Categorie: Antwerpen

De Brabantse munt te Antwerpen

De munt te Antwerpen (in het Frans Anvers) was één van de belangrijkste muntplaatsen in de toenmalige zuidelijke Nederlanden. De eerste muntslag is reeds begonnen in de Merovingische tijd (ca. 7e eeuw). In de middeleeuwen zijn er aanzienlijke hoeveelheden munten geslagen door de diverse elkaar opvolgende Brabantse hertogen. Halverwege de 15e eeuw kwam de Antwerpse bloei op zijn hoogtepunt toen Brabant de plaats innam van Vlaanderen als centrum van de economie en handel. Dit kwam doordat de stad Brugge (in Vlaanderen) steeds moeilijker bereikbaar werd voor de scheepvaart door het dichtslibben van het Zwin. Tevens ging de lakenindustrie in Vlaanderen achteruit omdat de Engelsen zelf laken gingen vervaardigen en dit vooral naar Brabant exporteerden.

Toen de opstand tegen Philips II in de noordelijke Nederlanden begon brak er voor Antwerpen ook een andere tijd aan. De Spaanse troepen die in de Nederlanden gelegerd waren sloegen steeds vaker aan het muiten en plunderen omdat hun soldij vaak maanden niet betaald werd. De stad Antwerpen werd zelf ook slachtoffer van zo’n plundering door Spaanse troepen. Zelfs voor de koningsgetrouwe zuidelijke gewesten was nu de maat vol en verbonden zij zich in 1576 middels de pacificatie van Gent met de noordelijke Nederlanden om de Spaanse troepen het land uit te werken. Vanaf die tijd was Antwerpen voor de opstandige gewesten een belangrijk bolwerk tegen de Spanjaarden. In 1585 werd Antwerpen echter na felle strijd veroverd door de Spaanse legeraanvoerder Parma. Dit betekende voor Antwerpen het einde van haar economische bloei. Honderden mensen trokken weg uit Antwerpen naar het noorden en de Schelde werd door het leger van Oranje afgesloten zodat geen schip Antwerpen meer kon bereiken. De muntslag te Antwerpen bleef echter tot in de 18e eeuw nog zeer omvangrijk. De munt werd in 1758 gesloten toen door centralisering van de muntslag werd besloten om alleen nog in Brussel munten te slaan voor de zuidelijke Nederlanden.

Muntteken

Het muntteken van de Antwerpse munt is de afbeelding van een handje, dit handje is afkomstig uit het wapen van de stad Antwerpen. In 1474 werd dit teken ingevoerd als muntmeesterteken maar bleef in gebruik als muntteken.

De afbeelding van het handje komt niet alleen op munten voor. Ook muntgewichten en bakjes van pijlgewichten dragen dit herkenningsteken van Antwerpen.

Bron: duiten.nl

Antwerpen: korte 1556

Gevonden door Dirk Michiels

Materiaal: koper

Diameter: 18 mm

Gewicht: 1,16 gr

Voorzijde: Gekroond borstbeeld van Karel V naar rechts. Tekst: CA. D.G.V. IMP. HISP. REX. 56, voluit: Carolus V Dei gratia imperi Hispaniarum rex, wat betekent: keizer Karel V, bij Gods gratie koning van Spanje.

Keerzijde: Klauwende leeuw naar links binnen een cirkelvormige versiering.

Muntmeester: Adriaen Noirot

Muntteken:

Slagplaats: Antwerpen

Slagaantal: 09 / 07 / 1555 – 1556 = 2.015.584

Op de koperen korten van Karel V staat een klauwende leeuw naar links (1) afgebeeld. Het uitgebreide wapenschild van Karel V komt niet voor op het koperen kleingeld.

De koperen korte was bij ordonnantie van 7 april 1543 ingevoerd. De exemplaren met het muntteken ster, lelie en Gelders kruisje zijn geslagen te Maastricht, Vlaanderen en Nijmegen. Op de Antwerpse exemplaren staat het muntteken handje. Het herkennen van het juiste munthuis kan problemen geven bij gesleten exemplaren. Van deze muntjes gingen er 128 in een mark werks wat een gewicht van 1,92 gram moest opleveren.

Keizer Karel V

Referentie

ANT.1

Lit: Vanhoudt nieuw 234 AN

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen: oord 1610

Gevonden door Dirk Desmet

Materiaal: koper

Diameter: 25 mm

Koper: 2,8 gr

Voorzijde: Gekroond wapenschild met meerder kwartieren. Tekst: .ALBERTVS. ET. ELISABET. DEI:GRATIA. (of variant). Dit betekent: Albertus en Elisabeth, bij Gods gratie (de tekst gaat op de keerzijde verder).

