Categorie: Luik: Gerard van Groesbeek

Het prinsbisdom Luik

Het prinsbisdom Luik strekte zich uit over het grootste deel van de huidige provincie Luik en de zuidelijke helft van de huidige provincie Namen. Tot 1795 werd Luik geregeerd door prins-bisschoppen. Bovendien verwierven de bisschoppen van Luik in 1366 ook het graafschap Loon, dat grotendeels samenvalt met de huidige Belgische provincie Limburg.

Ernst van Beieren, Ferdinand van Beieren, Maximiliaan van Beieren, Joseph Clemens van Beieren en Clemens August I van Beieren waren ook aartsbisschop van Keulen. Zij zijn begraven in de dom van Keulen vóór de drie koningen kapel.

Dankzij gegevens verstrekt door de heer L.J.G.W. Schelberg uit Roermond kan ik hier wat meer informatie geven over de muntmeesters uit het geslacht van Schelberg. Franciscus van Schelberg is als zoon van Thijs van Schelberg en Margaretha Berten omstreeks 1610 in Venlo geboren. Hij is goudsmid van beroep en de stamvader van een klein aantal familieleden die in Luik wonen. Van 1630 tot 1652 wordt op Luiks goud- en zilversmeedwerk zijn stempel ‘FS’ aangetroffen. In november 1640 wordt hij vermeld als onderkoster of virgifer van de kathedraal van Saint-Lambert in Luik en vanaf 8 februari 1642 verricht hij goudsmeedwerk voor deze kerk. Op 26 april 1645 wordt hij officieel aangesteld tot goudsmid van de kathedraal als opvolger van wijlen André de Wattinnes en blijft dit tot aan zijn overlijden. Hij ontvangt in deze periode aanzienlijke bedragen voor de levering van een aantal zilveren kruisen en kandelaars. Op 27 april 1660 wordt hij onder de naam “Maître France Schilbert” genoemd als bestuurder van het goudsmedengilde.
Daarnaast is Franciscus van Schelberg actief als muntmeester in dienst van twee Luikse prins-bisschoppen. Onder Ferdinand van Beieren is hij vanaf 1640 muntmeester in de werkplaatsen van Bouillon, Dinant, Hasselt en Visé. Daar worden onder zijn leiding grote hoeveelheden kopergeld geslagen. Henri Munters, de voorman van de muntslagers van Hasselt, moet hem alle arbeiders ter beschikking stellen die hij nodig heeft. Als in 1656, onder Maximiliaan-Hendrik van Beieren, de muntmeester van de Luikse munt Jean Goffin overlijdt wordt Franciscus van Schelberg op 15 juli van dat jaar als zijn opvolger aangesteld. Hij vervult deze functie tot zijn overlijden op 8 april 1672 in Luik.
Franciscus van Schelberg is gehuwd met Catharina de Coninck; mogelijk is zij een dochter van Charles de Coninck, essayeur en waardijn van de Hasseltse munt in 1613. Op 23 september 1675 verkrijgt zij voor haarzelf en haar kinderen de aanstelling tot muntmeester in het land Luik onder de zelfde voorwaarden als van haar overleden echtgenoot. Uit het huwelijk van Franciscus van Schelberg en Catharina de Coninck stammen een viertal kinderen:

1. Egidius Franciscus van Schelberg, kanunnik en scholaster van de Collegiale Kerk van St. Paulus in Luik.
2. Paulus Joannes Franciscus van Schelberg, meestal Paul-Jean genoemd, die volgt.
3. Margaretha van Schelberg.
4. Ferdinande Ernestine van Schelberg.

Paulus Joannes Franciscus (Paul-Jean) van Schelberg of de Schelberg is aanvankelijk kanunnik van de St. Pauluskerk in Luik, maar trouwt vervolgens met Margaretha Rongier, de dochter van Leonard Rongier en Martine Delvaulx. Hij legt onder prins-bisschop Maximiliaan-Hendrik van Beieren de eed als muntmeester af op 16 februari 1678. Na het overlijden van de prins-bisschop in 1688 wordt zijn eed op 7 juni 1688 voor het kapittel vernieuwd waarna hij de opdracht ontvangt om voor het kapittel munten te slaan. Onder prins-bisschop Jean-Louis van Elderen wordt op 29 oktober 1688 zijn opdracht wederom vernieuwd onder dezelfde condities als voorheen. Op 12 februari 1691 ontvangt hij de opdracht om 15000 pond duiten te slaan. Ook onder de volgende prins-bisschop, Joseph-Clemens van Beieren, is hij muntmeester. Paulus Joannes Franciscus van Schelberg overlijdt op 12 april 1717. Uit zijn huwelijk met Margaretha Rongier stammen:

