Tag: 2e eeuw

Sestertius: Trajanus ca. 103 n.Chr.

Gevonden door Zander Klaas

Materiaal: brons

Diameter: 31 mm

Gewicht: 21,15 gr

Voorzijde: Gelauwerde en gedrapeerde buste naar rechts. Tekst: IMP CAES NERVAE TRAIANO AVG GER DAC PM TRP COS V PP

Keerzijde: Annona staande naar links, met graanaren en hoorn des overvloeds in haar handen. Modius met graanaren en boeg aan haar voeten. Tekst: SPQR OPTIMO PRINCIPI en in het veld S / C

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 492; Cohen 469; BMCRE 781

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Trajanus werd op 18 september 53 in Italica (Hispania) geboren als zoon van Marcus Ulpius Traianus en de Spaanse Marcia. Hij was Romeins keizer van 28 januari 98 tot 9 augustus 117. Na onder zijn vader in Syria gediend te hebben werd in 78 quaestor en ca. 84 praetor, waarna hij als commandant naar Spanje ging. Daar kreeg hij de opdracht de opstand van Saturninus in Germania Superior te dempen (88). Na zijn consulaat in 91 keerde hij als stadhouder naar Opper-Germanië terug, waar hij door de aanleg van wegen en castella en de stichting van kolonies de Rijn- en Donaugrens versterkte. Met zijn naam zijn de steden Nijmegen (Noviomagus) en Xanten (colonia Traiana) verbonden (Hiernaast een bronzen portretkop van Trajanus, gevonden in de Waal bij Xanten (?)). In 97 werd hij door Nerva geadopteerd en, voorzien van speciale bevoegdheden, tot mederegent onder titel Caesar verheven. Het jaar daarop volgde hij Nerva in Keulen op. Zijn eerste daad was de bestraffing van opstandige praetorianen, die hij naar Germania ontbood, waar hij voorlopig bleef en de titel Germanicus verwierf. In Rome, waar hij in 99 aankwam, werd hij algemeen verwelkomd. Het gebruikelijke donativum werd door hem gehalveerd, geschenken bij zijn troonsbestijging wees hij van de hand. Voor alles bereidde hij zich voor op de oorlog tegen de Dacische Decebalus, met het doel de Donaugrens te beveiligen. Ook lokt het Dacische goud. In 101 rukte Trajanus uit en overwinterde na een onbesliste slag bij Tapae aan de overzijde van de Donau. Toen hij het volgend jaar de hoofdstad Sarmizegetusa bedreigde, gaf Decebalus zich over, waarna de keizer de titel Dacicus aannam en te Rome een triomf vierde. In 105 roerde Decebalus zich opnieuw. Weer rukt Trojanus uit over de door Apollodorus bij Dobretae gebouwde Donaubrug en veroverde de Dacische hoofdstad, waarop Decebalus zich het leven benam. Zijn land werd de provincie Dacia, zijn hoofdstad een Romeinse kolonie. De zuil van Trajanus te Rome en het Tropaeum Traiani te Adamklissi (Roemenië) zijn een blijvende herinnering aan deze veldtochten. De Donaulinie kon nu worden versterkt en het spoedig tot rust gekomen gebied werd beveiligd en weldra geheel geromaniseerd (Roemeens!). Intussen werd ook in het Oosten de rijksgrens afgerond doordat Aulus Cornelius Arabia Nabataea als provincie inlijfde (105). In Numidië versterkten de Romeinen in alle stilte hun greep op het land door de stichting van Thamugadi en Lambaesis. Om de Parthische dreiging het hoofd te bieden verklaarde Trajanus in 113 de Parthen de oorlog. Zijn legers bezetten Armenië en een deel van Mesopotamië, waarna Armenië, Cappadocië en Klein-Armenië aan het rijk werden toegevoegd. In 115 keerde de keizer zich tegenkoning Osroës zelf en trok, na in Antochië overwinterd te hebben in 116 de Tigris over, waarna hij de hoofdstad Ctesiphon bezette en de Perzische golf bereikte. Assyrië en Mesopotamië werden Romeinse provincies en aan ’s keizers eerder verworven titels werd die van Parthicus toegevoed. Het veroverde gebied met zijn belangrijke verbindingsroutes naar het Oosten bleef echter onrustig. Weliswaar werden revoltes onderdrukt, sloeg Lusius Quietus aanvallen in het noorden af en werd in Ctesiphon een vazalkoning aan de macht gebracht, maar de situatie bleek moeilijk in de hand te houden. Ook in Cyrene, Cyprus, Egypte en de Levant, waar Joden rebelleerden, deden zich problemen voor. Zo besloot Trajanus van een voorgenomen tocht naar Indië af te zien en terug te keren. Ernstig ziek bereikte hij Antiochië. Hij stierf, op doorreis naar Rome, op 9 augustus 117 in het Cilicische Selinus. Zijn opvolger was de door hem geadopteerde Hadrianus. Trajanus werd 63 jaar.

