imitatie Gelderland).

Wapen Gronsveld ( imitatie Gelderland )

Slagplaats: Gronsveld

Deze duiten hebben een wapen welke is geïmiteerd naar dat van Gelderland

Referentie

GRONS.17

Gedetermineerd door Eric Aerts