Categorie: Luik: Ferdinand van Beieren

Het prinsbisdom Luik

Het prinsbisdom Luik strekte zich uit over het grootste deel van de huidige provincie Luik en de zuidelijke helft van de huidige provincie Namen. Tot 1795 werd Luik geregeerd door prins-bisschoppen. Bovendien verwierven de bisschoppen van Luik in 1366 ook het graafschap Loon, dat grotendeels samenvalt met de huidige Belgische provincie Limburg.

Ernst van Beieren, Ferdinand van Beieren, Maximiliaan van Beieren, Joseph Clemens van Beieren en Clemens August I van Beieren waren ook aartsbisschop van Keulen. Zij zijn begraven in de dom van Keulen vóór de drie koningen kapel.

Dankzij gegevens verstrekt door de heer L.J.G.W. Schelberg uit Roermond kan ik hier wat meer informatie geven over de muntmeesters uit het geslacht van Schelberg. Franciscus van Schelberg is als zoon van Thijs van Schelberg en Margaretha Berten omstreeks 1610 in Venlo geboren. Hij is goudsmid van beroep en de stamvader van een klein aantal familieleden die in Luik wonen. Van 1630 tot 1652 wordt op Luiks goud- en zilversmeedwerk zijn stempel ‘FS’ aangetroffen. In november 1640 wordt hij vermeld als onderkoster of virgifer van de kathedraal van Saint-Lambert in Luik en vanaf 8 februari 1642 verricht hij goudsmeedwerk voor deze kerk. Op 26 april 1645 wordt hij officieel aangesteld tot goudsmid van de kathedraal als opvolger van wijlen André de Wattinnes en blijft dit tot aan zijn overlijden. Hij ontvangt in deze periode aanzienlijke bedragen voor de levering van een aantal zilveren kruisen en kandelaars. Op 27 april 1660 wordt hij onder de naam “Maître France Schilbert” genoemd als bestuurder van het goudsmedengilde.
Daarnaast is Franciscus van Schelberg actief als muntmeester in dienst van twee Luikse prins-bisschoppen. Onder Ferdinand van Beieren is hij vanaf 1640 muntmeester in de werkplaatsen van Bouillon, Dinant, Hasselt en Visé. Daar worden onder zijn leiding grote hoeveelheden kopergeld geslagen. Henri Munters, de voorman van de muntslagers van Hasselt, moet hem alle arbeiders ter beschikking stellen die hij nodig heeft. Als in 1656, onder Maximiliaan-Hendrik van Beieren, de muntmeester van de Luikse munt Jean Goffin overlijdt wordt Franciscus van Schelberg op 15 juli van dat jaar als zijn opvolger aangesteld. Hij vervult deze functie tot zijn overlijden op 8 april 1672 in Luik.
Franciscus van Schelberg is gehuwd met Catharina de Coninck; mogelijk is zij een dochter van Charles de Coninck, essayeur en waardijn van de Hasseltse munt in 1613. Op 23 september 1675 verkrijgt zij voor haarzelf en haar kinderen de aanstelling tot muntmeester in het land Luik onder de zelfde voorwaarden als van haar overleden echtgenoot. Uit het huwelijk van Franciscus van Schelberg en Catharina de Coninck stammen een viertal kinderen:

1. Egidius Franciscus van Schelberg, kanunnik en scholaster van de Collegiale Kerk van St. Paulus in Luik.
2. Paulus Joannes Franciscus van Schelberg, meestal Paul-Jean genoemd, die volgt.
3. Margaretha van Schelberg.
4. Ferdinande Ernestine van Schelberg.

