Categorie: Namen

In de Romeinse tijd was de omgeving van Namen het woongebied van de Aduatici. Later werd de stad Namen centrum van de Merovingische/Karolingische “pagus Lommensis” of “pagus Namucensis”, de Lomme- of Namengouw. In de Merovingische en Karolingische tijd is er al op kleine schaal gemunt, en ook in de verdere middeleeuwen zijn er af en toe op kleine schaal munten geslagen. Namen (in het Frans Namur) werd in 1184 een markgraafschap en in 1264 verkocht aan Gwijde van Dampierre, graaf van Vlaanderen. Na jarenlang in bezit te zijn geweest van diverse Namense graven moest de laatste Dampierre (Jan III van Namen), in 1421 het graafschap wegens geldgebrek verkopen aan Philips de Goede. Hierdoor werd Namen een onderdeel van het Bourgondische rijk. Evenals de andere Bourgondische bezittingen kwam het graafschap achtereenvolgens onder verschillende buitenlandse vorsten. Het maakte deel uit van de Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden en werd in de Franse tijd ingelijfd bij Frankrijk als het departement Sambre-Meuse. Namen werd in 1815 onderdeel van het verenigd koninkrijk der Nederlanden en in 1830 van de nieuwe Belgische staat.

Namen lag ingesloten tussen twee machtige vorstendommen namelijk Luik en Brabant. Omdat het kleine graafschap nogal eens door deze twee buren werd belaagd zijn er diverse burchten gebouwd op strategische plaatsen, de bekendste is de citadel van Namen. Tijdens de Spaanse successie oorlog (1700 tot 1713) was Namen (en Luxemburg) nog het enige gebied in de zuidelijke Nederlanden dat in handen was van de Spaanse koning Philips V. Hij stond dit resterende gebied in 1711 af aan zijn beschermer en landvoogd van de zuidelijke Nederlanden, Maximiliaan Emanuel van Beieren die er een munthuis opende en er o.a. koperen oorden heeft geslagen.

In 1713 werd in Utrecht de vrede getekend tussen de Spaanse koning Philips V en de Oostenrijkse troonpretendent Karel III (inmiddels Karel VI van Duitsland). De zuidelijke Nederlanden werden hierin aan Oostenrijk afgestaan waardoor Maximiliaan Emanuel ook Namen (en Luxemburg) af moest staan aan de Oostenrijkers.

Muntmeester Gillis De La Chambre is met hoge waarschijnlijkheid Gillis (Egidius) van Craywinckel, zoon van muntmeesteresse Barbara De La Chambre en Lievin van Craywinkel (goud en zilversmid te Antwerpen, mogelijk verbonden aan de munt). Barbara had bij het overlijden van haar man in of voor november 1638 de munt verder gevoerd in Luxemburg (1638-1644) samen met haar zoon Gillis. Het is niet duidelijk waarom Gilles zijn moedersnaam voerde te Namen. Gillis van Craywinckel was van 1647-1657 als assistent van zijn oom Gilles van Halbeecke raad en generaal van de munt (in België) die ontslagen werd en Gillis werd per 2 maart 1552 zelf Generaal van de Munt (België). Zijn vader, Lievin van Craywinckel, was muntmeester 1631-1638 te Luxemburg, maar reeds eerder muntmeester te Dole (Frankrijk) 1616-1623, en tijdelijk ook in Den Bosch 1619-1624 i.p.v. Cornelis van Leemputte. Een duidelijk verband met de wat eerdere Jacob Aerts Craywinckel, muntgezel onder muntmeester Hendrik Joosten van Dompselaar (1570-80) te Utrecht kan nog niet gelegd worden, evenmin als met Wernaert Craywinckel die te Culemborg en Gorinchem genoemd wordt rond 1580 zonder beroepsaanduiding.

Een Henri van Soest wordt genoemd in relatie tot de Namense munt (1709-1714?). In een artikel van H. Dewit in de muntklapper (van het Europees genootschap) van april 1994 was deze particulier meester.
De munt te namen werd in 1714 gesloten.

Wapen

Het wapen van Namen is een klauwende zwarte leeuw naar links op een gouden veld, gebroken door een rode schuinbalk. Dit wapen is ingevoerd onder de Vlaamse graaf Gwijde van Dampierre (1278-1305) en is afgeleid van het Vlaamse wapen. Jan I, de zoon van Gwijde van Dampierre, voegde hier later nog een rode kroon op het hoofd van de leeuw aan toe. De leeuw welke is gebruikt op de koperen munten is de Vlaamse leeuw, dit klauwende leeuwtje komt tevens voor als muntteken op enkele munten van Namen. Ook komt een lelie voor als muntteken.