Denarius: Septimius Severus 194 – 195 n.Chr.

Gevonden door Friso Langen

Materiaal: zilver 

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts. Tekst: L SEPT SEV PERT AVG IMP IIII

Keerzijde: Minerva staande naar links met in de rechterhand een speer en in de linkerhand een schild. Tekst: P M TR P II COS II P P

Slagplaats: Rome

Lit: RIC IV-I, 49; RSC 381; BMCRE 76; Sear 6326

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Lucius Septimius Severus, geboren op 11 april 145 in Leptis Magna uit een riddergeslacht. Hij was keizer van Rome van 9 april 193 tot 4 februari 211. Zijn studies in de Griekse en Latijnse literatuur zette hij in Rome en Athene voort. Intussen klom hij onder Marcus Aurelius, die hem in de senaat benoemde, snel op. Na zijn praetuur (178) ging hij als legioenscommandant naar Syrië, waar hij te Emesa relaties aanknoopte met de priesters van Baal. In 185 huwde hij de syrische Iulia Domna. Van 186 tot 189 vertoefde hij in Gallia Lugdunensis, in 189-190 op Sicilië, om na zijn consulaat (190) als stadhouder naar Pannonia Superior te gaan. Daar werd hij op 13 april 193 te Carnuntum tot keizer uitgeroepen. Te Rome, waar hij na de strubbelingen die volgden op Commodus’ dood, door de senaat erkend werd en op 9 juni aankwam, hervormde hij de praetoriaanse garde, die de spoedig vermoorde Didius Iulianus tot keizer had uitgeroepen; voortaan zou de garde voor alle oudgediende legioensoldaten open staan. De senaat trachtte hij te winnen door de belofte geen senator te zullen terechtstellen, het volk door de toekenning van een gratificatie. Zijn voorganger Pertinax werd onder de divi opgenomen, zijn gevaarlijke mededinger Decimus Clodius Albinus neutraliseerde hij voorlopig door hem tot Caesar te benoemen en het consulaat voor 194 met hem te delen. Septimius Severus kon nu afrekenen met de in het Oosten tot keizer uitgeroepen Pescennius Niger, die hij na overwinningen bij Parinthus en Cyzicus, die leidden tot de val van Buzantium, en na een zege bij Nicaea de genadeslag toebracht bij Issus (194). De bij Antiochië achterhaalde Niger werd onthoofd, strafexpedities tegen de door deze ingestelde vazalstaten besloten de onderneming, die de keizer de titels Adiabenicus, Arabicus en Parthicus verschafte. De provincie Syria werd in twee delen, Coele en Phoenice, verdeeld, tegen de christenen werden maatregelen getroffen. Alvorens naar het Westen terug te keren, waar Clodius Albinus in een verraderlijke briefwisseling met de senaat stond, verhief Septimius Severus zijn zoon Caracalla tot Caesar, adopteerde zichzelf in de familie van de Antonini en diviniseerde alsnog Commodus. Te Rome liet hij Albinus tot staatsvijand uitroepen, waarna hij naar Gallië trok en hem bij Lyon versloeg (197). Op de aanhangers van Niger en Albinus werd bloedig wraak genomen. Te Rome nam de keizer maatregelen tegen de senaat, die met Albinus gesympathiseerd had. Gedekt in de rug kon hij nu uitrukken tegen de Parthen, die Nisibis hadden aangevallen. Na de val van Ctesiphon (198) verhief hij Caracalla tot Augustus en diens broer Geta tot Caesar. Het jaar daarop kon hij Mesopotamia als provincie herinlijven. Tot 202 vertoefden de vorsten in het Oosten, in welk jaar Septimius Severus en Caracalla in Antiochië gezamenlijk het consulaat aanvaardden, om vervolgens naar Rome terug te keren. Hier verbleef Septimius Severus het grootste deel van de volgende zes jaar. In 208 begaf de keizer zich met zijn familie naar Britannia. In de strijd tegen de Caledoniërs vielen de Romeinen Schotland binnen, waar zij echter zulke zware verliezen leden dat zij in 210 een tijdelijke vrede sloten en zich terugtrokken achter de wal van Hadrianus, die hersteld werd. Geestelijk en lichamelijk gebroken, vooral ook door Caracalla’s gedrag, stierf Septimius Seveus het jaar daarop te Eburacum (York) op 4 februari 211, waar Iulia Domna en de tot Augustus verheven Geta waren achtergebleven.