Paulus Joannes Franciscus (Paul-Jean) van Schelberg of de Schelberg is aanvankelijk kanunnik van de St. Pauluskerk in Luik, maar trouwt vervolgens met Margaretha Rongier, de dochter van Leonard Rongier en Martine Delvaulx. Hij legt onder prins-bisschop Maximiliaan-Hendrik van Beieren de eed als muntmeester af op 16 februari 1678. Na het overlijden van de prins-bisschop in 1688 wordt zijn eed op 7 juni 1688 voor het kapittel vernieuwd waarna hij de opdracht ontvangt om voor het kapittel munten te slaan. Onder prins-bisschop Jean-Louis van Elderen wordt op 29 oktober 1688 zijn opdracht wederom vernieuwd onder dezelfde condities als voorheen. Op 12 februari 1691 ontvangt hij de opdracht om 15000 pond duiten te slaan. Ook onder de volgende prins-bisschop, Joseph-Clemens van Beieren, is hij muntmeester. Paulus Joannes Franciscus van Schelberg overlijdt op 12 april 1717. Uit zijn huwelijk met Margaretha Rongier stammen:

1. Karel Hendrik van Schelberg (de Schelberg) die is geboren in Luik op 2 december 1681. Hij verkrijgt van de Staten-Generaal op 16 februari 1693 de prebende als kanunnik aan St. Servaas te Maastricht. Hij promoveert in 1703 tot licentiaat in beide rechten aan de universiteit van Pont à Mousson (departement Meurthe-et-Moselle in de regio Lotharingen). Bij akte van 18 januari 1743 legt hij zijn prebende neer ten behoeve van zijn neef Thomas Jozef Hubertus Woot de Trixhe. Hij overlijdt op 11 februari 1743 in Luik en is daar bijgezet in het familiegraf in de kerk van O.L. Vrouw ad Fontes.
2. Margaretha Ernestina van Schelberg (de Schelberg) huwt Thomas Frans Woot de Trixhe, “Seigneur de Jannée”, geboren in 1699 als zoon van Thomas Florentius Woot de Trixhe en Maria Aldegonda de Pernet. Uit dit huwelijk is op 28 juli 1723 in Pessoux nabij Ciney een zoon geboren, Thomas Jozef Hubertus Woot de Trixhe, die op 11 februari 1743 de prebende aan het kapittel van St. Servaas krijgt die vacant geworden is door het overlijden van zijn oom Karel Hendrik van Schelberg.
3. Pierre-Joseph Schelberg volgt zijn vader op als muntmeester. Op 23 september 1720 geeft het kapittel hem toestemming om voor 50.000 pond duiten te slaan. Tijdens dit werk, in 1721, overlijdt Pierre-Joseph Schelberg waarna hij opgevolgd wordt door Jean-François Knaeps.

Bron: duiten.nl

Luik: Gigot/duit, halve oord, 12 sols vóór 1637

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650

Materiaal: koper

Diameter: 19 mm

Gewicht: 2,1 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild van Beieren, de kroon staat tussen twee parels. Tekst: • FERD(I) • D • G • EP • LEOD

Wapen van Beieren

Keerzijde: Drie wapenschildjes, onder een kroon tussen twee parels, 2/1 geplaatst rondom een perroen. Wapenschildjes zijn: linksboven Bouillon, rechtsboven Loon en onderaan Hoorn. Het wapenschild van Hoorn staat al dan niet tussen X – II van de waarde.

Wapens van Bouillon, Loon en Hoorn

Datum: z.j. vóór 1637

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren

Aangezien dit type is nagemaakt te Charleville onder Charles II de Gonzague (1595-1637) moet dit type zijn geslagen ergens tussen 1612 en 1637.

Referentie

LUI.51

Lit: Dengis 1046; Vanhoudt atlas G 1273; de Chestret 611

Gedetermineerd door rimidi

Luik: Half oord, demi liard ca. 1640

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650

Materiaal: koper

Diameter: 19 mm

Gewicht: 1,6 gr

Voorzijde: Met electoraal bonnet getooid gevierendeelde wapenschild van Beieren (ruiten) – Pfalz (leeuwtjes) met als hartschild dat van Bouillon, gelegen op een gekanteld kruis gevormd door een gekruiste kromstaf en een zwaard, aan zijkanten van het wapenschild een mantel of gordijn. Ter weerszijden van het wapenschild een parel. Tekst: • / FERD • / D • G • EP • LEO / • of variante; Ferdinand, bij Gods gratie, bisschop van Luik.

