Categorie: Brugge

Vlaamse munt te Brugge

Vlaanderen was een graafschap in de zuidelijke Nederlanden, ontstaan uit de Karolingische pagus Flandrensis, het gebied rondom het huidige Brugge. De grondslag voor het grafelijk gezag werd gelegd door Boudewijn met de ijzeren arm († 879), die als beloning voor zijn succesvolle strijd tegen de Noormannen Kroon-Vlaanderen (ten westen van de Schelde) van de Franse koning in leen kreeg. In 1065 werd hier Rijks-Vlaanderen (ten oosten en noorden van de Schelde) als leen van de Duitse keizer aan toegevoegd. De stad Brugge (in het Frans Bruges) is thans hoofdstad van de Belgische provincie West-Vlaanderen. Brugge is ontstaan rond de door Boudewijn met de ijzeren arm (9e eeuw) gestichte burcht. De stad groeide in de 13e en 14e eeuw uit tot een belangrijk handelscentrum (lakennijverheid). In de 14e/15e eeuw ontstond achteruitgang door verzanding van het Zwin en de opkomst van andere havensteden die voor grotere schepen toegankelijke havens hadden. Brugge verloor hierdoor haar marktpositie voor de lakenindustrie en veel buitenlandse handelshuizen vertrokken naar elders. In de 17e eeuw werd Vlaanderen een onderdeel van de Spaanse Nederlanden, in 1713 van de Oostenrijkse Nederlanden. Tijdens de Franse bezetting werd het opgedeeld in verschillende departementen. Vervolgens werd Vlaanderen in 1814 deel van het verenigd koninkrijk der Nederlanden en in 1830 van de onafhankelijke staat België.

Voor het graafschap Vlaanderen was Brugge één van de belangrijkste muntplaatsen. In de Karolingische tijd werden er voor het eerst munten geslagen op naam van de Karolingische vorsten. In de middeleeuwen werden er tot in de dertiende eeuw munten geslagen door de Vlaamse graven. In de 14e en 15e eeuw was het munthuis echter eertijds gevestigd te Gent maar vanaf 1467 werd het weer verplaatst naar Brugge waar het tot de sluiting in 1754 bleef.

Muntteken

Op de munten uit Brugge komt sinds 1434 een lelie voor als muntteken. Alleen onder Maria Theresia (1740-1780) is er een leeuwtje gebruikt in plaats van een lelie.

Bron: duiten.nl

Brugge: gigot 1626

Gevonden door Peter Mommerency

Materiaal: koper

Diameter: 18,8 mm

Gewicht: 1,2 gr

Voorzijde: Schuin geplaatst stokkenkruis welke door een gekroond vuurijzer is heen gestoken. Aan het vuurijzer hangt de keten van de orde van het gulden vlies en aan weerszijden staat het jaartal. Tekst:  PHIL. IIII. D.G. HISP. ET. INDIAR. REX (of variant). Voluit: Philippus IIII Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, wat betekent: Philips IIII, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Keerzijde: Gekroond wapenschild (1) met twee kwartieren en een hartschild. Tekst: .ARCH. AVS. DVX. BVRG. ET. CO. FLAN. c (of variant). Voluit: archidux Austria dux Burgundie et comes Flandrie (zc): aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen.

1 = Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw en rood omzoomd).
3 = Wapen van Brabant (In zwart een gouden leeuw, rood getongd).

Muntmeester: Olivier van Steelant 1619 – 1630 

Muntteken:

Slagplaats: Brugge

Geslagen aantallen:
Periode 13 augustus 1624 tot 14 september 1627 ca. 505.991 stuks.
Periode 19 september 1653 tot 4 december 1654 ca. 25.344 stuks.
Periode 23 november 1655 tot 3 juli 1658 ca. 57.936 stuks.
Periode 4 juli 1658 tot 3 december 1661 ca. 20.224 stuks.

Voorschrift 128 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 1,92 gram per stuk.

Filips IV van Spanje

Referentie

VLA.16

Gedetermineerd door Peter Mommerency

Brugge: statenduit z.j. ca. 1580

Gevonden door Frederik Quipor

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond en versierd wapenschild van Oostenrijk-Bourgondië. Tekst: PHS. D:G. HISP. Z. REX. COM. FL. (of variant). Voluit: Philippus Dei gratia Hispaniarum z rex comes Flandrie wat betekent: Philips Gods gratie koning van Spanje en graaf van Vlaanderen.

1 = Wapen van Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Wapen van nieuw Bourgondië (blauw bezaaid met gouden lelies).
3 = Wapen van oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw, rood omzoomd).
4 = Wapen van Brabant (in zwart een gouden leeuw, rood getongd).
5 = Wapen van Vlaanderen (in goud een zwarte leeuw, rood getongd).

