Voorzijde: Kaal hoofd naar rechts. Tekst: DIVVS ANTONINVS
Keerzijde: Vierkant altaar. Tekst: DIVO PIO en in het veld S / C
Slagplaats: Rome
Lit: RIC 1272; Sear 5200; Cohan 358
Gedetermineerd door Balten De Temmerman
Antoninus Pius, geboren in Lanuvium op 19 september 86 in het huidige Nîmes (Nemausus), is misschien wel de meest succesvolle keizer. Hij was Romeins keizer van 138 tot 161. In zijn 22 jaar lange regeerperiode kende het Romeinse Rijk vrede en voorspoed. Hij was barmhartig en progressief. Het gaf hem zelfs de naam Pius de Vrome. Hij werd op 51-jarige leeftijd geadopteerd door Hadrianus. Dat was in die tijd gebruikelijk als er geen goede alternatieven waren uit de eigen bloedlijn. Zelf adopteerde hij Marcus Aurelius, die bovendien met zijn dochter Faustina trouwde, en Lucius Verus. Antoninus stierf op 7 maart 161 te Lorium op 74-jarige leeftijd een natuurlijke dood.
Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts. Tekst: L SEPT PERT AVG IMP VIIII
Keerzijde: Hercules rechtop staande met zijn hoofd naar rechts, leunend op een knots achter zich en een boog in zijn linkerhand op heuphoogte voor zich, met een leeuwenvel over zijn linkerarm. Tekst: HERCVLI DEFENS
Lit: RCV (2002) 6284, RIC IV 97; BMCRE V p.55, 218.
Gedetermineerd door Balten De Temmerman
Lucius Septimius Severus, geboren op 11 april 145 in Leptis Magna uit een riddergeslacht. Hij was keizer van Rome van 9 april 193 tot 4 februari 211. Zijn studies in de Griekse en Latijnse literatuur zette hij in Rome en Athene voort. Intussen klom hij onder Marcus Aurelius, die hem in de senaat benoemde, snel op. Na zijn praetuur (178) ging hij als legioenscommandant naar Syrië, waar hij te Emesa relaties aanknoopte met de priesters van Baal. In 185 huwde hij de syrische Iulia Domna. Van 186 tot 189 vertoefde hij in Gallia Lugdunensis, in 189-190 op Sicilië, om na zijn consulaat (190) als stadhouder naar Pannonia Superior te gaan. Daar werd hij op 13 april 193 te Carnuntum tot keizer uitgeroepen. Te Rome, waar hij na de strubbelingen die volgden op Commodus’ dood, door de senaat erkend werd en op 9 juni aankwam, hervormde hij de praetoriaanse garde, die de spoedig vermoorde Didius Iulianus tot keizer had uitgeroepen; voortaan zou de garde voor alle oudgediende legioensoldaten open staan. De senaat trachtte hij te winnen door de belofte geen senator te zullen terechtstellen, het volk door de toekenning van een gratificatie. Zijn voorganger Pertinax werd onder de divi opgenomen, zijn gevaarlijke mededinger Decimus Clodius Albinus neutraliseerde hij voorlopig door hem tot Caesar te benoemen en het consulaat voor 194 met hem te delen. Septimius Severus kon nu afrekenen met de in het Oosten tot keizer uitgeroepen Pescennius Niger, die hij na overwinningen bij Parinthus en Cyzicus, die leidden tot de val van Buzantium, en na een zege bij Nicaea de genadeslag toebracht bij Issus (194). De bij Antiochië achterhaalde Niger werd onthoofd, strafexpedities tegen de door deze ingestelde vazalstaten besloten de onderneming, die de keizer de titels Adiabenicus, Arabicus en Parthicus verschafte. De provincie Syria werd in twee delen, Coele en Phoenice, verdeeld, tegen de christenen werden maatregelen getroffen. Alvorens naar het Westen terug te keren, waar Clodius Albinus in een verraderlijke briefwisseling met de senaat stond, verhief