Tag: 3e eeuw

Antoninianus: Salonina 260 – 268 n.Chr.

Gevonden door Jp Brusselman

Materiaal: biljoen ?

Diameter: 20 mm

Gewicht: 2,60 gr

Voorzijde: Buste met diadeem en gedrapeerd naar rechts, op halve maan geplaatst. Tekst: SALONINA AVG

Keerzijde: Felicitas staande met het hoofd naar links, leunend op de kolom, hoorn des overvloed vasthoudend. Tekst: FELICIT PVBL

Slagplaats: Milaan

Referentie

Lit: RIC V.1 61; MIR 1302r; RSC 51

Gedtermineerd door Jelle Venema

Julia Cornelia Salonina Crysogone, kortweg Salonina, geboordetaum niet bekend. Zij was Romeins keizerin (254-268) en echtgenote van keizer Gallienus. Behalve de enorme hoeveelheid munten met naam, titel en portret die van haar zijn gevonden, weet men eigenlijk bitter weinig van haar. Zij was van Griekse of in ieder geval Griekstalige oorsprong. Zij trouwde met Gallienus rond 240 en haar werd behalve de gebruikelijke titel Augusta (verhevene, keizerin) ook de titel mater castrorum (“moeder der legerkampen”) toegekend. Op sommige “provinciale” munten wordt ze Crysogone genoemd, Grieks voor “voortgebracht door goud”. Zij kreeg drie kinderen: Valerianus II, Saloninus en Egnatius Marinianus, hoewel het bestaan van de laatste wordt betwist. Salonina werd samen met haar man rond september 268 in Milaan vermoord door Claudius II ‘Gothicus’.

Denarius: Julia Soaemias 220 n.Chr.

Gevonden door Jp Brusselman

Materiaal: zilver

Diameter: 20 mm

Gewicht: 2,25 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste naar rechts. Tekst: IVLIA SOAEMIAS AVG

Keerzijde: Venus zittens naar links, houdt een scepter vast en strekt haar hand uit naar Cupido die voor haar staat. Tekst: VENVS CAELESTIS

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 243; RSC 14; BMC 55

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Julia Soaemias Bassiana, geboren in 180 in Emesa, Syrië. Ze was de dochter van Julia Maesa, een invloedrijke Romeinse vrouw van Syrische afkomst, en Julius Avitus. Haar oom was de keizer Septimius Severus en ze was de zuster van Julia Mamaea. Ze trouwde Sextus Varius Marcellus, een Romein van Syrische afkomst. Als leden van de keizerlijke Romeinse familie woonden ze in Rome waar al hun kinderen werden geboren. In 217 werd haar neef keizer Caracalla vermoord en Macrinus werd keizer. Julia’s familie kreeg toestemming om naar Syrië terug te keren met al hun eigendommen. Zij lieten de nieuweling echter niet zomaar toe op de troon en Julia vatte samen met haar moeder het plan op om Macrinus te vervangen door haar zoon Varius Avitus Bassianus (Heliogabalus). Zij verspreidden het gerucht dat de 13-jarige jongen de bastaardzoon was van Caracalla. In 218 werd Macrinus vermoord en Heliogabalus werd keizer. Julia werd zo de de facto regeerder van Rome aangezien de tiener zich voornamelijk bezighield met religieuze zaken. Hun regering was niet populair en al snel was er oproer. Julia Soaemias en Heliogabalus werden door de pretoriaanse garde vermoord op 11 maart 222 op de leeftijd van 41-42 jaar.

Denarius: Severus Alexander 222 n.Chr. – 235 n.Chr.

Gevonden door ?

Materiaal: zilver

Diameter: 19 mm

Gewicht: 2,59 gr

Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts. Tekst: IMP C M AVR SEV ALEXAND AVG

Keerzijde: Annona staande naar links met in de linkerhand een hoorn des overvloeds, in de rechterhand korenaren boven een modius. Tekst: ANNONA AVG