Sestertius: Faustina I ( de Oudere ) 147 n.Chr.

Gevonden door Tom Maertens

Materiaal: brons

Diameter: 32 mm

Gewicht: 16 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste naar rechts. Tekst: DIVA FAVSTINA 

Keerzijde: Ceres staande naar links met in elke hand een fakkel. Tekst: AVGV / STA en in het veld S-C

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 1120; Cohen 91; BMC 1516

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Annia Galeria Faustina, geboren ca. 100, was de gemalin van de Romeinse keizer Antoninus Pius en had de titel ‘Augusta’ (keizerin) van 138-140. Zij is ook bekend als Faustina I en Faustina Maior of Major. Er is niet veel bekend over haar leven. Zo is de exacte datum van haar geboorte (ergens tussen 98 en 105), die van haar huwelijk met Antoninus Pius en zelfs die van haar dood (eind oktober 140 ?) onbekend. Haar vader was consul Marcus Annius Verus. Faustina had een gelukkig huwelijk met Antoninus en ze kregen samen vier kinderen, die allen werden geboren voordat Antoninus keizer werd. Slechts één van deze kinderen overleefde haar: Faustina (Faustina de Jongere), die later de echtgenote zou worden van Marcus Aurelius, de adoptiefzoon en opvolger van haar vader. Het is bekend dat Faustina een vrolijk leven leidde en vrij ontrouw was. Haar sobere en toegewijde echtgenoot nam, misschien als reactie op het gedrag van zijn vrouw, een van haar slavinnen, Galeria Lysistrate, als concubine. Dat was misschien wel Antoninus’ enige zwakte in zijn verder onberispelijke leven. Overigens heeft Antoninus nooit van Faustina willen scheiden en heeft haar na haar dood bijzonder geëerd. Hij liet haar heilig verklaren (zij kreeg de titel DIVA) en liet een tempel op het Forum Romanum voor haar bouwen die werd voltooid in het jaar 150. Na de dood van Antoninus Pius in 161, voegde Marcus Aurelius de toewijding aan de overleden keizer toe en de tempel werd omgedoopt tot Divo Antonino et Divae Faustinae (voor de Goddelijke Antoninus en Goddelijke Faustina). Tegenwoordig bevindt de kerk San Lorenzo zich binnen de overblijfselen van deze 17 meter hoge tempel, waarvan de imposante restanten nog te zien zijn op het Forum Romanum in Rome. Ook liet Antoninus een enorme hoeveelheid munten met haar beeltenis slaan en de tekst DIVA AVG(VSTA) FAVSTINA (heilige keizerin Faustina). Na 147, toen Faustina de Jongere Augusta werd, veranderde dit in DIVA FAVSTINA.

Æ As: Crispina 178 – 182 n.Chr.

Gevonden door Bart Aerts

Materiaal: brons

Diameter: 25 mm

Gewicht: 12,31 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste naar rechts. Tekst:  CRISPINA – AVGVSTA

Keerzijde: Laetitia staande met het hoofd naar links, krans in de rechterhand en roer op globe in de linkerhand. Tekst: LAETITIA en in het veld  S-C

Slagplaats: Rome

Referentie

Lit: RIC III 683

Gedetermineerd door Balten De Temmerman

Bruttia Crispina ( Crispina ), geboren in 164 te Rome of Volceii was de echtgenote van Commodus, schoondochter van Marcus Aurelius en keizerin van Rome van 178 – 191. Crispina was de dochter van een Romeins veldheer van Marcus Aurelius. De familie van haar vader stamde uit Volcei (huidig Buccino), Lucania en was verwant aan die van de keizers Trajanus. In (juli) 178 trad zij in het huwelijk met de 15-jarige Commodus en kreeg de titel Augusta (keizerin). Zij deelde deze titel met haar schoonzuster Lucilla (Annia Aurelia Galeria Lucilla) tot ergernis van deze laatste. Commodus mocht Crispina niet – ze heette mooi maar hooghartig te zijn. Volgens sommige bronnen is Crispina betrokken geweest bij het mislukte complot van 183 tegen haar man waar ook Lucilla bij betrokken was. Lucilla werd verbannen naar het eiland Capri waar zij vervolgens werd geëxecuteerd. Hetzelfde jaar liet Commodus ook Crispina verbannen naar Capri, waar zij vervolgens werd gewurgd. De beschuldiging was echter overspel. Zij stierf op een leeftijd van 26-27 jaar.