Septimius Severus zijn zoon Caracalla tot Caesar, adopteerde zichzelf in de familie van de Antonini en diviniseerde alsnog Commodus. Te Rome liet hij Albinus tot staatsvijand uitroepen, waarna hij naar Gallië trok en hem bij Lyon versloeg (197). Op de aanhangers van Niger en Albinuswerd bloedig wraak genomen. Te Rome nam de keizer maatregelen tegen de senaat, die met Albinus gesympathiseerd had. Gedekt inde rug kon hij nu uitrukken tegen de Parthen, die Nisibis hadden aangevallen. Na de val van Ctesiphon (198) verhief hij Caracalla tot Augustus en diens broer Geta tot Caesar. Het jaar daarop kon hij Mesopotamia als provincie herinlijven. Tot 202 vertoefden de vorsten in het Oosten,in welk jaar Septimius Severus en Caracalla in Antiochië gezamenlijk het consulaat aanvaardden, om vervolgens naar Rome terug te keren. Hier verbleef Septimius Severus het grootste deel van de volgende zes jaar. In 208 begaf de keizer zich met zijn familie naar Britannia. In destrijd tegen de Caledoniërs vielen de Romeinen Schotland binnen, waar zij echter zulke zware verliezen leden dat zij in 210 een tijdelijke vrede sloten en zich terugtrokken achter de wal van Hadrianus, die hersteld werd. Geestelijk en lichamelijk gebroken, vooral ook door Caracalla’s gedrag, stierf Septimius Seveus het jaar daarop te Eburacum (York) op 4 februari 211, waar Iulia Domna en de tot Augustus verheven Geta waren achtergebleven.
Gevonden door Freek En Griet Meldert ( ID-206927 )
Materiaal: brons
Diameter: 30 mm
Gewicht: 15 gr
Voorzijde: Galauwerde en gedrapeerde buste met kuras naar rechts. Tekst: IMP CAESAR TRAIAN HADRIANVS AVG
Keerzijde: Hadrianus in militair uniform te paard, met opgeheven rechterhand, galopperend naar links. Tekst: IMP CAESAR TRAIAN HADRIANVS AVG, in het veld S / C en in de afsnede EXPED AVG
Slagplaats: Rome
Lit: RIC 613b; Cohen 592
Gedetermineerd door Jelle Venema
Hadrianus ( Publius Aelius Hadrianus ) werd op 24 januari 76 geboren te Italica in Zuid-Italië. Hij was Romeins keizer van 117 – 138. Hadrianus was een neef van keizer Trajanus. Vlak voor diens dood wees hij Hadrianus aan als zijn opvolger. Hij was humanist en had een liefde voor de Griekse cultuur. Hij bouwde onder andere de muur van Hadrianus in Britannia en versterkte de positie van het Romeinse Rijk en trok zich zelf terug uit enkele gebieden (Armenia, Mesopotamië) om de verdediging makkelijker te maken. Hij was openlijk homoseksueel en liet zelfs munten van zijn geliefde Antinous slaan, die hij na diens dood vergoddelijkte. Zijn opvolger Aelius stierf te snel, waarna hij Antoninus Pius adopteerde. Kort daarna overleed hij op 10 juli 138 te Baiae op 62-jarige leeftijd.
Antoninus Pius, geboren in Lanuvium op 19 september 86 in het huidige Nîmes (Nemausus), is misschien wel de meest succesvolle keizer. Hij was Romeins keizer van 138 tot 161. In zijn 22 jaar lange regeerperiode kende het Romeinse Rijk vrede en voorspoed. Hij was barmhartig en progressief. Het gaf hem zelfs de naam Pius de Vrome. Hij werd op 51-jarige leeftijd geadopteerd door Hadrianus. Dat was in die tijd gebruikelijk als er geen goede alternatieven waren uit de eigen bloedlijn. Zelf adopteerde hij Marcus Aurelius, die bovendien met zijn dochter Faustina trouwde, en Lucius Verus. Antoninus stierf op 7 maart 161 te Lorium op 74-jarige leeftijd een natuurlijke dood.