Bron: duiten.nl

Namen: maille ca. 1527

Gevonden door Wilco Reichgelt

Muntheer: Karel V, landsheer van de Bourgondische erflanden, 1506-1555

Materiaal: koper

Diameter: 13 mm – 14 mm; uitgifte 16 mm 

Gewicht: 0,57 gr; uitgifte 0,86 gr

Voorzijde: Gekroond vuurijzer met vonken, de kroon onderbreekt de binnenste parelcirkel. Tekst tussen twee parelcirkels: KAROLVS D G ROM IMP h; interpunctie kleine kruisjes. Mogelijke afkorting van Karolus Dei Gratia Romanorum Imperator (et) h (ispaniarum rex); Karel met Gods gratie, Rooms keizer, koning van Spanje.

Keerzijde: Gekroond, gekanteld takkenkruis, de kroon onderbreekt de binnenste parelcirkel. Tekst tussen twee parelcirkels: DA MICHI VIRTVTEM COn; interpunctie kleine klavertjes; Afkorting van DA MICHI VIRTVTEM COn(TRA HOS TVOS); Geef me sterkte/dapperheid tegen uw vijanden.

Datum: z.j. ca. 1527

Slagplaats: Namen

Opmerking: P O van der Chijs las duidelijk een “h” aan het eind van het omschrift, wat eerder aan Holland zou doen denken, maar het gekroond vuurijzer wijst volgens hem naar Namen. Best zeldzaam!

Opmerking: P O van der Chijs las duidelijk een “h” aan het eind van het omschrift, wat eerder aan Holland zou doen denken, maar het gekroond vuurijzer wijst volgens hem naar Namen. Best zeldzaam!

wilco r-800

Keizer Karel V

Lit: van Gelder Hoc, 201; Vanhoudt atlas, I 53; Vanhoudt new, 237-Namur; v d Chijs Holl, XXVIII, 39

Gedetermineerd door rimidi

Namen: oord 1709

Gevonden door Roel Jacobs

Materiaal: koper

Diameter:

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door drie wapenschildjes met hierin de wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant. Tekst: PHIL. V. D.G. HISPAN. ET. INDIARVM. REX (of variant). Dit is voluit: Philippus V Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën.

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroond Spaans wapenschild met meerdere kwartieren, aan beide zijden van de kroonhet jaartal 17 / 09. Tekst: DVX. BVRGVN. ET. BRABANT . (of variant). Dit is voluit: dux Burgundie et Brabant, en betekent: hertog van Bourgondië en Brabant.

Wapen Filips V van Spanje

Muntmeester: Gerard Raymond 1709 – 1711

Muntteken:

Slagplaats: Namen

Filips V van Spanje

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geen oplage cijfers bekend.
De tekstvarianten F en e hebben de cijfers A zonder de horizontale dwarsbalk.

Referentie

NAM.5

Gedetermineerd op facebook

Namen: oord 1710

Gevonden door Bruno Tielemans

Materiaal: koper

Diameter: 23 m

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door drie wapenschildjes met hierin de wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant. Tekst: PHIL. V. D.G. HISPAN. ET. INDIARVM. REX (of variant). Voluit: Philippus V Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, wat betekent: Philips, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën.

Keerzijde: Gekroond Spaans wapenschild met meerdere kwartieren, aan weerszijden van het wapenschild de cijfers van het jaartal (1710). Tekst: DVX. BVRGVNDIAE. ET. BRABAN  (of variant). Vouit: dux Burgundie et Brabant, en betekent: hertog van Bourgondië en Brabant.

Wapen Filips V van Spanje

Muntmeester: Gerard Raymond 1709 – 1711

Muntteken:

Slagplaats: Namen

Filips V van Spanje

Deze liard is bekend met een grote rechthoekige klop met daarin de sierlijke letters DW, zie hier een afbeelding. Deze klop staat in de catalogus van kloppen door van der Wis beschreven als G37 (onbekende klop) en gedateerd in of na 1581. Aangezien de klop hier is aangebracht op een liard uit 1710 kan dit worden gewijzigd naar in of na 1710.

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geen oplage cijfers bekend.