Slagplaats: Rome

Referentie

Lit: RIC 133

Gedetermineerd door Jelle Venema

Marcus Aurelius Severus Alexander, gekend als Severus Alexander werd geboren op 1 oktober 208 in Phoenicië. Hij was van 13 maart 222 tot aan zijn dood in maart 235 keizer van Rome. Hij was consul en princeps iuventutis, toen hij in 222 Heliogabalus opvolgde, die hem in 221 geadopteerd had. Hij stond sterk onder de invloed van zijn moeder Iulia Mammaea en zijn grootmoeder Iulia Maesa. Zorgvuldig opgevoed als hij was, streefde hij er ernstig naar een goed bewind te voeren, daarbij trouw geholpen door een troonraad, waarvan de juristen Paulus en Ulpianus deel uitmaakten. Zijn eerste regeringsjaren verliepen rustig. Het aanzien van de senaat steeg. Rechtspleging en onderwijs werden verbeterd, de handel bevorderd, ambtenaren bezoldigd. Nieuw was, dat voortaan ook de praefectus praetorio een senatoriaal gerechtelijk onderzoek kon leiden. Ondanks grote uitgaven, o.a. voor bouwwerken in Rome en wegenaanleg in de provincies, ondergingen de financiën een belangrijk herstel. Moeilijkheden berokkenden echter de soldaten, die onder Caracalla tot tuchteloosheid waren vervallen. De hoge donativa waarmee zij in het gareeel moesten worden gehouden, zijn kenmerkend voor hun grote invloed. In 228 vermoordden de praetorianen zelfs hun stenge gardeprefect Ulpianus. Het jaar daarop ontsnapte de consul Cassius Dio nauwelijks aan moordenaarshanden (later ging hij naar Bithynië, waar hij ook stierf (235)). In 235 reisde de keizer samen met zijn moeder naar Antiochë en bedwong daar enkele muiterijen. Ook bereidde hij er een actie voor tegen de Sassanide Ardasjir I, die Mesopotamië was binnengedrongen en Syrië en Cappadocië bedreigde. Na zijn triomf (233) wegens het herwinnen van verloren gebied riepen onheilsberichten hem naar de Rijn (235), waar zijn pogingen om vrede te kopen en zijn bevoorrechting van troepen uit het Oosten groot misnoegen wekten bij het leger. Dit schoof dan ook Maximinus Thrax als keizer naar voren. In opdracht van Maximinus werden Julia Mamaea en Severus Alexander in maart 235 in de buurt van Mogontiacum (het huidige Mainz) in hun tent in het legerkamp vermoord.

Antoninianus: Claudius II Gothicus 268 – 270 n.Chr.

Gevonden door Martijn Aarts

Materiaal: brons

Diameter: 16 mm

Gewicht: 3 gr

Voorzijde: Gedrapeerde en geharnaste buste met stralenkroon naar rechts Tekst: IMP C CLAVDIVS AVG

Keerzijde: Providentia staande naar links, benen gekruist en leunend op een zuil, wapenstok in de rechterhand en hoorn des overvloeds in de linkerhand, wereldbol aan de voeten. Tekst: PROVIDENT AVG

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 91

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Marcus Aurelius Claudius “Gothicus” werd geboren op 10 mei 214. Hij was keizer van september 268 – januari 270. Claudius II werd keizer nadat een groot deel van legerleiding, waaronder de commandant van de wacht Aurelius Heraclianus in september 268 in de nabijheid van Mediolanum (het huidige Milaan) een coup uitvoerde tegen keizer Gallienus. Meer op de achtergrond waren Claudius en ook de toekomstige keizer Aurelianus met grote waarschijnlijkheid ook bij deze samenzwering betrokken. De gewone manschappen waren niet allemaal even blij met de greep naar de macht door Gallienus. Er dreigde even een opstand die alleen kon worden afgekocht met het beloven van een bonus van 20 aurei per man ter ere van het aantreden van de nieuwe keizer. Het keizerschap van Claudius II werd gekenmerkt door een opeenvolging van oorlogen.
Op het moment van zijn Claudius’ aantreden in september 268 was het Romeinse Rijk in ernstig gevaar door verscheidene invallen, zowel binnen als buiten haar grenzen. De meest urgente was een invasie van Illyricum en Pannonia door de Goten. Hoewel het leger tijdens het keizerschap van Gallienus de Goten al flinke schade had toegebracht in de slag bij Nestus, behaalde Claudius kort voor of kort nadat hij keizer was geworden in 268 in de slag bij Naissus zijn grootste overwinning, tevens een van de grootste in de geschiedenis van het Romeinse leger. In augustus/september 270 stierf hij op 55-jarige leeftijd aan de pest en werd onmiddellijk goddelijk verklaard door de Senaat, bij wie hij geliefd was.

Antoninianus: Salonina 258 – 259 n.Chr.

Gevonden door Brynckminator Brynckminator

Materiaal: zilver

Diameter: 20 mm

Gewicht: 2,65 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste met diadeem naar rechts. Tekst: SALONINA AVG

Keerzijde: Beeld van staande Segetiae of Ceres in een tempel met vier kolommen, beide handen omhoog. Tekst: DEAE SEGETIAE

Slagplaats: Lyon

Lit: RIC V-1, 5 Lyons, Elmer 96, Sear 10631.