Keerzijde: Een scheef geplaatst stokken kruis welke door een vuurijzer heen gestoken is. Van het vuurijzer springen vonken af en eronder hangt een lammetje, dit is het teken van de orde van het gulden vlies. Boven het kruis is een kroontje geplaatst. Tekst: PACE. ET.   IVSTITIA. (of variant), wat betekent: vrede en gerechtigheid.

Datum: z.j. ca. 1580

Muntmeester: Johan Bitters van Raesfeld 1579 – 1581

Muntteken:

Slagplaats: Brugge

Uit een opgave vermeld bij Chalon en de Coster (RBN 1878) blijkt dat onder muntmeester Cornelis van Hooghendorp 1720 mark en 6 ons koper vermunt is tot deze neghemannekens of zeskins. Uit een mark koper moesten 68 stuks worden geslagen wat een gewicht opleverde van ca. 3,62 gram per stuk. Oplage ca. 117.011 stuks. XX geeft een oplage van ca. 330.918 stuks.

Filips II van Spanje

Referentie

VLA.6

Gedetermineerd door Eric Aerts

Brugge: oord 1712

Gevonden door Jos Hagens

Materiaal: koper

Diameter: 23 mm

Gewicht: 2,59 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Karel VI naar links, met daaronder een lelie. Tekst: CAROLVS VI D:G: – ROM: IMP: HISP: REX. (of variant). Voluit: Carolus VI Dei gratia Romanorum Imperator Hispaniarum rex, wat betekent: Karel VI, bij Gods gratie Duits keizer en koning van Spanje (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Keerzijde: Gekroond monogram van drie maal de letter C, boven de kroon het jaar. Tekst: .ARCHID. AVST. DVX. BVRG. C. FLAND. c. (of variant). Voluit: archidux Austria dux Burgundie comes Flandrie Zc, wat betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen.

Muntmeester: Jean de la Court 1712 – 1715

Muntteken:

Slagplaat: Brugge

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geslagen aantallen: periode 20 mei 1712 tot 12 mei 1713 ca. 3.199.408 stuks.

Op 17 juni 1712 vaardigden de Staten-Generaal een plakkaat af tegen het uitgeven van Brabantse en Vlaamse oorden. Hier zullen wel de oorden van dit type mee zijn bedoeld. Deze liards komen veel voor als overslag over oudere exemplaren, zie hier een voorbeeld.

Keizer Karel VI

Referentie

VLA.21

Lit: Vanhoudt new 794 BG

Gedetermineerd door Eric Aerts

Brugge: oord 1752

Gevonden door Peter Mommerency

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm

Gewicht: 2,7 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Maria Theresia naar rechts met halssnoer om en oorbel in. Tekst: M. T. D.G. R. JMP. G. H. – B. REG. A. A. D. BURG. (of variant). Voluit: Maria Theresia Dei gratia Romanorum imperatrix, Germania, Hungaria, Bohemia regina, archidux Austria, dux Burgundie wat betekent: Maria Theresia, bij Gods gratie Rooms keizerin, koningin van Duitsland, Hongarije en Bohemen, Aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Bourgondië.

Keerzijde: AD / USUM / BELGII / AUSTR. / jaar. / Wat betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Datum: 1750

Muntmeester: Lambert Mille 1752 – 1754

Muntteken:

Slagplaats: Brugge 

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Oplagen niet bekend.

De gegevens van de overslag/medailleslag oord zijn: gewicht 3,28 gram en diameter 24 mm terwijl de normale diameter van de oorden ca. 22 is.
Op 17 april 1752 vaardigden de Staten-Generaal een plakkaat uit waarin de zogenaamde Brabantse “Koninginne oortjes” in Staats Vlaanderen niet meer gangbaar werden verklaard voor twee duiten maar slechts voor een duit.

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

VLA.23

Gedetermineerd door Peter Mommerency

Brugge: hertogelijk oord 1585

Gevonden door Peter Mommerency

Materiaal: koper

Diameter: 25,6 mm

Gewicht: 4,2 gr

Voorzijde: Gekroond borstbeeld van Philips II naar links. Tekst: PHS. D:G. HIS. Z. REX. COM. FLA (of variant). Onder het borstbeeld staat het tot twee cijfers afgekorte jaartal, gesplitst door een lelie. De tekst is voluit: Philippus Dei gratia Hispaniarum z rex comes Flandrie, wat betekent: Philips, bij Gods gratie koning van Spanje en graaf van Vlaanderen.

Keerzijde: Gekroond Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild. Tekst: DOMINVS. MIHI. ADIVTOR. (of variant), wat betekent: de Heer is mijn helper.

1 = Wapen van Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Wapen van nieuw Bourgondië (blauw bezaaid met gouden lelies).
3 = Wapen van oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw, rood omzoomd).
4 = Wapen van Brabant (in zwart een gouden leeuw, rood getongd).
5 = Wapen van Vlaanderen (in goud een zwarte leeuw, rood getongd).

