Categorie: Thorn

Thorn, het witte dorp, is gelegen in Limburg aan de rechteroever van de Maas. Eind 10e eeuw werd hier een benedictijns nonnenklooster gesticht door ene Ansfried, graaf van Hoei en Teisterbant en zijn vrouw Hilsonde, gravin van Strijen. Dit nonnenklooster werd later een kapittel van kanunnikessen die geen kloosterbelofte hoefden af te leggen. Na de dood van zijn vrouw werd Ansfried in 995 bisschop van Utrecht en schonk hij zijn bezittingen deels aan kloosters, kerken en aan het rijk. Zijn dochter Hildewardis bleef de scepter zwaaien over het stift Thorn. In de 11e eeuw werden er voor het eerst munten geslagen door een abdis van het klooster. Dit waren kleine zilveren muntjes denier of penning genaamd die nu zeer zeldzaam zijn. In de 13e eeuw verkreeg Thorn stadsrechten en groeide zelfs uit tot een onafhankelijk vorstendom met aan het hoofd een vorstin-abdis. Zij viel als soeverein vorst rechtstreeks onder het gezag van de Duitse keizer. Het stift Thorn bleef echter altijd klein van omvang en er zijn de verdere middeleeuwen ook geen munten meer geslagen. Een omvangrijke muntslag komt echter onder Margaretha van Brederode tot stand (abdis van 1557-1577). Er werden door haar muntmeesters gouden en zilveren munten geslagen naar het voorbeeld van lokaal in gebruik zijnde types maar vooral van buitenlandse munten. Deze munten waren van een niet al te beste kwaliteit (slecht gewicht en gehalte) waardoor er regelmatig problemen waren met het Duitse rijk over het recht van de muntslag. Thorn werd meerdere keren voor het “kammergericht” gedaagd waarna Margaretha van Brederode uiteindelijk in 1563 haar muntmeester ontsloeg die daarna uitweek naar Gronsveld. Van 1569 tot 1570 zijn er voor het laatst munten geslagen op naam van Margaretha van Brederode. Als muntmeester werd toch weer Peter Bossenhoven aangesteld echter onder toezicht van Johan Heydenricx als waardijn. Deze was echter de schoonzoon van Peter Bossenhoven en bleek ook net zo onbetrouwbaar als zijn schoonvader.

Onder Anna van der Marck (1604-1631) werden er in de periode 1613-1614 voor het eerst gigots (duiten) en liards (oorden) geslagen. In tegenstelling tot vele andere zuidelijke kleine munthuizen zoals Reckheim en Gronsveld, sloeg Thorn haar duiten met het eigen wapen en de eigen naam. De liards (oorden) waren naar het voorbeeld van de liards die door de aartshertogen Albertus en Elisabeth werden geslagen. De gigots (duiten) zijn meer van het type zoals deze in de noordelijke Nederlanden werden geslagen, er zijn ook duiten bekend met twee leeuwen zoals in het Friese wapen. Hiervoor is waarschijnlijk de leeuw uit het wapen van de heerlijkheid Lummen gebruikt om de duiten op Friese duiten te laten lijken en zo de acceptatie hebben verhoogd. Ook de munten van Anna van der Marck stonden er niet om bekend dat ze van al te beste kwaliteit waren. Regelmatig kwamen er dan ook klachten over deze munten en de Staten van Holland vaardigden meerdere malen verboden uit tegen de hagemunten uit de zuidelijke Nederlanden. Omdat dit weinig effect had probeerden de Staten de muntmeesters aan te pakken die de munten hadden geslagen. Diverse muntmeesters hebben een tijdje gevangen gezeten op beschuldiging dat zij o.a. muntmeester van Thorn waren geweest. In 1614 zou het munthuis van Thorn gesloten zijn na voornamelijk kleingeld van slecht zilver en koperen duiten en oorden te hebben geslagen. De Duitse generaal waardijn Philipp Aldendorff is echter nog in 1617 te Thorn geweest tijdens een rondgang langs de rijksmunten. Na de arrestatie van Hendrik Weijntges in 1617 schreef de abdis van Thorn nog klaagbrieven naar de Duitse kreis. Waarschijnlijk is de munt dus nog tot 1617 open geweest, later is er nog sprake van twee andere muntmeesters namelijk Michiel van den Berg/Michel van den Bosch die toestemming kreeg om te Luik duiten te slaan op naam van Thorn. Of deze ook daadwerkelijk zijn geslagen is mij niet bekend. Later is er vermelding van Simon Tempe/Simon Timpen die het muntmeesters gereedschap krijgt overgedragen. Of hij daadwerkelijk iets heeft geslagen is mij niet bekend.