Sestertius: Marcus Aurelius 175 – 176 n.Chr.

Gevonden door Niels Antonissen

Materiaal: brons

Diameter: 28 mm

Gewicht: 14,82 gr

Voorzijde: Gelauwerde blote buste naar rechts. Tekst: M ANTONINVS – AVG TR P XXVI ( Marcus Antonius voor de 26ste keer gekozen als volkstribuun. )

Keerzijde: Gehelmde Roma zittend naar links met in haar hand een Victoria en een lans. Ernaast een schild. Tekst: IMP VI – COS III en in het veld S / C ( Voor de zesde keer keizer en voor de derde keer consul. )

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 1033

Gedetermineerd door Balten De Temmerman

Marcus Aurelius, geboren te Rome op 26 april 121. Hij regeerde van 7 maart 161 tot 17 maart 180 over het Romeinse rijk. Niet te verwarren met Marcus Aurelius Mausaeus Carausius. Marcus Aurelius behoorde tot het geslacht der Antonini. Meteen na zijn aantreden stelde hij Lucius Verus (161-169) als medekeizer aan. Marcus Aurelius was de laatste van de “Vijf Goede Keizers”. Hij was een neef van Faustina I. Hadrianus was erg onder de indruk van de jongeman en zorgde ervoor dat hij geadopteerd werd door Antoninus Pius. Die arrangeerde een huwelijk tussen Marcus en zijn dochter Faustina II. Toen Pius stierf benoemde Marcus, Lucius Verus als mede-keizer. Marcus Aurelius was een filosofische keizer en probeerde zijn rijk te verlichten. Op zijn veldtochten schreef hij het beroemde werk ‘Meditaties’. Op 17 maart 180 stierf Marcus Aurelius, op 58-jarige leeftijd, uitgeput door jaren van oorlog, een natuurlijke dood. Hij brak met de traditie van de adoptiefkeizers sinds Nerva om een capabele adoptiefzoon als opvolger te benoemen. Zijn zoon Commodus volgde hem op. De klassieke geschiedschrijving, bijvoorbeeld Historia Augusta, moest niets van Commodus hebben. De benoeming van zijn eigen zoon tot zijn opvolger was in die optiek de grootste fout van de anders zo wijze Marcus Aurelius. Zo kwam een eind aan de gouden eeuw van het Imperium.

Sestertius: Marcus Aurelius 174 – 175 n.Chr.

Gevonden door Martijn Aarts

Materiaal: brons

Diameter: 31 mm

Gewicht: 20 gr

Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts. Tekst: M ANTONINVS AVG GERM TR P XXIX

Keerzijde: Annona, gedrapeerd, staande naar links met korenaren en klaproos in rechterhand en een hoorn des overvloeds in haar linkerhand; aan haar voeten een modius. Tekst: IMP VII COS III en in het veld S C

Slagplaats: Rome

Referentie

Lit: RIC III 1130

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Marcus Aurelius, geboren te Rome op 26 april 121. Hij regeerde van 7 maart 161 tot 17 maart 180 over het Romeinse rijk. Niet te verwarren met Marcus Aurelius Mausaeus Carausius. Marcus Aurelius behoorde tot het geslacht der Antonini. Meteen na zijn aantreden stelde hij Lucius Verus (161-169) als medekeizer aan. Marcus Aurelius was de laatste van de “Vijf Goede Keizers”. Hij was een neef van Faustina I. Hadrianus was erg onder de indruk van de jongeman en zorgde ervoor dat hij geadopteerd werd door Antoninus Pius. Die arrangeerde een huwelijk tussen Marcus en zijn dochter Faustina II. Toen Pius stierf benoemde Marcus, Lucius Verus als mede-keizer. Marcus Aurelius was een filosofische keizer en probeerde zijn rijk te verlichten. Op zijn veldtochten schreef hij het beroemde werk ‘Meditaties’. Op 17 maart 180 stierf Marcus Aurelius, op 58-jarige leeftijd, uitgeput door jaren van oorlog, een natuurlijke dood. Hij brak met de traditie van de adoptiefkeizers sinds Nerva om een capabele adoptiefzoon als opvolger te benoemen. Zijn zoon Commodus volgde hem op. De klassieke geschiedschrijving, bijvoorbeeld Historia Augusta, moest niets van Commodus hebben. De benoeming van zijn eigen zoon tot zijn opvolger was in die optiek de grootste fout van de anders zo wijze Marcus Aurelius. Zo kwam een eind aan de gouden eeuw van het Imperium.