Gedermineerd door Andre van Erkom

Julia Cornelia Salonina Crysogone, kortweg Salonina, geboordetaum niet bekend. Zij was Romeins keizerin (254-268) en echtgenote van keizer Gallienus. Behalve de enorme hoeveelheid munten met naam, titel en portret die van haar zijn gevonden, weet men eigenlijk bitter weinig van haar. Zij was van Griekse of in ieder geval Griekstalige oorsprong. Zij trouwde met Gallienus rond 240 en haar werd behalve de gebruikelijke titel Augusta (verhevene, keizerin) ook de titel mater castrorum (“moeder der legerkampen”) toegekend. Op sommige “provinciale” munten wordt ze Crysogone genoemd, Grieks voor “voortgebracht door goud”. Zij kreeg drie kinderen: Valerianus II, Saloninus en Egnatius Marinianus, hoewel het bestaan van de laatste wordt betwist. Salonina werd samen met haar man rond september 268 in Milaan vermoord door Claudius II ‘Gothicus’.

Denarius: Gordianus III 240 n.Chr.

Gevonden door Brynckminator Brynckminator

Materiaal: bronskern met tinlegering

Diameter: 19 mm

Gewicht: 1,86 gr

Voorzijde: Gelauwerde en gedrapeerde buste naar rechts. Tekst: IMP GORDIANVS PIVS FEL AVG

Keerzijde: Secuitas zittend op een troon naar links, in de rechterhand een scepter, de linkarm rustend op de troon. Tekst: SECVRITAS PVBLICA

Slagplaats: Rome

Referentie

Gedetermineerd door ?

Marcus Antonius Gordianus Pius (in het Nederlands beter bekend als Gordianus III), geboren in Rome op 20 januari 225 als zoon van Maecia Faustina, een dochter van Gordianus I. Hij was een Romeins keizer van 238 tot 244. Na de moord op Balbinus en Pupienus, aan wie hij als Caesar was toegevoegd, werd hij als dertienjarige door de praetorianen tot keizer uitgeroepen (9 juli 238). De werkelijke leiding berustte aanvankelijk bij zijn moeder en bij hoge ambtenaren, maar ging in 241, toen hij huwde met Furia Sabina, over op zijn schoonvader, de praefectus praetorio Timesitheus, met wie hij in 242 optrok tegen de Goten aan de Donau. Nadat Timesitheus het jaar daarop grote successen had behaald in de strijd tegen de Perzen, stierf hij kort voor zijn opmars naar Ctesiphon. Zijn opvolger Philippus Arabs hitste, profiterend van een voedseltekort, de soldaten tegen de jonge keizer op, die in februari 244 te Zaitha werd vermoord. Gordianus III werd 19 jaar.

Antoninianus: Claudius II ( Gothicus ) 270 – 271 n.Chr.

Gevonden door Tom Maertens

Materiaal: brons

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Hoofd met stralenkroon naar rechts. Tekst: DIVO CLAVDIO

Keerzijde: Versierd altaar met vlammen erboven, voorkant verdeeld in vier vakken met stip in elk vak. Tekst: CONSECRATIO

Slagplaats: Rome

Opmerking: Meerdere varianten

Lit: RIC 261

Gedetermineerd door Balten De Temmerman

Marcus Aurelius Claudius “Gothicus” werd geboren op 10 mei 214. Hij was keizer van september 268 – januari 270. Claudius II werd keizer nadat een groot deel van legerleiding, waaronder de commandant van de wacht Aurelius Heraclianus in september 268 in de nabijheid van Mediolanum (het huidige Milaan) een coup uitvoerde tegen keizer Gallienus. Meer op de achtergrond waren Claudius en ook de toekomstige keizer Aurelianus met grote waarschijnlijkheid ook bij deze samenzwering betrokken. De gewone manschappen waren niet allemaal even blij met de greep naar de macht door Gallienus. Er dreigde even een opstand die alleen kon worden afgekocht met het beloven van een bonus van 20 aurei per man ter ere van het aantreden van de nieuwe keizer. Het keizerschap van Claudius II werd gekenmerkt door een opeenvolging van oorlogen.
Op het moment van zijn Claudius’ aantreden in september 268 was het Romeinse Rijk in ernstig gevaar door verscheidene invallen, zowel binnen als buiten haar grenzen. De meest urgente was een invasie van Illyricum en Pannonia door de Goten. Hoewel het leger tijdens het keizerschap van Gallienus de Goten al flinke schade had toegebracht in de slag bij Nestus, behaalde Claudius kort voor of kort nadat hij keizer was geworden in 268 in de slag bij Naissus zijn grootste overwinning, tevens een van de grootste in de geschiedenis van het Romeinse leger. In augustus/september 270 stierf hij op 55-jarige leeftijd aan de pest en werd onmiddellijk goddelijk verklaard door de Senaat, bij wie hij geliefd was.

Antoninianus: Herennia Etruscilla 249-251 n.Chr.