Muntmeesters

Peter Bossenhoven werd in 1565 te Keulen gearresteerd op verdenking van valsemunterij te Gronsveld, Batenburg en Thorn. De prins-bisschop van Luik zorgde er echter voor dat hij weer werd vrijgelaten. Lambert Bossenhoven, een broer van Peter Bossenhoven, was in 1566/67 peymeester (ontvanger) van Luik. Muntmeester Hendrik Weijntges heeft naast zijn werk aan de munt te Mülheim (Duitsland) ook voor de abdis van Thorn gewerkt. De muntstempels liet hij maken bij Hans Slegnitz gevestigd aan de Burgmauer te Keulen. Deze schijnt een goede stempelsnijder te zijn geweest maar was niet beëdigt door de munzkreis. Het werk te Mülheim liet Weijntges in handen van zijn zoons Peter en Balthasar. Te Thorn schijnt hij als vervanger ene Paul Westenberg gehad te hebben als hij zelf niet aanwezig kon zijn. Zijn werk te Thorn bracht hem echter geen geluk, de Duitse kreits maakte bezwaar omdat hij niet beëdigt was om te Thorn te werken. Zijn Thornse munten werden in de zuidelijke Nederlanden verboden verklaard en zelf werd hij in 1617 (waarschijnlijk te Roermond) gearresteerd en naar Brussel overgebracht waar hij lang is vastgehouden. De abdis van Thorn klaagde hierover bij de kreits welke vervolgens brieven aan aartshertog Albrecht schreef. Als Weijntges vastgehouden werd vanwege de muntslag te Thorn dan moest hij voor de munzkreis verantwoording afleggen en niet te Brussel omdat die met de Thornse muntslag niets te maken hadden. Er schijnt geen antwoord gekomen te zijn maar Hendrik is weer vrijgekomen want in 1619 zal hij nog voor het stadje Elburg halve duiten gaan slaan.

Op de munten van Anna van der Mark is meestal een gevierendeeld wapen met hartschild gebruikt. In het 1e kwartier het wapen van het graafschap en het geslacht van der Mark gecombineerd met de leeuw van de heerlijkheid Lummen. In het tweede kwartier het gecombineerde wapen van Wassenaer en Leyde. Deze werd gebruikt omdat Jan van der Mark gehuwd was met Margaretha van Wassenaar, een dochter van Jan van Wassenaer, de laatste burggraaf van Leiden. In het derde kwartier het wapen van de heerlijkheid Runkel. In het vierde kwartier de leeuw van de heerlijkheid Lummen en in het hartschild het wapen van het geslacht Schoonhoven. Dit wapen werd gebruikt omdat Willem I van der Mark was getrouwd met Johanna van Aarschot-Schoonhoven.

Bron: duiten.nl

Het stift Thorn: duit ca. 1613 – 1614

Gevonden door Marco Evers ( ID-196291 )

Materiaal: koper

Diameter: 21 mm

Gewicht: ?

Voorzijde: Binnen een tulpkrans in vier regels: •IN• / THORE / •CVS• / •, wat betekent: geslagen te Thorn. ( variant B )

Keerzijde: Gedeeltelijke tulpkrans om een gekroond wapenschild met hierin een klauwende leeuw achter kantelen. ( wapen III )

III: Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen naar links bovenop geruite balk.