Denarius: Hadrianus 117 n.Chr.

Gevonden door Kiss Imre

Materiaal: zilver

Diameter: 18 mm

Gewicht: 2,1 gr

Voorzijde: Galauwerde en gedrapeerde buste met kuras naar rechts. Tekst: IMP CAES TRAIAN HADRIANO AVG DIVI TRA

Keerzijde: Concordia zittend naar links, met patera in de rechterhand en hoorn des overvloeds onder de troon. Tekst: PARTH F DIVI NER NEP P M TR P COS en in de afsnede CONCORD

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 9c; BMC 18; RSC 248.

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Hadrianus ( Publius Aelius Hadrianus ) werd op 24 januari 76 geboren te Italica in Zuid-Italië. Hij was Romeins keizer van 117 – 138. Hadrianus was een neef van keizer Trajanus. Vlak voor diens dood wees hij Hadrianus aan als zijn opvolger. Hij was humanist en had een liefde voor de Griekse cultuur. Hij bouwde onder andere de muur van Hadrianus in Britannia en versterkte de positie van het Romeinse Rijk en trok zich zelf terug uit enkele gebieden (Armenia, Mesopotamië) om de verdediging makkelijker te maken. Hij was openlijk homoseksueel en liet zelfs munten van zijn geliefde Antinous slaan, die hij na diens dood vergoddelijkte. Zijn opvolger Aelius stierf te snel, waarna hij Antoninus Pius adopteerde. Kort daarna overleed hij op 10 juli 138 te Baiae op 62-jarige leeftijd.

Denarius: Marcus Aurelius 145 – 147 n.Chr.

Gevonden door Kristof Sinnesael ( ID-154052 )

Materiaal: zilver

Diameter: 17 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Hoofd naar rechts. Tekst: AVRELIVS CAESAR AVG PII F

Keerzijde: Honos staande naar links met in de rechterhand een tak en in de linkerhand een hoorn des overvloeds.

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 429a ( Antoninus Pius ); RSC 110; Sear ( 1988 ) 1379

Gedetermineerd door David Vandenbussche

Marcus Aurelius, geboren te Rome op 26 april 121. Hij regeerde van 7 maart 161 tot 17 maart 180 over het Romeinse rijk. Niet te verwarren met Marcus Aurelius Mausaeus Carausius. Marcus Aurelius behoorde tot het geslacht der Antonini. Meteen na zijn aantreden stelde hij Lucius Verus (161-169) als medekeizer aan. Marcus Aurelius was de laatste van de “Vijf Goede Keizers”. Hij was een neef van Faustina I. Hadrianus was erg onder de indruk van de jongeman en zorgde ervoor dat hij geadopteerd werd door Antoninus Pius. Die arrangeerde een huwelijk tussen Marcus en zijn dochter Faustina II. Toen Pius stierf benoemde Marcus, Lucius Verus als mede-keizer. Marcus Aurelius was een filosofische keizer en probeerde zijn rijk te verlichten. Op zijn veldtochten schreef hij het beroemde werk ‘Meditaties’. Op 17 maart 180 stierf Marcus Aurelius, op 58-jarige leeftijd, uitgeput door jaren van oorlog, een natuurlijke dood. Hij brak met de traditie van de adoptiefkeizers sinds Nerva om een capabele adoptiefzoon als opvolger te benoemen. Zijn zoon Commodus volgde hem op. De klassieke geschiedschrijving, bijvoorbeeld Historia Augusta, moest niets van Commodus hebben. De benoeming van zijn eigen zoon tot zijn opvolger was in die optiek de grootste fout van de anders zo wijze Marcus Aurelius. Zo kwam een eind aan de gouden eeuw van het Imperium.