1 = Hongarije (3 dwarsbalken).
2 = Bohemen (Leeuw).
3 = Kastilië (in rood een gouden kasteel, blauw gesloten en verlicht).
4 = León (in zilver een goud gekroonde rode leeuw).
5 = Sicilië (schuingevierendeeld van Aragon en Hohenstaufen, in zilver een zwarte adelaar).
6 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
7 = Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
8 = Oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw en rood omzoomd).
9 = Nieuw Bourgondië (blauw bezaaid met gouden lelies, een schildzoom geblokt van rood en zilver).
10 = Brabant (in zwart een gouden leeuw, rood getongd).
11 = Vlaanderen (in goud een zwarte leeuw, rood getongd).
12 = Tirol (in zilver een rode adelaar).

Keerzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Tekst: (handje) ARCHIDVCES. AVST. DVCES. BVRG ET B (of variant). Voluit: Archiduces Austria duces Burgundie et Brabant en betekent: aartshertogen van Oostenrijk en hertogen van Bourgondië en Brabant.

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Muntmeester: Dominique Wouters 1607 – 1619

Muntteken:

anoniem

Slagplaats: Antwerpen

Geslagen aantallen: – Periode 7 september 1607 tot 4 september 1609 ca. 1.695.684 stuks.
– Periode 4 september 1609 tot 4 maart 1611 ca. 5.917.592 stuks.

Geslagen volgens de nieuwe muntvoet die sinds 1606 gold. Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Albrecht en Isabella

Referentie

ANT.13

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen: oord 1745

Gevonden door Brynckminator Brynckminator

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Borstbeeld van Maria Theresia naar rechts. Tekst: MAR. TH. D:G. HUNG. BOH. – R. AR. AUS. D. BURG. (of variant). Voluit: Dit is voluit: Maria Theresia Dei gratia Hungaria Bohemia regina archidux Austria dux Burgundie, en betekent: Maria Theresia, bij Gods gratie koningin van Hongarije en Bohemen, Aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Bourgondië.

Keerzijde: AD / USUM / BELGII / AUSTR. / 1745. / . Dit betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Jean van Hullegarde 1744 – 1745

Muntteken:

Slagplaats: Antwerpen

Geslagen aantallen van de jaren 1744 en 1745 is totaal ca. 5.686.868 stuks.

Bij deze munten valt op dat de letter U als U geschreven wordt en niet meer als V.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

ANT.22

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen: dubbele korte 1575

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 3,3 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Philips II zonder kroon, naar rechts. Tekst: PHS D:G HISP Z REX. D BRA. en handje onder borstbeeld. Voluit: Philipus Dei gratia Hispaniarum rex dux Brabant en betekent: Philips, bij Gods gratie koning van Spanje en hertog van Brabant.

Keerzijde: Gekroond Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild gelegen op een kruis. Tekst: .DOMINVS. MIHI. ADIVTOR.  Dit betekent: de Heer is mijn helper.

1 = Wapen van Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Wapen van nieuw Bourgondië (blauw bezaaid met gouden lelies).
3 = Wapen van oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw, rood omzoomd).
4 = Wapen van Brabant (in zwart een gouden leeuw, rood getongd).
5 = Wapen van Vlaanderen (in goud een zwarte leeuw, rood getongd).

Muntmeester: Floris Florisz 1572 – 1579

Muntteken:

Slagplaats: Anwerpen

De dubbele korte werd geslagen met een gewicht van 3,84 gram (64 uit een mark).

Filips II van Spanje

Referentie

ANT.4

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen: gigot 1626

Gevonden door De Rocker Ronny

Materiaal: koper

Diameter: 20 mm

Gewicht: 1 gr

Voorzijde: Schuin geplaatst stokkenkruis welke door een gekroond vuurijzer is heen gestoken. Aan het vuurijzer hangt de keten van de orde van het gulden vlies. Tekst:  PHIL. IIII. D.G. HISP. ET. INDIAR. REX. (of variant). Voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Keerzijde: Gekroond wapenschild met meerdere kwartieren. Tekst: ARCHID.AVS.BVRG.BRAD.Zc ( of variant ). Voluit: archidux Austria Burgundie Brabant zc: aartshertog van Oostenrijk-Bourgondië en Brabant.

1 = Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw en rood omzoomd).
3 = Wapen van Brabant (In zwart een gouden leeuw, rood getongd).

Muntmeester: Jan Emonts 1624 – 1627

Muntteken:

Slagplaats: Antwerpen

Geslagen aantallen: – Periode 17 december 1625 tot 31 maart 1627 ca. 480.000 stuks.
– Periode 16 juli 1650 tot 19 mei 1651 ca. 64.992 stuks.
– Periode 27 november 1653 tot 6 oktober 1654 ca. 33.728 stuks.
– Periode 8 maart 1656 tot 30 november 1656 ca. 59.576 stuks.

Het jaartal 1626 is eigenlijk geslagen om te circuleren in de stad en omgeving van Breda.