1. Algemene Informatie Objecttype: Sierbeslag / Hanger (onderdeel van het paardentuig). Vormtype: Pelta-vormig (halfmaanvormig, afgeleid van het Griekse/Amazonen-schild). Materiaal: Brons (koperlegering), vaak gegoten. In sommige gevallen vertind of verzilverd voor extra glans.
2. Typologie en Kenmerken Het beslag kenmerkt zich door de karakteristieke pelta-vorm: een symmetrische, halvemaanvormige structuur met vaak naar binnen krullende uiteinden (voluten). Decoratie: Vaak gecombineerd met andere symbolen zoals de lunula (maansikkel) of, zoals in jouw voorbeeld te zien is, fallische elementen. Bevestiging: Aan de achterzijde bevinden zich vaak nokjes of oogjes waarmee het beslag op de leren riemen van het hoofdstel of de borstriem van het paard werd gemonteerd.
3. Functionele en Symbolische Context Gebruik: Dit beslag maakte deel uit van het militaire harnachement. Het diende niet alleen om de status van de ruiter te tonen, maar had ook een apotropaïsche functie: het afweren van het onheil en het brengen van geluk (het “boze oog” weren). Vindplaatsen: Veelvoorkomend langs de Limes (zoals in de Rijndelta). De vondst in Celles-lez-Waremme (België) uit afbeelding toont aan dat dit type beslag ook in rijke grafgiften (paardengraven) voorkwam, wat duidt op de hoge waarde die eraan werd gehecht.
4. Wetenschappelijke Referentie Johan Nicolay (Armed Batavians, 2007) essentieel voor dit type materiaal. Nicolay beschrijft hoe dit soort “militaire” uitrustingsstukken door de lokale elite (zoals de Bataven) werden geadopteerd als statussymbool. Het peltamotief bleef gedurende de 2e en 3e eeuw een dominant decoratief element in de Romeinse militaire mode, waarbij de overgang van puur functioneel naar rijk versierd beslag duidelijk zichtbaar is.
Datering: 2e eeuw tot 3e eeuw n.Chr. (hoogtijdagen van dit specifieke militaire decoratietype).
Omschrijving & kenmerken: Het object betreft een ronde sierniet met een vlakke tot licht bolle bovenzijde. Opvallend is de meegegoten ronde stift aan de achterzijde, een kenmerk dat bij middeleeuws beslag (vaak met omgebogen lipjes of gesmede dunne pennen) minder frequent voorkomt in deze robuuste vorm. Het gietsel vertoont de typische densiteit en afwerking die we associëren met Romeins militair of civiel lederbeslag (balteus of paardentuig).
Decoratie: De bovenzijde is voorzien van een subtiel decor bestaande uit minimale lijnpatronen. Hoewel de slijtage een exacte identificatie bemoeilijkt, wijst de geometrische opzet eerder op een klassieke dan op een gotische of post-middeleeuwse traditie.
Datering: Vermoedelijk Romeins (1ste – 3e eeuw n. Chr.), met een sterke afwijking van laatmiddeleeuwse vormgeving.
Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts. Tekst: ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS III
Keerzijde: Tranquillitas staande naar rechts met in de rechterhand een roer en in de linkerhand korenaren. Tekst: TRANQVILLITAS AVG
Slagplaats: Rome
Lit: RIC 100
Gedetermineerd door Jan Coutteau
Antoninus Pius, geboren in Lanuvium op 19 september 86 in het huidige Nîmes (Nemausus), is misschien wel de meest succesvolle keizer. Hij was Romeins keizer van 138 tot 161. In zijn 22 jaar lange regeerperiode kende het Romeinse Rijk vrede en voorspoed. Hij was barmhartig en progressief. Het gaf hem zelfs de naam Pius de Vrome. Hij werd op 51-jarige leeftijd geadopteerd door Hadrianus. Dat was in die tijd gebruikelijk als er geen goede alternatieven waren uit de eigen bloedlijn. Zelf adopteerde hij Marcus Aurelius, die bovendien met zijn dochter Faustina trouwde, en Lucius Verus. Antoninus stierf op 7 maart 161 te Lorium op 74-jarige leeftijd een natuurlijke dood.