Wapen van Beieren-Palts en Bouillon

Keerzijde: Het perroen van Luik getooid met het electoraal bonnet tussen de letters F / B (Ferdinand van Beieren). Tekst: DVX • BV • MAR • FRAN • CO • L; of variante hertog van Bouillon, markies van Franchimont (heerlijkheid binnen het prinsbisdom Luik), graaf van Loon.

Perron van Luik

Datum: z.j. ca. 1640 

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren

Opmerking: Omschriftvarianten en stempelverwisselingen met andere half oorden bestaan.

Deze munt had koers voor 3 deniers. Tussen 4 maart 1640 en 10 november 1640 is voor 6000 livres aangemunt wat ongeveer 480.000 stuks heeft opgeleverd. Een duit van Kleef, type KLE.6, is bekend overslagen over waarschijnlijk dit type van Luik of over het type LUI.61. Aangezien de Kleefse duiten geslagen zijn voor 1624 moet deze gigot ook vroeger geslagen zijn. De vermelding dat er gigots geslagen zijn tussen 4 maart en 10 november 1640 hoort dan niet bij dit type maar bij de gigot zonder jaartal van het type LUI.61.

Referentie

LUI.59

Lit: Vanhoudt atlas G 1284; Dengis 1063; De Chestret 621

Gedetermineerd door rimidi 

Luik: oord 1641

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650 

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2,9 gr

Voorzijde: Met electoraal bonnet getooid gevierendeelde wapenschild van Beieren (ruiten) – Pfalz (leeuwtjes) met als hartschild dat van Bouillon, gelegen op een gekanteld kruis gevormd door een gekruiste kromstaf en een zwaard. Ter weerzijden het gesplitste jaartal 16 – 41.  Tekst zonder binnencirkel: • / FERDINAND • D • G • EP • LEOD •/•; Ferdinand, bij Gods gratie, bisschop van Luik. 

Wapen van Beieren-Palts en Bouillon

Keerzijde: Het perroen van Luik getooid met het electoraal bonnet tussen de letters * F * B *(Ferdinand van Beieren). Tekst met binnencirkel: DVX • BVL • MAR • FRANCH • CO • LO • HOR; hertog van Bouillon, markies van Franchimont (heerlijkheid binnen het prinsbisdom Luik), graaf van Loon en Horne. 

Perron van Luik

Datum: 1641

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren 

Op 16 augustus 1641 werd de muntslag van 40.000 livres aan nieuwe liards goedgekeurd. De oude moesten ingeleverd worden bij het munthuis.

Referentie

LUI.60

Lit: Vanhoudt atlas G 1285; Dengis 1065; De Chestret 622

Gedetermineerd door rimidi

Luik: oord 1642

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 2,6 gr

Voorzijde: Met electoraal bonnet getooid gevierendeelde wapenschild van Beieren (ruiten) – Pfalz (leeuwtjes) met als hartschild dat van Bouillon, gelegen op een gekanteld kruis gevormd door een gekruiste kromstaf en een zwaard. Ter weerzijden het gesplitste jaartal 16 – (42?). Tekst zonder binnencirkel: . / FERDINAND . D . G . EP . LEO / .; Ferdinand, bij Gods gratie, bisschop van Luik.

Wapen van Beieren-Palts en Bouillon

Keerzijde: Het perroen van Luik getooid met het electoraal bonnet tussen de letters F / B (Ferdinand van Beieren). Tekst: . DVX . BVL . MAR . FRANCHI . CO . LO .; hertog van Bouillon, markies van Franchimont (heerlijkheid binnen het prinsbisdom Luik), graaf van Loon.

Perron van Luik

Datum: z.j. ca. 1641-1643 (42?)