Datum: 1585

Muntmeester: Jean Billet 1584 – 1586

Muntteken:

Slagplaats: Brugge

Oplage over de jaren 1585-1592 is ca. 1.390.667 stuks.

Deze oorden werden geslagen met een gewicht van ca. 5,44 gram (45 uit een mark).

Bekijk hier een exemplaar van 1585 geslagen over een oord van Holland.

Filips II van Spanje

Referentie

VLA.13

Gedetermineerd door Peter Mommerency en Arjan Wagemakers

Brugge: gigot ( duit ) z.j. ca. 1582

Gevonden door Danny Demarre

Materiaal: koper

Diameter: 23 mm

Gewicht: 2,01

Voorzijde: Kruis met uitbundig versierde uiteinden, in de vlakken is afwisselend een lelie en een leeuw geplaatst. Tekst: FRAN. F. FRAN. D:G. COM. FLAN (of variant). Voluit: Franciscus filius Franciae Dei gratia comes Flandrie, wat betekent: François, zoon van Frankrijk, bij Gods gratie graaf van Vlaanderen.

Keerzijde: Gekroond wapenschild met de wapens van Vlaanderen en Valois. Tekst: + AETERNVM. MEDITANS. DECVS. (of variant). Wat betekent: voorbereidend op eeuwige roem.

Datum: z.j. ( 1582 )

Muntmeester: Laurens van Liebeke ( 1582 – 1584 )

Muntteken:

Slagplaats: Brugge

Uit een opgave vermeld bij Chalon en de Coster (RBN 1878) blijkt dat onder muntmeester Laurens van Liebeke 745 mark en 5 ons koper vermunt is tot deze gigots van zes mijten. Uit een mark koper moesten 80 stuks worden geslagen wat een gewicht opleverde van ca. 3,08 gram per stuk. Oplage ca. 59.650 stuks.

Voorschrift: 27 oktober 1582 – “Den XXVIIe dach van octobre 1582, heift tcollegie van scepenen der stede van Brugghe, omme den dienst ende ghemeene oirboir van deser stede, gheconsenteirt ende consenteirt by desen Laureins van Liebeke muntmeestere te slaene nieuwe twaelfaerts van copere van XL in tmarck. ende zeskens van tachentich in tmarck, metter beilde wapene ende divise van zyne hocheit, volghende dordonnancie dies thove behanghen, tot het ghewichte van vier dunst marck; ende belooft daerof te verwittighen de generaels van der munte, ten hende hemlieden believe eerst daechs over te zendene ordonnancie tot thien duust marck met de instructie daer toe dienende”.

Frans van Anjou

Referentie

VLA.8

Lit: Vanhoudt I 206

Gedetermineerd door Muad Dib

Brugge: oord 1693

Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Karel II, koning van Spanje en de Zuidelijke Nederlanden, 1665 – 1700

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 4,4 gr ?; uitgifte: 3,82 gr

Voorzijde : Gekroond vuurijzer omgeven door drie wapenschildjes. Wapenschildjes zijn afgerond onderaan. Tekst: CAROL II D G HISP ET INDIAR REX

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroond koninklijk wapenschild. Het wapenschild is afgerond onderaan. Tekst: ARCH AVS DVX BVRG C FL 16-93

1 = Castilië (Kasteel).
2 = Leon (Leeuw met gouden kroon).
3 = Aragon (4 rode palen).
4 = Sicilië (Bestaat uit de 4 rode palen van Aragon en de adelaar van Hohenstaufen).
5 = Portugal (5 blauwe schildjes in een rand van 7 gouden kasteeltjes).
6 = Oostenrijk (Zilveren faas).
7 = Bourgondië (3 schuine balken in blauw en goud).
8 = Valois (3 Lelies).
9 = Brabant (Gouden leeuw).
10 = Vlaanderen (Zwarte leeuw).
11 = Tirol (Rode adelaar).

Muntmeester: Jean François de la Derrière 1686 – 1700

Muntteken:

Jaartal: 1693

Slagplaats: Brugge

Op 11 september 1689 kreeg muntmeester de la Derrière een paspoort om 12.000 mark koperen plaatjes via de Nederlanden naar Brugge te transporteren om daar oorden van te slaan. Op 11 juni 1693 werd hem wederom een paspoort verleend voor de hoeveelheid van 20.000 mark koperen plaatjes. Deze hoeveelheden plaatjes waren goed voor ca. 2.048.000 stuks oorden. Op 15 april 1693 is ook een paspoort verleend voor 60.000 stuks koperen plaatjes voor de muntmeesters van Brabant en Vlaanderen. Hoeveel er hier van naar ieder munthuis zijn gegaan is mij niet bekend.