Datum: z.j. ( ca. 1613 – 1614 )

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken: 

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.8

Gedetermineerd door Marco Evers

Het stift Thorn: duit ca. 1613 – 1614

Gevonden door Gerben Van Bergeijk

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Binnen een tulpkrans in vier regels: • • / IN·THO / REN·CV / SVS (of variant), wat betekent: geslagen te Thorn.  

Keerzijde: Gedeeltelijke tulpkrans om een gekroond wapenschild met hierin een klauwende leeuw achter kantelen.

  I: Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen naar rechts achter geruite balk.

Datum: z.j. ( ca. 1613 – 1614 )

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken: 

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.8

Gedetermineerd door Jelle Venema

Het stift Thorn: oord z.j. ca. 1613 – 1617

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: ca. 25 mm

Gewicht: 3,60 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren, hartschild met drie lelies. Tekst: ANNA.D.MARCK.AB.THO (of variant). Voluit: Anna de Marck abdis Thorn, wat betekent: Anna de Marck abdis in Thorn.

1=Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen (leeuw achter geblokte balk).
2=Wapen van Wassenaer (drie halve manen ‘wassenaars’).
3=Wapen van Leyde (twee horizontale balken).
4=Wapen van Runkel (drie verticale rode palen op zilver, in de linker bovenhoek een blauw vlakje).
5=Wapen van Lummen (leeuw).
6=Wapen van het geslacht Schoonhoven (drie lelies).

Keerzijde: Een scheef geplaatst kruis met hierop een gekroond wapenschildje met daarin een klauwende leeuw naar links achter kantelen. Links, rechts, boven en onder aan het wapenschild lelie vormige versieringen. Tekst: SIT.NO.DOMINI.BENEDI. (of variant). Voluit: Sit nomen Domini benedictum, wat betekent: de naam des Heere zij geprezen.

Datum: 1614

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken: 

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.6

Gedetermineerd door Peter Peeters

Het stift Thorn: duit ca. 1613 – 1614

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: ca. 20 mm

Gewicht: 1,75 gr

Voorzijde: Binnen een tulpkrans in vier regels : • • / IN·THO / REN·CV / SVS (of variant), wat betekent: geslagen te Thorn.  

Keerzijde: Gedeeltelijke tulpkrans om een gekroond wapenschild met hierin een klauwende leeuw achter kantelen.

Variant II: Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen naar links achter geruite balk.

Datum: z.j. ( ca. 1613 – 1614 )

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken: 

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.8

Gedetermineerd door Peter Peeters

Het stift Thorn: oord 1614

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: ca. 23 mm

Gewicht: 3,5 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren, hartschild met drie lelies. Tekst: ANNA.D.MARCK.AB.THO (of variant). Voluit: Anna de Marck abdis Thorn, wat betekent: Anna van der Mark abdis van Thorn.

1=Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen (leeuw achter geblokte balk).
2=Wapen van Wassenaer (drie halve manen ‘wassenaars’).
3=Wapen van Leyde (twee horizontale balken).
4=Wapen van Runkel (drie verticale rode palen op zilver, in de linker bovenhoek een blauw vlakje).
5=Wapen van Lummen (leeuw).
6=Wapen van het geslacht Schoonhoven (drie lelies).

Keerzijde: Een scheef geplaatst kruis met hierop een gekroond wapenschildje met daarin een klauwende leeuw naar links. Aan weerszijden van het wapenschildje het jaartal. Links, rechts en onder aan het wapenschild lelie vormige versieringen. Tekst: SIT.NO.DOMINI.BENEDI (of variant). Voluit: sit nomen Domini benedictum, wat betekent: de naam des Heere zij geprezen.

Datum: 1614

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken: 

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.1

Gedetermineerd door Peter Peeters

Het stift Thorn: oord 1614

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: ca. 26 mm

Gewicht: 2,7 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren, hartschild met drie lelies. Tekst: ANNA.DEI.G.ABBA.IN.TH.C.D.M Voluit: Anna Dei gratia abdis in Thorn (c d m), wat betekent: Anna bij de gratie Gods abdis in Thorn (c d m ?).

