Categorie: Luik: Ernst van Beieren

Het prinsbisdom Luik

Het prinsbisdom Luik strekte zich uit over het grootste deel van de huidige provincie Luik en de zuidelijke helft van de huidige provincie Namen. Tot 1795 werd Luik geregeerd door prins-bisschoppen. Bovendien verwierven de bisschoppen van Luik in 1366 ook het graafschap Loon, dat grotendeels samenvalt met de huidige Belgische provincie Limburg.

Ernst van Beieren, Ferdinand van Beieren, Maximiliaan van Beieren, Joseph Clemens van Beieren en Clemens August I van Beieren waren ook aartsbisschop van Keulen. Zij zijn begraven in de dom van Keulen vóór de drie koningen kapel.

Dankzij gegevens verstrekt door de heer L.J.G.W. Schelberg uit Roermond kan ik hier wat meer informatie geven over de muntmeesters uit het geslacht van Schelberg. Franciscus van Schelberg is als zoon van Thijs van Schelberg en Margaretha Berten omstreeks 1610 in Venlo geboren. Hij is goudsmid van beroep en de stamvader van een klein aantal familieleden die in Luik wonen. Van 1630 tot 1652 wordt op Luiks goud- en zilversmeedwerk zijn stempel ‘FS’ aangetroffen. In november 1640 wordt hij vermeld als onderkoster of virgifer van de kathedraal van Saint-Lambert in Luik en vanaf 8 februari 1642 verricht hij goudsmeedwerk voor deze kerk. Op 26 april 1645 wordt hij officieel aangesteld tot goudsmid van de kathedraal als opvolger van wijlen André de Wattinnes en blijft dit tot aan zijn overlijden. Hij ontvangt in deze periode aanzienlijke bedragen voor de levering van een aantal zilveren kruisen en kandelaars. Op 27 april 1660 wordt hij onder de naam “Maître France Schilbert” genoemd als bestuurder van het goudsmedengilde.
Daarnaast is Franciscus van Schelberg actief als muntmeester in dienst van twee Luikse prins-bisschoppen. Onder Ferdinand van Beieren is hij vanaf 1640 muntmeester in de werkplaatsen van Bouillon, Dinant, Hasselt en Visé. Daar worden onder zijn leiding grote hoeveelheden kopergeld geslagen. Henri Munters, de voorman van de muntslagers van Hasselt, moet hem alle arbeiders ter beschikking stellen die hij nodig heeft. Als in 1656, onder Maximiliaan-Hendrik van Beieren, de muntmeester van de Luikse munt Jean Goffin overlijdt wordt Franciscus van Schelberg op 15 juli van dat jaar als zijn opvolger aangesteld. Hij vervult deze functie tot zijn overlijden op 8 april 1672 in Luik.
Franciscus van Schelberg is gehuwd met Catharina de Coninck; mogelijk is zij een dochter van Charles de Coninck, essayeur en waardijn van de Hasseltse munt in 1613. Op 23 september 1675 verkrijgt zij voor haarzelf en haar kinderen de aanstelling tot muntmeester in het land Luik onder de zelfde voorwaarden als van haar overleden echtgenoot. Uit het huwelijk van Franciscus van Schelberg en Catharina de Coninck stammen een viertal kinderen:

1. Egidius Franciscus van Schelberg, kanunnik en scholaster van de Collegiale Kerk van St. Paulus in Luik.
2. Paulus Joannes Franciscus van Schelberg, meestal Paul-Jean genoemd, die volgt.
3. Margaretha van Schelberg.
4. Ferdinande Ernestine van Schelberg.

Paulus Joannes Franciscus (Paul-Jean) van Schelberg of de Schelberg is aanvankelijk kanunnik van de St. Pauluskerk in Luik, maar trouwt vervolgens met Margaretha Rongier, de dochter van Leonard Rongier en Martine Delvaulx. Hij legt onder prins-bisschop Maximiliaan-Hendrik van Beieren de eed als muntmeester af op 16 februari 1678. Na het overlijden van de prins-bisschop in 1688 wordt zijn eed op 7 juni 1688 voor het kapittel vernieuwd waarna hij de opdracht ontvangt om voor het kapittel munten te slaan. Onder prins-bisschop Jean-Louis van Elderen wordt op 29 oktober 1688 zijn opdracht wederom vernieuwd onder dezelfde condities als voorheen. Op 12 februari 1691 ontvangt hij de opdracht om 15000 pond duiten te slaan. Ook onder de volgende prins-bisschop, Joseph-Clemens van Beieren, is hij muntmeester. Paulus Joannes Franciscus van Schelberg overlijdt op 12 april 1717. Uit zijn huwelijk met Margaretha Rongier stammen:

1. Karel Hendrik van Schelberg (de Schelberg) die is geboren in Luik op 2 december 1681. Hij verkrijgt van de Staten-Generaal op 16 februari 1693 de prebende als kanunnik aan St. Servaas te Maastricht. Hij promoveert in 1703 tot licentiaat in beide rechten aan de universiteit van Pont à Mousson (departement Meurthe-et-Moselle in de regio Lotharingen). Bij akte van 18 januari 1743 legt hij zijn prebende neer ten behoeve van zijn neef Thomas Jozef Hubertus Woot de Trixhe. Hij overlijdt op 11 februari 1743 in Luik en is daar bijgezet in het familiegraf in de kerk van O.L. Vrouw ad Fontes.
2. Margaretha Ernestina van Schelberg (de Schelberg) huwt Thomas Frans Woot de Trixhe, “Seigneur de Jannée”, geboren in 1699 als zoon van Thomas Florentius Woot de Trixhe en Maria Aldegonda de Pernet. Uit dit huwelijk is op 28 juli 1723 in Pessoux nabij Ciney een zoon geboren, Thomas Jozef Hubertus Woot de Trixhe, die op 11 februari 1743 de prebende aan het kapittel van St. Servaas krijgt die vacant geworden is door het overlijden van zijn oom Karel Hendrik van Schelberg.
3. Pierre-Joseph Schelberg volgt zijn vader op als muntmeester. Op 23 september 1720 geeft het kapittel hem toestemming om voor 50.000 pond duiten te slaan. Tijdens dit werk, in 1721, overlijdt Pierre-Joseph Schelberg waarna hij opgevolgd wordt door Jean-François Knaeps.

Bron: duiten.nl

Maaseik of Luik: Brûlé van 12 sous z.j. of 1583 – 1592

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ernest van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1581-1612

Materiaal: koper

Diameter: 23 mm

Gewicht: 2,5 gr

Voorzijde: Buste van de prinsbisschop met Spaanse kraag naar rechts. Tekst: eikeltje of perroen ERNEST BA DVX EP LE DVX BVL CLO of variant. Het blauwe is leesbaar.

Keerzijde: Gekroond gevierendeeld wapenschild met ter weerszijden een rozet onderaan XII van de waarde. Tekst: eikeltje (of niets) AVDIATVR ALTERA PARS datum (of niets). Het blauwe is leesbaar.

Wapen van Beieren–Palts

Jaartal: z.j. of 1583-1592

Slagplaats: n.n.t.b. Maaseik of Luik

Opmerking: Munthuisteken niet te zien, met “BVL in het voorzijdeomschrift is zowel Luik als Maaseik mogelijk.

Ernst van Beieren

Referentie

LUI.29 of LUI.41

Lit ref bvb: Vanhoudt atlas G 1220/G 1221; Dengis 958/983; Chestret 554/555.

Gedetermineerd door rimidi

Luik: brûlé van 12 sols of ½ oord 1594

Gevonden door Johan Martens

Materiaal: koper

Diameter: 23 mm – 24 mm

Gewicht: 2 gr

Voorzijde: Gevierendeeld wapenschild gelegen op een kruis welke de binnenrand doorbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Tekst: ERNE / BA. DV / X. EPS /  LEOD (of variant). Voluit: Ernestus Bavaria dux episcopus Leodiensis. Dit betekent: Ernestus hertog van Beieren, bisschop van Luik.

Wapen van Beieren-Palts

Keerzijde: Het perron van Luik geplaatst binnen een parelrand, aan weerszijden XII – SOV (12 sols). Tekst: AVDIATVR x ALTERA x PARS: x (of variant). Dit betekent: men moet ook de tegenpartij horen (hoor en wederhoor).

 

Perron van Luik

Jaartal: z.j. 1594

Muntmeester: Mathieu van den Nederhoven 1582 – 1612

Slagplaats: Luik

Ernst van Beieren

Opmerking: Ook met SVS, SOS, SO of SOVS aan weerszijden van het perron. Deze munten worden vermeld in een proclamatie uit 1595.

Referentie

LUI.30

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luik of Maaseik: Brûlé van zes sous, kwart oord ca. 1582 of 1594

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ernest van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1581-1612

Materiaal: koper

Diameter: ca. 19 mm

Gewicht: 1,3 gr

Voorzijde: Een gekroond ovaal en gevierendeelde cartoucheschild van Beieren – Pfalz geplaatst op een gekanteld kruis gevormd door een zwaard en een kromstaf. Kroon, zwaard en kromstaf onderbreken het omschrift. Tekst: E – RNE – BA . DV – EP . LE – O; Ernest hertog van Beieren, bisschop van Luik.