Geslagen aantallen:
Periode 4 januari 1690 tot 14 april 1693 ca. 3.817.952 stuks.
Periode 2 augustus 1693 tot 15 januari 1696 ca. 5.271.160 stuks.
Periode 16 januari 1696 tot 3 juli 1700 ca. 9.223.440 stuks.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk.

Karel II van Spanje

Referentie

VLA.20

Lit: Vanhoudt new 722.BG; Vanhoudt atlas I 503var; van Gelder Hoc 356-4b

Gedetermineerd door Muad Dib en rimidi

Brugge: oord 1750

Gevonden door Amine Beldjoudi

Materiaal: koper

Diameter: ca. 21,5 mm

Gewicht: 2,51 gr

Voorzijde: Borstbeeld van Maria Theresia naar rechts met halssnoer om en oorbel in. Tekst: M. T. D.G. R. JMP. G. H. – B. REG. A. A. D. BURG. (of variant). Voluit: Maria Theresia Dei gratia Romanorum imperatrix, Germania, Hungaria, Bohemia regina, archidux Austria, dux Burgundie wat betekent: Maria Theresia, bij Gods gratie Rooms keizerin, koningin van Duitsland, Hongarije en Bohemen, Aartshertogin van Oostenrijk en hertogin van Bourgondië

Keerzijde: AD / USUM / BELGII / AUSTR. / jaar. /  Wat betekent: voor gebruik in de Oostenrijkse Nederlanden.

Datum: 1750

Muntmeester: Lambert Mille 1752 – 1754

Muntteken:

Slagplaats: Brugge 

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Oplagen niet bekend.

De gegevens van de overslag/medailleslag oord zijn: gewicht 3,28 gram en diameter 24 mm terwijl de normale diameter van de oorden ca. 22 is.
Op 17 april 1752 vaardigden de Staten-Generaal een plakkaat uit waarin de zogenaamde Brabantse “Koninginne oortjes” in Staats Vlaanderen niet meer gangbaar werden verklaard voor twee duiten maar slechts voor een duit

Maria Theresia van Oostenrijk

Referentie

VLA.23

Gedetermineerd door Arjan Wagemakers

Brugge: korte 1544

Gevonden door David Depraetere

Muntheer: Karel V, landsheer van de Bourgondische erflanden, 1506-1555

Materiaal: koper

Diameter: 20 mm

Gewicht: 1,80 gr; uitgifte: 1,92 gr

Voorzijde: Gekroonde buste van Karel V naar rechts. Tekst: : : CAROLVS D G V IMP HISP REX 1544

Keerzijde: Klimmende leeuw naar links. Tekst: Anepigrafisch, kabelband rondom.

Jaartal: 1544

Muntteken:

Slagplaats: Brugge

De koperen korte was bij ordonnantie van 7 april 1543 ingevoerd. De exemplaren met het muntteken handje, ster en Gelders kruisje zijn geslagen te Antwerpen, Maastricht en Nijmegen. Op de Vlaamse exemplaren staat het muntteken lelie. Het herkennen van het juiste munthuis kan problemen geven bij gesleten exemplaren. Van deze muntjes gingen er 128 in een mark werks wat een gewicht van 1,92 gram moest opleveren.

Keizer Karel V

Referentie

VLA.1

Lit: Vanhoudt new 234.BG; Vanhoudt atlas I 45 ; van Gelder Hoc 198-5

Gedetermineerd door rimidi

Brugge: oord 1712 t.e.m. 1715

Gevonden door Danny Demarre

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Borstbeeld van Karel VI naar links, met daaronder een lelie. Tekst: CAROLVS VI D:G: – ROM: IMP: HISP: REX. (of variant). Voluit: Carolus VI Dei gratia Romanorum Imperator Hispaniarum rex, wat betekent: Karel VI, bij Gods gratie Duits keizer en koning van Spanje (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Keerzijde: Gekroond monogram van drie maal de letter C, boven de kroon het jaar. Tekst: .ARCHID. AVST. DVX. BVRG. C. FLAND. c. (of variant). Voluit: archidux Austria dux Burgundie comes Flandrie Zc, wat betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en graaf van Vlaanderen.

Muntmeester: Jean de la Court 1712 – 1715

Muntteken:

Slagplaat: Brugge

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geslagen aantallen: periode 20 mei 1712 tot 12 mei 1713 ca. 3.199.408 stuks.

Op 17 juni 1712 vaardigden de Staten-Generaal een plakkaat af tegen het uitgeven van Brabantse en Vlaamse oorden. Hier zullen wel de oorden van dit type mee zijn bedoeld. Deze liards komen veel voor als overslag over oudere exemplaren, zie hier een voorbeeld.

Keizer Karel VI

Referentie

VLA.21

Lit: Vanhoudt new 794 BG

Gedetermineerd op facebook