Meerdelige fibula met spiraal onder een halfronde of rechthoekige kopplaat, knievormig gebogen beugel die uitloopt in een rechte of licht gebogen voet.
Voorzijde: Gedrapeerde buste naar rechts. Tekst: DIVA FAVSTINA
Keerzijde: Ceres, gesluierd, staande naar rechts, met fakkel in de recherhad en de zoom van haar gewaad in haar linkerhand.
Slagplaats: Rome
Lit: RIC 362; RSV 104
Gedetermineerd door Balten De Temmerman
Annia Galeria Faustina, geboren ca. 100, was de gemalin van de Romeinse keizer Antoninus Pius en had de titel ‘Augusta’ (keizerin) van 138-140. Zij is ook bekend als Faustina I en Faustina Maior of Major. Er is niet veel bekend over haar leven. Zo is de exacte datum van haar geboorte (ergens tussen 98 en 105), die van haar huwelijk met Antoninus Pius en zelfs die van haar dood (eind oktober 140 ?) onbekend. Haar vader was consul Marcus Annius Verus. Faustina had een gelukkig huwelijk met Antoninus en ze kregen samen vier kinderen, die allen werden geboren voordat Antoninus keizer werd. Slechts één van deze kinderen overleefde haar: Faustina (Faustina de Jongere), die later de echtgenote zou worden van Marcus Aurelius, de adoptiefzoon en opvolger van haar vader. Het is bekend dat Faustina een vrolijk leven leidde en vrij ontrouw was. Haar sobere en toegewijde echtgenoot nam, misschien als reactie op het gedrag van zijn vrouw, een van haar slavinnen, Galeria Lysistrate, als concubine. Dat was misschien wel Antoninus’ enige zwakte in zijn verder onberispelijke leven. Overigens heeft Antoninus nooit van Faustina willen scheiden en heeft haar na haar dood bijzonder geëerd. Hij liet haar heilig verklaren (zij kreeg de titel DIVA) en liet een tempel op het Forum Romanum voor haar bouwen die werd voltooid in het jaar 150. Na de dood van Antoninus Pius in 161, voegde Marcus Aurelius de toewijding aan de overleden keizer toe en de tempel werd omgedoopt tot Divo Antonino et Divae Faustinae (voor de Goddelijke Antoninus en Goddelijke Faustina). Tegenwoordig bevindt de kerk San Lorenzo zich binnen de overblijfselen van deze 17 meter hoge tempel, waarvan de imposante restanten nog te zien zijn op het Forum Romanum in Rome. Ook liet Antoninus een enorme hoeveelheid munten met haar beeltenis slaan en de tekst DIVA AVG(VSTA) FAVSTINA (heilige keizerin Faustina). Na 147, toen Faustina de Jongere Augusta werd, veranderde dit in DIVA FAVSTINA.
Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts. Tekst: ANTONINVSAVGPIVSPP
Keerzijde: Pax staande naar links, met een tak in de rechterhand en een hoorn des overvloeds in de linkerhand. Tekst: TRPOTCOSIIII en in de afsnede LIBIIII
Antoninus Pius, geboren in Lanuvium op 19 september 86 in het huidige Nîmes (Nemausus), is misschien wel de meest succesvolle keizer. Hij was Romeins keizer van 138 tot 161. In zijn 22 jaar lange regeerperiode kende het Romeinse Rijk vrede en voorspoed. Hij was barmhartig en progressief. Het gaf hem zelfs de naam Pius de Vrome. Hij werd op 51-jarige leeftijd geadopteerd door Hadrianus. Dat was in die tijd gebruikelijk als er geen goede alternatieven waren uit de eigen bloedlijn. Zelf adopteerde hij Marcus Aurelius, die bovendien met zijn dochter Faustina trouwde, en Lucius Verus. Antoninus stierf op 7 maart 161 te Lorium op 74-jarige leeftijd een natuurlijke dood.