Gevonden door Mathieu Vens

Materiaal: zilver

Diameter: zilver

Diameter: 23,5 mm

Gewicht: 3,05 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste met diadeem op halve maan naar rechts. Tekst: HER ETRVSCILLA AVG

Keerzijde: Fecunditas staande met haar hoofd naar links gedraaid, houdt de hoorn des overvloeds in haar linkerhand en strekt haar rechterhand uit naar een kind, staande vooraan, hoofd naar rechts en met opgeheven handen naar haar toe. Tekst: FECVNDITAS AVG

Slagplaats: Rome

Referentie

Lit: Cohen 8. RIC 55b.

Gedetermineerd door Andre van Erkom 

Herennia Cupressenia Etruscilla was de echtgenote van de Romeinse keizer Trajanus Decius en werd tot Augusta (keizerin) uitgeroepen in 249 tot 251. Zij had bij hem twee zoons, Herennius Etruscus en Hostilianus. Zij stamde waarschijnlijk uit een invloedrijke senatoriale familie. Nadat haar man Decius en haar oudste zoon Herennius in de strijd tegen de barbaren langs de Donau omkwamen,  stond zij haar jongste zoon Hostilianus bij die door de opvolger van Decius, Trebonianus Gallus, tot medekeizer was benoemd. Toen Hostilianus slachtoffer werd van de pest, verdween zij in vergetelheid. Aangezien de vrouw van keizer Trebonianus Gallus (251-253) die Decius na zijn dood opvolgde, nooit tot keizerin is uitgeroepen is het zeer waarschijnlijk dat Herennia Etruscilla ook als weduwe nog tot aan haar dood in 253 keizerin is gebleven.

Denarius: Caracalla 216 n.Chr.

Gevonden door Tom Maertens

Materiaal: zilver

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts.  Tekst: ANTONIUS PIUS AVG GERM

Keerzijde: Jupiter zittend op een troon naar links, … ? Tekst: P M TR P XVII COS IIII P P

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 277 var

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Marcus Aurelius Antoninus, beter bekend onder de naam Caracalla (Keltische naam voor een cape die hij droeg tijdens campagnes), werd geboren op 4 april 188 te Lugdunum (het huidige Lyon). Hij was Romeins keizer van 211-217. Hij staat bekend als de bouwer van de Thermen van Caracalla maar ook als een wrede, geestelijk gestoorde keizer, die zijn broer Geta vermoordde en uiteindelijk zelf door de Praetoriaanse garde vermoord werd onder leiding van de latere keizer Macrinus. Hij stierf op 8 april 217 te Mesopothamië door een dolkstoot in de rug toen hij op weg was van Edessa naar Carrhae, waar hij een beroemd heiligdom van de maangod Sin wilde bezoeken. Met Caracalla stierf de Severische dynastie in mannelijke lijn uit.

Denarius: Elagabalus 218 – 222 n.Chr.

Gevonden door Pieter Vanluffelen

Materiaal: zilver

Diameter: 19 mm

Gewicht: 1,43 gr

Voorzijde: Gelauwerde, gedrapeerde en geharnast buste naar rechts. Tekst: IMP CAES M AVREL ANTONINVS AVG

Keerzijde: Salus staande naar rechts,  een slang voedend. Tekst: SALVS ANTONINI AVG

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 140; Sear 7543; RSC 264; BMC 162

Gedetermineerd door Andre van Erkom en rimidi

Marcus Aurelius Antoninus (geboren al Sextus Varius Avitus Bassianus, ca. 204 ), algemeen bekend bij zijn bijnaam Elagabalus of Heliogabalus, was een Romeins keizer van 16 mei 218 – 13 maart 222. Door een intrige van zijn grootmoeder, Iulia Maesa, die hem voor een zoon van Caracalla uitgaf, werd Heliogabalus op 14-jarige leeftijd door de omgekochte legioenen als Marcus Aurelius Antoninus nog tijdens de regering van Macrinus tot Augustus uitgeroepen. Na diens nederlaag en dood (juni 218) gaf hij zich te Nicomedia met zijn moeder Iulia Soaemias aan godsdienstige uitspattingen over, die hij vanaf najaar 219 te Rome voortzette. Heliogabalus trachtte de Syrische zonnegod, voor wie hij prachtige tempels liet bouwen, tot universele rijksgod te maken. Niet alleen godsdienstig geperverteerd, miste hij bovendien alle eer- en verantwoordelijksheidgevoel. Staatszaken liet hij aan zijn moeder en grootmoeder over, die zitting namen in de senaat. Aan mensen van het laagste allooi werden belangrijke bestuursposten toevertrouwd. De reactie hierop kon niet uitblijven. Om de dynastie der Severi in stand te houden adopteerde de keizer op instigatie van Iulia Maesa zijn neef Alexander Bassianus, die medekeizer werd (221). Het leger koos de zijde van deze laatste. Heliogabalus en zijn moeder werden daarop vermoord, hun lijken in de Tiber geworpen ( 13 maart 222). Elagabalus werd 18 jaar.