1. Karel Hendrik van Schelberg (de Schelberg) die is geboren in Luik op 2 december 1681. Hij verkrijgt van de Staten-Generaal op 16 februari 1693 de prebende als kanunnik aan St. Servaas te Maastricht. Hij promoveert in 1703 tot licentiaat in beide rechten aan de universiteit van Pont à Mousson (departement Meurthe-et-Moselle in de regio Lotharingen). Bij akte van 18 januari 1743 legt hij zijn prebende neer ten behoeve van zijn neef Thomas Jozef Hubertus Woot de Trixhe. Hij overlijdt op 11 februari 1743 in Luik en is daar bijgezet in het familiegraf in de kerk van O.L. Vrouw ad Fontes.
2. Margaretha Ernestina van Schelberg (de Schelberg) huwt Thomas Frans Woot de Trixhe, “Seigneur de Jannée”, geboren in 1699 als zoon van Thomas Florentius Woot de Trixhe en Maria Aldegonda de Pernet. Uit dit huwelijk is op 28 juli 1723 in Pessoux nabij Ciney een zoon geboren, Thomas Jozef Hubertus Woot de Trixhe, die op 11 februari 1743 de prebende aan het kapittel van St. Servaas krijgt die vacant geworden is door het overlijden van zijn oom Karel Hendrik van Schelberg.
3. Pierre-Joseph Schelberg volgt zijn vader op als muntmeester. Op 23 september 1720 geeft het kapittel hem toestemming om voor 50.000 pond duiten te slaan. Tijdens dit werk, in 1721, overlijdt Pierre-Joseph Schelberg waarna hij opgevolgd wordt door Jean-François Knaeps.

Bron: duiten.nl

Luik: Brûlé van zes sous, kwart stuiver, kwart aidant 1565

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Gerard van Groesbeek, prinsbisschop van Luik, 1564-1580 

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2,1 gr

Voorzijde: Wapenschild van de prinsbisschop met ter weerszijden het jaartal 15 – 65. Tekst: perroen GERARDVS•A•GROISBEECK•EPS•LEO of variant. 

Wapen van Groesbeek

Keerzijde: Floraal kruis met in elk kwartier een parel en in het midden opengewerkt met een parel centaal. De pijnappels van het kruis onderbreken het omschrift. Tekst: DVX•B / VLLO / COM•L / OSSE of variant 

Datum: 1565

Slagplaats: Luik

Gerard van Groesbeek

Op 7 september 1565 verkreeg muntmeester Balthus van Bomershoven zijn instructie om de volgende munten aan te munten:

Dubbele Brûlés ter waarde van 6 sols (1/4 patard of 1/4 aidant).
Brûlés ter waarde van 4 sols (1/6 patard of 1/6 aidant).
Brûlés ter waarde van 2 sols (1/12 patard of 1/12 aidant).

De Brûlés van het prinsbisdom Luik werden door diverse ateliers nageslagen, o.a. in messing door Guillaume de Bongart te Blyt. Op 25 oktober 1566 werden daartegen maatregelen genomen door prinsbisschop Gerard van Groesbeek.

Referentie

LUI.22

Lit: Dengis 930; Vanhoudt atlas G 1190; de Chestret 521 

Gedetermineerd door rimidi

Luik: Brûlé van zes sous, kwart stuiver, kwart aidant 1566

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Gerard van Groesbeek, prinsbisschop van Luik, 1564-1580

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 3,48 gr

Voorzijde: Wapenschild van de prinsbisschop met ter weerszijden het jaartal 15 – 66. Tekst: perroen GERARDVS•A•GROISBEECK•EPS•LEO of variant.

Wapen van Groesbeek

Keerzijde: Floraal kruis met in elk kwartier een parel en in het midden opengewerkt met een parel centaal. De pijnappels van het kruis onderbreken het omschrift. Tekst: DVX•B / VLLO / COM•L / OSSE of variant

Datum: 1566

Slagplaats: Luik

Gerard van Groesbeek

Op 7 september 1565 verkreeg muntmeester Balthus van Bomershoven zijn instructie om de volgende munten aan te munten:

Dubbele Brûlés ter waarde van 6 sols (1/4 patard of 1/4 aidant).
Brûlés ter waarde van 4 sols (1/6 patard of 1/6 aidant).
Brûlés ter waarde van 2 sols (1/12 patard of 1/12 aidant).

De Brûlés van het prinsbisdom Luik werden door diverse ateliers nageslagen, o.a. in messing door Guillaume de Bongart te Blyt. Op 25 oktober 1566 werden daartegen maatregelen genomen door prinsbisschop Gerard van Groesbeek.

Referentie

LUI.22

Lit: Dengis 930; Vanhoudt atlas G 1190

Gedetermineerd door rimidi

Luik: Brûlé van vier sous, mijt, ⅕ aidant (type B met de titels van bisschop, hertog en graaf op de keerzijde) 1566

Gevonden door Peter Peeters 

Muntheer: Gerard van Groesbeek, prinsbisschop van Luik, 1564-1580 

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm

Gewicht: 1,8 gr

Voorzijde: Een ovaal versierd wapenschild van de prinsbisschop gelegen op een gevoet kruis dat het omschrift onderbreekt. Tekst: GERAR / DVS•A•G / ROISB / EECK• of variant. 