Wapen van Beieren–Palts

Keerzijde: In het veld het perroen van Luik met aan weerszijden een ovaal cartoucheschild, links dat van Loon en rechts het gedeelde van Luik en Bouillon. Tekst: AVDIATVR . ALTERA . PARS; Hoor en wederhoor.

Wapen van Loon, perron van Luik en wapen van Bouillon

Jaartal: z.j. ca. 1582 of 1594

Muntmeester: Mathieu van den Nederhoven 1582 – 1612

Slagplaats: Luik of Maaseik

Ernst van Beieren

Dit type kan mogelijk ook eerder, in 1582, zijn geslagen. De waarde was gesteld op 72 Luikse deniers.

Referentie

LUI.31

Lit: Vanhoudt atlas G 1225; Dengis 969; De Chestret 560.

Gedetermineerd door rimidi

Luik: oord 1611

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ernest van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1581-1612

Materiaal: koper

Diameter: ca. 26 mm 

Gewicht: 3,8 gr

Voorzijde: Buste van de prinsbisschop met electoraal bonnet en lange baard naar links. Tekst: perroen ERNESTVS . D perroen G . ARCHIEPIS . CO

Keerzijde: Gevierendeeld wapenschild van Beieren – Pfalz gedekt door het electoraal bonnet. Ter weerszijden het gesplitste jaartal 16 – 11 Tekst: EPIS . LEODIEN . V . BAVAR . DVX

Wapen van Beieren – Pfaltz

Datum: 1611

Muntmeester: Paul Manlich 1611 – 1614

Muntteken: perroen

Slagplaats: Luik

Ernst van Beieren

Uitgegeven tegen een waarde van 288 Luikse deniers of 24 sous.

Referentie

LUI.37

Lit: Vanhoudt atlas G 1230; Dengis 978; De Chestret 566.

Gedetermineerd door Peter Peeters en rimidi

Luik: oord 1610

Gevonden door Kurt Van Vooren

kurt5-800

Materiaal: koper

Diameter: 27 mm

Gewicht: 3,9 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Ernestus van Beieren (met bonnet) naar links. Tekst: (perron) ERNESTVS. D. G. ARCHIEPIS. COL. (of variant). Voluit: Ernestus dei gratia archi episcopus Collonia. Dit betekent: Ernestus, bij Gods gratie aartsbisschop van Keulen.

Keerzijde: Met bonnet gekroond en gevierendeeld wapenschild waarbij de bonnet de tekst onderbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Aan weerszijden van het wapen de cijfers van het jaartal 16 / 10. Tekst: EPIS. LEODIEN. V. BAVAR. DVX (of variant). Voluit: episcopus Leodiensis v Bavaria dux. Wat betekent: bisschop van Luik, hertog van Beieren.

Wapenschild van Beieren-Palts

Datum: 1610

Muntmeester: Adriaan Franssen 1606 – 1610

Slagplaats: Luik 

Ernst van Beieren

Uitgegeven tegen een waarde van 288 Luikse deniers of 24 sous.

Referentie

LUI.37

Lit: de Chestret 566 – Dengis 978;  Vanhoudt G 1230

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luik: brûlé van 16 sols of ⅔ aidant 1584

Gevonden door Adriecindy van den Bos

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Met bonnet gekroond en gevierendeeld wapenschild waarbij de bonnet de binnenrand doorbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Tekst:  ERNEST. BA. DVX. EP. LE. DVX. B. C. LOS (of variant). Voluit: Ernestus de Bavaria episcopus Leodiensis dux Bullonensis comes lossensis, wat betekent: Ernestus van Beieren, bisschop van Luik, hertog van Bouillon, graaf van Loon.

Wapen van Beieren – Palts

Keerzijde: Het perron van Luik geplaatst binnen een parelrand, aan weerszijden XVI – SOVS (16 sols). Tekst: AVDIATVR. ALTERA. PARS. 1584. (of variant). Dit betekent: men moet ook de tegenpartij horen (hoor en wederhoor). 

Perron van Luik

Slagplaats: Luik

Ernst van Beieren

In 1584 was de waarde van deze munt gesteld op 192 Luikse deniers.

Referentie

LUI.28

Gedetermineerd door Adriecindy van den Bos

Luik: brûlé van 12 sols of ½ aidant 1583, 1584 of 1585

Gevonden door Marco Sanders

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Borstbeeld van Ernestus van Beieren ( blootshoofds ) naar rechts. Tekst: (Perron) ERNEST. BA. DVX. EP. LEO. DVX. B. C. LOS (of variant). Voluit: Ernestus Bavaria dux episcopus Leodiensis dux Bullonensis comes lossensis. Wat betekent: Ernestus hertog van Beieren, bisschop van Luik, hertog van Bouillon, graaf van Loon. 