Referentie

NAM.6

Gedetermineerd door Eric Aerts

Namen: oord 1710

Gevonden door Bruno Tielemans

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: 3,84

Voorzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door drie wapenschildjes met hierin de wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant. Tekst: PHIL. V. D.G. HISPAN. ET. INDIARVM. REX (of variant). Dit is voluit: Philippus V Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, en betekent: Philips, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën.

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant

Keerzijde: Gekroond Spaans wapenschild met meerdere kwartieren, aan beide zijden van het wapenschild het jaartal 17 / 10. Tekst: DVX. BVRGVN. ET. BRABANT . (of variant). Dit is voluit: dux Burgundie et Brabant, en betekent: hertog van Bourgondië en Brabant.

Wapen Filips V van Spanje

Muntmeester: Gerard Raymond 1709 – 1711

Muntteken:

Slagplaats: Namen

Filips V van Spanje

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geen oplage cijfers bekend.
De tekstvarianten F en e hebben de cijfers A zonder de horizontale dwarsbalk.

Referentie

NAM.5

Gedetermineerd door Bruno Tielemans

Namen: oord 1692

Gevonden door Luc Van der Linden

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond Spaans wapenschild met meerdere kwartieren, aan weerszijden van de kroon de cijfers van het jaartal. Tekst: ARCHID. AVST. DVX. BVRG. BRAB Z (of variant). Voluit: archidux Austria, dux Burgundie et Brabant, wat betekent: aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant.

Wapen Karel II van Spanje

Keerzijde: Gekroond vuurijzer omgeven door drie wapenschildjes met hierin de wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Brabant.Tekst:  (Leeuwtje) CAROL. II. D.G. HISP. ET. INDIARVM. REX (of variant). Voluit: Carolus II Dei gratia Hispaniarum et Indiarum rex, wat betekent: Karel II, bij Gods gratie koning van Spanje en de Indiën

Wapens van Oostenrijk, Bourgondië en Branbant

Slagplaats: Namen 

Karel II van Spanje

Het is bijzonder dat deze liard op naam van Karel II geslagen is in Namen. Diverse auteurs hebben getracht hier een verklaring voor te geven. Zo is H. Dewitt van mening dat zij rond 1709/1710 onder Maximiliaan-Emmanuel van Beieren om de Brabantse muntverordeningen te omzeilen. R. Wientjes is echter van mening dat zij geslagen zijn toen de Fransen eind juni 1692 de citadel hadden veroverd en tot september 1695 in bezit hielden. Lodewijk XIV heeft toen mogelijk liards laten slaan op naam van Karel II omdat zijn kleinzoon, de latere Filips V, de beoogde opvolger was van Karel II.

Voorschrift is mij niet bekend, geen oplage cijfers bekend.

Referentie

NAM.4

Gedetermineerd door Eric Aerts

Luik: Oord Maximiliaan II Emanuel van Beieren 1712 of 1713

Gevonden door Tex Vandeweek

Materiaal: koper

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Borstbeeld van Maximiliaan Emanuel naar links met krulpruik, onder het borstbeeld het muntteken leeuwtje. Tekst: MAX. EMA. D. G. – S. ROM. IMP. ELE (of variant). Dit is voluit: Maximiliaan Emanuel Dei gratia sacra Romanorum imperi electus, en betekent: Maximiliaan Emanuel, bij Gods gratie verkozen in het heilige Roomse rijk (de tekst gaat op de keerzijde verder).

Keerzijde: Gekroond monogram van de ineengestrengelde letters M en E, aan weerszijden van de kroon de cijfers van het jaartal. Tekst: DVX. BAVARI. BRABANT C. FLAND. c. (of variant). Dit is voluit: dux Bavaria et Brabant et comes Flandrie, en betekent: hertog van Beieren en Brabant en graaf van Vlaanderen.

Slagplaats: Namen

Voorschrift 64 stuks uit een mark, dit geeft een gewicht van ca. 3,84 gram per stuk. Geen oplage cijfers bekend. Veel van deze munten zijn net als bij Antwerpen en Brugge overslagen op oorden van Karel II, zie hier een voorbeeld. Te Namen kun je op een schroefpers zelf een munt slaan in lood voorzien van een certificaat, zie hier een voorbeeld.

Maximiliaan II Emanuel van Beieren

Referentie

NAM.13

Gedetermineerd door Tex Vandeweek