Voorschrift 128 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 1,92 gram per stuk. De remedie was vier stuks per mark.

Filips IV van Spanje

Referentie

ANT.14

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen: oord 1751

Gevonden door Bruno Tielemans

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm 

Gewicht: 3,75 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Maria Theresia naar rechts met halssnoer om en oorbel in. Tekst: M. T. D.G. R. JMP. G. H. – B. REG. A. A. D. BURG. (of variant). Dit is voluit: Maria Theresia Dei gratia Romanorum imperatrix Germania, Hungaria Bohemia regina, archidux Austria, dux Burgundie, en betekent: Maria Theresia, bij Gods gratie Rooms keizerin, koningin van Duitsland, Hongarije en Bohemen, Aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Bourgondië.

Keerzijde: AD / USUM / BELGII / AUSTR. / 1751. / Dit betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Muntmeester: Jean Buysen 1749 – 1752

Muntteken:

Slagplaats: Antwerpen

Geslagen aantallen van de jaren 1749 t/m 1752 is totaal ca. 6.987.992 stuks.

Bij deze munten valt het op dat de letter U als U geschreven wordt en niet meer als V. Verder begint de afkorting IMP niet met een I maar met een J. Op 17 april 1752 vaardigden de Staten-Generaal een plakkaat uit waarin de zogenaamde Brabantse “Koninginne oortjes” in Staats Vlaanderen niet meer gangbaar werden verklaard voor 2 duiten maar slechts voor 1 duit.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

ANT.23

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen: Bourgondische duit 1596

Gevonden door Bruno Tielemans

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Een scheef geplaatst stokken kruis welke door een vuurijzer heen gestoken is. Van het vuurijzer springen vonken af en eronder hangt een lammetje, dit is het teken van de orde van het gulden vlies. Boven het kruis is een kroontje geplaatst en aan weerszijden van het kruis staat het jaartal.Tekst: PHS. D:G. HISP. Z. REX. DVX. BRA. (of variant). De tekst is voluit: Philipus Dei gratia Hispaniarum z rex dux Brabant, dit betekent: Philips, bij Gods gratie koning van Spanje en hertog van Brabant.

Keerzijde: Gekroond Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild. Tekst: .DOMINVS. MIHI. ADIVTOR (handje) (of variant). Dit betekent: de Heer is mijn helper.

1 = Wapen van Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Wapen van nieuw Bourgondië (blauw bezaaid met gouden lelies).
3 = Wapen van oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw, rood omzoomd).
4 = Wapen van Brabant (in zwart een gouden leeuw, rood getongd).
5 = Wapen van Vlaanderen (in goud een zwarte leeuw, rood getongd).

Muntmeester: Jan Vets 1594 – 1598

Muntteken:

Slagplaats: Antwerpen

Deze “Bourgondische” duiten werden net als de duiten met borstbeeld geslagen met een gewicht van 2,72 gram (90 uit een mark).

Filips II van Spanje

Referentie

ANT.9

Gedetermineerd door Romain Vancraeyenest

Antwerpen of Brussel: oord 1652

Gevonden door Luc Van der Linden

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: PHIL. IIII. D.G. HISP. ET INDIAR. REX.: Dit is voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder)

Wapens van Oostenrijks, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroonde wapenschild  met meerdere kwartieren en links ervan 16,  rechts 52. Tekst: .ARCHID. AVS. DVX. BVRG. BRAB: Dit is voluit: Archidux Austria dux Burgundie Brabant Z c, en betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Opmerking: staat er bovenaan op de voorzijde ( boven het kroontje ) een hoofdje is het Brussel, staat er een handje is het Antwerpen

Muntmeester voor Antwerpen: Caspar Antheunis 1642 – 1657

Muntmeester voo Brussel: Pieter van Vreeckem 1649 – 1680

Muntplaats: hoofdje voor Brussel, handje voor Antwerpen

Filips IV van Spanje

Referentie

Gedetermineerd door Eric Aerts

Antwerpen of Brussel: oord 1643

Gevonden door Piotr Den Bergh

Materiaal: koper

Diameter: 26 mm

Gewicht:

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door 3 wapenschildjes. Links Oostenrijk, rechts Bourgondië en onder Brabant. Tekst: PHIL. IIII. D.G. HISP. ET INDIAR. REX.: Dit is voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder)

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroonde wapenschild  met meerdere kwartieren en links ervan 16,  rechts 43. Tekst: .ARCHID. AVS. DVX. BVRG. BRAB: Dit is voluit: Archidux Austria dux Burgundie Brabant Z c, en betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntmeester voor Antwerpen: Caspar Antheunis 1642 – 1657

Muntmeester voor Brussel: ?

Muntplaats: hoofdje voor Brussel, handje voor Antwerpen

Filips IV van Spanje

Referentie

Gedetermineerd door Eric Aerts