Wapen van Groesbeek

Keerzijde: Het perroen omgeven door drie wapenschildjes, links dat van Bouillon/Luik, rechts dat van Loon en onderaan dat van Franchimont. Bovenaan het gesplitste jaartal 15 – 66. 

Wapens van Bouillon, perron van Luik, wapens van Loon en Franchimont

Datum: 1566 

Slagplaats: Luik

Gerard van Groesbeek

Op 7 september 1565 verkreeg muntmeester Balthus van Bomershoven zijn instructie om de volgende munten aan te munten:

Dubbele Brûlés ter waarde van 6 sols (1/4 patard of 1/4 aidant).
Brûlés ter waarde van 4 sols (1/6 patard of 1/6 aidant).
Brûlés ter waarde van 2 sols (1/12 patard of 1/12 aidant).

De Brûlés van het prinsbisdom Luik werden door diverse ateliers nageslagen, o.a. in messing door Guillaume de Bongart te Blyt. Op 25 oktober 1566 werden daartegen maatregelen genomen door prinsbisschop Gerard van Groesbeek.

Referentie

LUI.23

Lit: Dengis 931; Vanhoudt atlas G 1191; de Chestret 522 

Gedetermineerd door rimidi

Luik: brûlé van 6 sols of ¼ aidant 1565

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 2,9 gr

Voorzijde: Wapenschild met het wapen van Groesbeek geplaatst binnen een parelrand. Aan weerszijden de cijfers van het jaartal 15 / 65 en boven op het wapen is het perron van Luik geplaatst welke de parelrand doorbreekt. Tekst: GERARDVS. A. GROISBEECK. EPS. LEO (of variant). Voluit: Gerardus ab Groisbeeck episcopus Leodiensis. Wat betekent: Gerardus van Groesbeek bisschop van Luik.

Wapen van Groesbeek

Keerzijde: Een weelderig versierd kruis welke de binnenrand doorbreekt, in de vlakken van het kruis een punt. Tekst:  DVX. B / VLLO. / COM. L / OSSE. (of variant). Voluit: dux bullonensis comes lossensis. Wat betekent: hertog van Bouillon, graaf van Loon.

Muntmeester: Balthus van Bomershoven ( 1546 – 1573 )

Jaartal: 1565

Slagplaats: Luik

Gerard van Groesbeek

Op 7 september 1565 verkreeg muntmeester Balthus van Bomershoven zijn instructie om de volgende munten aan te munten:

Dubbele Brûlés ter waarde van 6 sols (1/4 patard of 1/4 aidant).
Brûlés ter waarde van 4 sols (1/6 patard of 1/6 aidant).
Brûlés ter waarde van 2 sols (1/12 patard of 1/12 aidant).

De Brûlés van het prinsbisdom Luik werden door diverse ateliers nageslagen, o.a. in messing door Guillaume de Bongart te Blyt. Op 25 oktober 1566 werden daartegen maatregelen genomen door prinsbisschop Gerard van Groesbeek.

Referentie

LUI.22

Gedetermineerd door Peter Peeters

Luik: brûlé van 6 sols of ¼ aidant 1566

Gevonden door Jack Gielen

Materiaal: koper

Diameter: 28 mm

Gewicht: ?

Voorzijde: Wapenschild met het wapen van Groesbeek geplaatst binnen een parelrand. Aan weerszijden de cijfers van het jaartal 15 / 66 en boven op het wapen is het perron van Luik geplaatst welke de parelrand doorbreekt.Tekst: GERARDVS. A. GROISBEECK. EPS. LEO (of variant). Voluit: Gerardus ab Groisbeeck episcopus Leodiensis. Wat betekent: Gerardus van Groesbeek bisschop van Luik.

Wapens van Groesbeek

Keerzijde: Een weelderig versierd kruis welke de binnenrand doorbreekt, in de vlakken van het kruis een punt. Tekst: DVX. B / VLLO. / COM. L / OSSE. (of variant). Voluit: dux bullonensis comes lossensis. Wat betekent: hertog van Bouillon, graaf van Loon.

Muntmeester: Balthus van Bomershoven ( 1546 – 1573 )

Jaartal: 1566

Slagplaats: Luik

Gerard van Groesbeek

Op 7 september 1565 verkreeg muntmeester Balthus van Bomershoven zijn instructie om de volgende munten aan te munten:

Dubbele Brûlés ter waarde van 6 sols (1/4 patard of 1/4 aidant).
Brûlés ter waarde van 4 sols (1/6 patard of 1/6 aidant).
Brûlés ter waarde van 2 sols (1/12 patard of 1/12 aidant).

De Brûlés van het prinsbisdom Luik werden door diverse ateliers nageslagen, o.a. in messing door Guillaume de Bongart te Blyt. Op 25 oktober 1566 werden daartegen maatregelen genomen door prinsbisschop Gerard van Groesbeek.

Referentie

LUI.22

Gedetermineerd door Eric Aerts