Keerzijde: Met bonnet gekroond en gevierendeeld wapenschild waarbij de bonnet de binnenrand doorbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Aan weerszijden van het wapen een rozetje en onder het wapen .XII. (12 sols). Tekst: AVDIATVR. ALTERA. PARS. ( jaar ) ( of variant ). Wat betekent: men moet ook de tegenpartij horen ( hoor en wederhoor ).

Wapen van Beieren–Palts

Jaartal: z.j. 1583, 1584, 1585

Slagplaats: Luik

Ernst van Beieren

Opmerking: Munthuisteken niet te zien, met “BVL in het voorzijdeomschrift is zowel Luik als Maaseik mogelijk.

Volgens een edict van 13 juli 1582 moesten de brûlés van 16 sols worden geslagen op een gewicht van 66 uit een Keuls mark, de brûlés van 12 sols op 88 stuks uit een Keuls mark, de brûlés van 8 sols op 132 uit een Keuls mark, de brûlés van 6 sols op 176 uit een Keuls mark en de brûlés van 4 sols op 264 uit een Keuls mark worden geslagen.

Referentie

LUI.29

Gedetermineerd door Marco Sanders

Hasselt: oord z.j. ( 1581 ? )

Gevonden door Mario Raeymaekers

Materiaal: koper

Diameter: 27 mm

Gewicht: 4,85 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Ernestus van Beieren (met bonnet) naar links. Tekst: ERNESTVS. D. G. ARCHIEPIS. COLL. (of variant). Voluit: Ernestus dei gratia archi episcopus Collonia, wat betekent: Ernestus, bij Gods gratie aartsbisschop van Keulen.

Keerzijde: Met bonnet gekroond en gevierendeeld wapenschild, de bonnet onderbreekt de tekst niet. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Tekst: EPIS. LEODIEN (perron) .V. BAVARI. DVX (of variant). Voluit: episcopus Leodiensis v Bavaria dux. wat betekent: bisschop van Luik, hertog van Beieren.

Wapen van Beieren-Palts

Jaartal: z.j. ( 1581? )

Muntmeester: Gilles Witten ( 1574 – 1582 )

Muntteken:

Slagplaats: Hasselt

Ernst van Beieren

Dengis beschouwd dit type als het oudste type van Ernestus van Beieren. De muntinstructie is aan muntmeester Gilles Witten gegeven op 19 juli 1581. Dengis vermeld onder nummer 956 een brûlé van 4 sols welke nog niet terug gevonden is.

Referentie

LUI.35

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luik: oord 1610

Gevonden door Mario Raeymaekers

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 3,7 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Ernestus van Beieren (met bonnet) naar links. Tekst: (perron) ERNESTVS. D. G. ARCHIEPIS. COL. (of variant). Voluit: Ernestus dei gratia archi episcopus Collonia. Dit betekent: Ernestus, bij Gods gratie aartsbisschop van Keulen.

Keerzijde: Met bonnet gekroond en gevierendeeld wapenschild waarbij de bonnet deels de tekst onderbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Aan weerszijden van het wapen de cijfers van het jaartal 16 / 10.  Tekst:  EPIS. LEODIE. V.  BAVARIE. DVX (of variant). Voluit: episcopus Leodiensis v Bavaria dux. Dit betekent: bisschop van Luik, hertog van Beieren.

Wapen van Beieren–Palts

Datum: 1610

Slagplaats: Luik

Ernst van Beieren

Uitgegeven tegen een waarde van 288 Luikse deniers of 24 sous.

Referentie

LUI.37

Lit: Vanhoudt G 1230

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luik: brûlé van 12 sols of ½ oord 1594

Gevonden door Theun Oostenbrug

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2,82 gr

Voorzijde: Gevierendeeld wapenschild gelegen op een kruis welke de binnenrand doorbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Tekst: ERNE / BA. DV / X. EPS /  LEOD (of variant). Voluit: Ernestus Bavaria dux episcopus Leodiensis. Dit betekent: Ernestus hertog van Beieren, bisschop van Luik.

Wapen van Beieren–Palts

Keerzijde: Het perron van Luik geplaatst binnen een parelrand, aan weerszijden XII – SVS (12 sols). Tekst: AVDIATVR x ALTERA x PARS: x (of variant). Dit betekent: men moet ook de tegenpartij horen (hoor en wederhoor).

Perron van Luik

Jaartal: z.j. 1594

Muntmeester: Mathieu van den Nederhoven 1582 – 1612

Slagplaats: Luik

Ernst van Beieren

Opmerking: Ook met SOV, SOS, SO of SOVS aan weerszijden van het perron. Deze munten worden vermeld in een proclamatie uit 1595.

Referentie

LUI.30

Gedetermineerd door Eric Aerts