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren

Op 16 augustus 1641 werd de muntslag van 40.000 livres aan nieuwe liards goedgekeurd. De oude moesten ingeleverd worden bij het munthuis.

Referentie

LUI.60

Lit: Vanhoudt atlas G 1287; Dengis 1066; De Chestret 624

Gedetermineerd door rimidi

Luik: liard of 24 sols: 1614

Gevonden door Gino Vermeulen

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Gewicht: 2,75 gr

Voorzijde: Met bonnet gekroond en gevierendeeld wapenschild waarbij de bonnet de tekst onderbreekt. In kwartier 1 en 4 het wapen van Palatinat (leeuw) en in kwartier 2 en 3 het wapen van Beieren (ruiten). Tekst: FERDINAN. ELEC. COL. EP. LEO (of variant). Voluit: Ferdinandus electus Colonia episcopus Leodiensis. Wat betekent: Ferdinandus, elect van Keulen, bisschop van Luik.

Wapen van Beieren-Palts

Keerzijde: Het perron van Luik omgeven door drie wapenschildjes met daar boven een grote kroon. Links het wapen van Franchimont, rechts het wapen van Horne en onder een wapenschild met het wapen van het Duitse rijk. Tekst: (Kruis) MAR. FRANCHI. COMES. DE. HORNE (of variant). Voluit: marchionis Franchimontis comes de Hornensis. Wat betekent: markies van Franchimont, graaf van Horne.

Perron van Luik

Wapens van Franchimont, Horne en het Duitse Rijk

Datum: z.j. ( 1614 )

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren

Referentie

LUI.53

Gedetermineerd door Jelle Venema en Eric Aerts

Luik: gigot of 12 sols tussen 1612 – 1637

Gevonden door Wesley Vandenbroeke

Materiaal: koper

Diameter: 19 mm

Gewicht: 1,63 gr

Voorzijde: Met bonnet gekroond wapenschild met daar in het wapen van Beieren. Tekst: FERDI. D. G. EP. LEOD. (of variant). Voluit: Ferdinandus dei gratia episcopus Leodiensis, wat betekent: Ferdinandus, bij Gods gratie bisschop van Luik.

Wapen van Beieren

Keerzijde: Het perron van Luik met daar boven een grote kroon. Het perron is omgeven door drie wapenschildjes. Links het wapen van Bouillon, rechts het wapen van Loon en onderaan het wapen van Horne. Aan weerszijden van dit wapen de cijfers X / II. Tekst: geen

Perron van Luik

Wapens van Bouillon, Loon en Horne

Datum: z.j. ( tussen 1612 – 1637 )

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren

Opmerking: Aangezien dit type is nagemaakt te Charleville onder Charles II de Gonzague (1595-1637) moet dit type zijn geslagen ergens tussen 1612 en 1637.

Referentie

LUI.51

Gedetermineerd door Jelle Venema

Luik: Oord (met titel van verkozen prins) ca. 1612-1650

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650.

Materiaal: koper

Diameter: ca. 25 mm

Gewicht: 2,9 gr

Voorzijde: Buste van de bisschop blootshoofds naar links met electorale mantel. Tekst: · FERDINANDVS · D · G · ARC · COL · PR · ELEC; Ferdinand met Gods gratie aartsbisschop van Keulen verkozen prins.

Keerzijde: Het gevierendeelde wapenschild (Beieren- Palts) van de bisschop met op het hart dat van Bouillon en getooid met electoraal bonnet. Tekst: ·DVX · BVILLONIENSIS ·; Hertog van Bouillon.

Wapens van Beieren-Palts en Bouillon

Datum: z.j. ca. 1612-1650

Slagplaats: Luik 

Ferdinand van Beieren

Referentie

LUI.57

Lit: Vanhoudt atlas G 1280var; Dengis 1073B; De Chestret 618var.