1=Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen (leeuw achter geblokte balk).
2=Wapen van Wassenaer (drie halve manen ‘wassenaars’).
3=Wapen van Leyde (twee horizontale balken).
4=Wapen van Runkel (drie verticale rode palen op zilver, in de linker bovenhoek een blauw vlakje).
5=Wapen van Lummen (leeuw).
6=Wapen van het geslacht Schoonhoven (drie lelies).

Keerzijde: Een scheef geplaatst kruis met hierop een gekroond wapenschildje met daarin een klauwende leeuw naar links achter kantelen. Aan weerszijden van het wapenschildje een rozet. Tekst: Tekst: SIT.NOMEN.DOMINI.BENEDICT

Datum: z.j. ( 1614 )

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken:

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.5

Gedetermineerd door Peter Peeters

Het stift Thorn: gigot ( duit ) ca. 1613 – 1614

Gevonden door Rinus Schroevers

Materiaal: koper

Diameter: 19 mm

Gewicht: 1,9 gr

Voorzijde: Een tulpkrans met daarin THOREN / IN / CVSA (of variant). Wat betekent: geslagen te Thorn. Onder in de tulpkrans is een klein wapentje van Thorn geplaatst.

Keerzijde: Gekroond wapen met leeuw naar links, om het wapen een gedeeltelijke tulpkrans.

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ? 1613 – 1617

Datum: z.j. ca. 1613 – 1614

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.10

Gedetermineerd door Rinus Schroevers

Het stift Thorn: duit 1614

Gevonden door Pascal Ooms

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 2,3 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren, hartschild met drie lelies. Tekst:  ANNA.D.MARCK.AB.THO (of variant). Voluit: Anna de Marck abdis Thorn, wat betekent: Anna de Marck abdis in Thorn. 

1=Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen (leeuw achter geblokte balk).
2=Wapen van Wassenaer (drie halve manen ‘wassenaars’).
3=Wapen van Leyde (twee horizontale balken).
4=Wapen van Runkel (drie verticale rode palen op zilver, in de linker bovenhoek een blauw vlakje).
5=Wapen van Lummen (leeuw).
6=Wapen van het geslacht Schoonhoven (drie lelies).

Keerzijde: Een scheef geplaatst kruis met hierop een gekroond wapenschildje met daarin een klauwende leeuw naar links achter kantelen. Aan weerszijden van het wapenschildje het jaartal 16 / 14. Links, rechts, boven en onder aan het wapenschild lelie vormige versieringen. Tekst: SIT.NO.DO MI NI.BE NE (of variant). Voluit: sit nomen Domini benedictum, wat betekent: de naam des Heere zij geprezen.

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken:

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.7

Gedetermineerd door Jerry Van de Vel 

Het stift Thorn: duit 1614

Gevonden door Marco Sanders

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren, hartschild met drie lelies. Tekst:  ANNA.D.MARCK.AB.THO (of variant). Voluit: Anna de Marck abdis Thorn, wat betekent: Anna de Marck abdis in Thorn.

1=Gecombineerde wapen van der Mark met de leeuw van Lummen (leeuw achter geblokte balk).
2=Wapen van Wassenaer (drie halve manen ‘wassenaars’).
3=Wapen van Leyde (twee horizontale balken).
4=Wapen van Runkel (drie verticale rode palen op zilver, in de linker bovenhoek een blauw vlakje).
5=Wapen van Lummen (leeuw).
6=Wapen van het geslacht Schoonhoven (drie lelies).

Keerzijde: Een scheef geplaatst kruis met hierop een gekroond wapenschildje met daarin een klauwende leeuw naar links achter kantelen. Aan weerszijden van het wapenschildje het jaartal 16 / 14. Links, rechts, boven en onder aan het wapenschild lelie vormige versieringen. Tekst: SIT.NO.DO MI NI.BE NE (of variant). Voluit: sit nomen Domini benedictum, wat betekent: de naam des Heere zij geprezen.

Muntmeester: Hendrik Wijntgens ( 1613 – 1617 )

Muntmeesterteken:

Slagplaats: Thorn

Referentie

THO.7

Gedetermineerd door Marco Sanders