Gedetermineerd door rimidi

Luik: oord 1642

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650

Materiaal: koper

Diameter: ca. 25 mm

Gewicht: 3,4 gr

Voorzijde: Met electoraal bonnet getooid gevierendeelde wapenschild van Beieren (ruiten) – Pfalz (leeuwtjes) met als hartschild dat van Bouillon, gelegen op een gekanteld kruis gevormd door een gekruiste kromstaf en een zwaard. Ter weerzijden het gesplitste jaartal 1642. Tekst zonder binnencirkel: . / FERDINAND . D . G . EP . LEO / .; Ferdinand, bij Gods gratie, bisschop van Luik

Wapens van Beieren-Palts en Bouillon

Keerzijde: Het perroen van Luik getooid met het electoraal bonnet tussen de letters F / B (Ferdinand van Beieren). Tekst met binnencirkel (variant): rozet met zes bloembaadjes . DVX . BVL . MAR . FRANCHI . CO . LO .; hertog van Bouillon, markies van Franchimont (heerlijkheid binnen het prinsbisdom Luik), graaf van Loon.

Perron van Luik

Datum: 1642

Muntmeester: Jean Goffin ( 1632 – 1656 )

Slagplaats: Luik

Ferdinand van Beieren

Op 16 augustus 1641 werd de muntslag van 40.000 livres aan nieuwe liards goedgekeurd. De oude moesten ingeleverd worden bij het munthuis.

Referentie

LUI.60

Lit: Vanhoudt atlas G 1287; Dengis 1066; De Chestret 624

Gedetermineerd door rimidi

Luik of Stavelot: oord ca. 1612 – 1650

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650

Materiaal: koper

Diameter: ca. 24 mm

Gewicht: 2,9 gr

Voorzijde: Buste van de bisschop met electoraal bonnet getooid naar links. Tekst: · FERDINANDVS · D · G · ARC · COL ·; Ferdinand met Gods gratie aartsbisschop van Keulen…

Keerzijde: Gevierendeelde wapenschild (Beieren- Palts) van de bisschop getooid met electoraal bonnet. Tekst: . PR ·L · ET · S · CO · P · R · D · BAV ·; princeps Leodiensis et Stabulensis, comes palatinus Rheni, dux Bavariae.

Wapen van Beieren–Palts

Muntmeester:

Datum: z.j. ca. 1612-1650 

Slagplaats: Luik of Stavelot

Ferdinand van Beieren

Vanwege het afwijkende opschrift op de keerzijde denkt Jean Luc Dengis bij dit type aan een aanmunting voor Stavelot-Malmedy welke door de verzorgde slag te Luik heeft plaatsgevonden.

Referentie

LUI.56

Lit: Vanhoudt atlas G 1279; Dengis 1072; De Chestret 617.

Gedetermineerd door Peter Peeters en rimidi

Luik of Stavelot: oord ca. 1612 – 1650

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Ferdinand van Beieren, prinsbisschop van Luik, 1612-1650

Materiaal: koper

Diameter: ca. 24 mm

Gewicht: 2,9 gr

Voorzijde: Buste van de bisschop met electoraal bonnet getooid naar links. Tekst: · FERDINAND · D · G · ARC · COL ·; Ferdinand met Gods gratie aartsbisschop van Keulen…

Keerzijde: Gevierendeelde wapenschild (Beieren- Palts) van de bisschop getooid met electoraal bonnet. Tekst: . PR ·L · ET · S · CO · P · R · D · BAV ·; princeps Leodiensis et Stabulensis, comes palatinus Rheni, dux Bavariae.

Wapen van Beieren-Palts

Muntmeester:

Datum: z.j. ca. 1612-1650

Slagplaats: Luik of Stavelot

Ferdinand van Beieren

Vanwege het afwijkende opschrift op de keerzijde denkt Jean Luc Dengis bij dit type aan een aanmunting voor Stavelot-Malmedy welke door de verzorgde slag te Luik heeft plaatsgevonden.

Referentie

LUI.56

Lit: Vanhoudt atlas G 1279; Dengis 1072; De Chestret 617.

Gedetermineerd door Peter Peeters en rimidi