Categorie: Fibulae

Fibulae zijn mantelspelden van brons, zilver of goud gemaakt. Dit zijn spelden die gezien kunnen worden als de voorloper van onze veiligheidsspelden. Ze werden vnl. gebruikt voor het vasthechten van kleding.
Deze fibulae werden op de schouders gedragen, alleen of per paar, met de kop naar beneden. Het woord fibula komt van het Latijnse woord: figere, wat vasthechten betekent. Er zijn verschillende soorten fibulae: draadfibulae, knikfibulae, beugelfibulae, ogenfibulae, schijffibulae …
De fibulae behoorden tot de militaire uitrusting, maar ook de vrouwen maakten gebruik van deze spelden. Of om hun kleding netjes vast te spelden, maar ook alleen als sieraad. Bron: Museum Hoge Woerd

Schijffibula: 10e eeuw – 11e eeuw

Gevonden door Marc Hendriks ( ID-219914 )

Materiaal: koperlegering met email

Diameter: 23 mm

Gewicht: 3,86 gr

Het beeldthema van het Lam Gods op de schijffibula was erg populair. Dit was zo van het midden van de 10e tot het midden van de 11e eeuw. Oudere datums van experts zoals Frick, Bos en Wamers kloppen niet meer.

Kenmerken van de fibula: Een schijffibula is een ronde middeleeuwse speld.

Dit type herken je aan deze punten: Gegoten koper – De platte ronde schijf en de naald zijn in één stuk gegoten uit koperlegering.

Simpele rand: Het oppervlak heeft een eenvoudige rand.

Verdiept vlak: Het veld binnen de rand is verdiept met de champlevé-techniek.

Dier in het midden: In het midden staat een dier met een kop, staart en poten. De kop van het dier kijkt achterom.

Emaillering: De achtergrond was vroeger gevuld met gekleurd email. Dit email is vaak rood. Soms is het email nu helemaal verdwenen.

Welk dier is het ? Meestal herken je de diersoort niet meteen. Het is in elk geval een viervoeter. Vaak is de linkerzijde van het dier te zien, soms de rechterzijde. De staart wijst omhoog. Er is wel iets bijzonders met de staart. In de christelijke kunst heeft het Lam Gods (Agnus Dei) meestal een hangende staart. Het lam staat namelijk voor vrede, onschuld en opoffering. Een omhoogstaande staart past daar eigenlijk niet bij. Toch zien we de staart op deze spelden wel omhoog wijzen. Andere dieren die achterom kijken zijn de leeuw en de griffioen. Verschil met andere spelden: Er zijn ook andere spelden met viervoeters die achterom kijken. Het grote verschil is dat die andere spelden geen email hebben. De spelden met email zijn zeldzaam. Vroeger kende men maar een paar exemplaren uit Friesland en Engeland. Tegenwoordig worden er door archeologen en detectorzoekers steeds meer gevonden.

Champlevé is een traditionele emailleertechniek in de decoratieve kunst waarbij patronen of uitsparingen in een metalen oppervlak (zoals koper of brons) worden gegraveerd, geëtst of gegoten. Deze verdiepte ‘cellen’ worden gevuld met glasachtig emailpoeder. Na verhitting smelt het email tot een gladde, glazen laag. Naamgeving: De term is Frans voor “verheven veld”. Dit verwijst naar de onbewerkte, verhoogde metalen randen die de verschillende emailkleuren van elkaar scheiden.

Gedetermineerd door Wessel Spoelder

Schijffibula: 10e eeuw – 11e eeuw

Gevonden door Mark Goffin ( ID-219522 )

Materiaal: brons

Diameter: 21 mm

Gewicht: 2,97 gr

Het toont de buste van een heerser of een heilige. Wie of wat het precies is, blijft lastig te achterhalen. Er ontbreken namelijk duidelijke attributen die hierop wijzen. De persoon is gegraveerd op een bronzen, schijfvormige plaat. Dit is opvallend. De Romeinen kenden deze manier van maken namelijk niet binnen hun repertoire. Daarom kunnen we een Romeinse oorsprong uitsluiten. Het graveren van menselijke figuren op een fibula kennen we wel uit Denemarken. Die stukken stammen uit de 11e eeuw. Er is nog een mantelspeld die sterke overeenkomsten heeft in de gelaatstrekken. Dat is de bekende fibula uit Chalandry-sur-Serre in Frankrijk. Ook dat stuk heeft mooie, krullende haren en een duidelijke gezichtsuitdrukking. De datering van dat Franse stuk ligt in de 10e eeuw of 11e eeuw

Gedetermineerd door Wessel Spoelder

Scharniervleugelfibula: 15 – 90 n.Chr.

Gevonden door Kiss Imre ( ID-199309 )

Materiaal: brons

Lengte: 39 mm

Gewicht: 3,2 gr

Lijkt me een scharniervleugelfibula waarvan de beide vleugels zijn afgebroken. Type 31g sluit hier vrij mooi bij aan, de bewaring lijkt het wel mogelijk te maken dat de beide vleugels ontbreken. Algemene golving,… past in elk geval ook bij dit type.

Lit: Fibulae uit de lage landen type 31g, vleugels centraal

Gedetermineerd door Tom Verschueren

Schijffibula met verhoogt kruis reliëf: 950 – 1200

Gevonden door Axel Vroling ( ID-190879 )

Materiaal: brons

Diameter: 17 mm

Gewicht: 4,35 gr

Brons gegoten rechthoekige fibula met een verhoogt kruismotief, waarbij in de 5 verhoogde delen een verdieping is aangebracht waar een email smeltsel is ingegoten. Tot heden ken ik nu drie exemplaren van dit type en kennen de kleuren zwart en rode email. Dit type fibula kent enkele varianten en is te matchen met enkele ronde en kruisvormige exemplaren, zie afbeelding. Datering van deze schijf fibula is hoge middeleeuwen 950-1200 n.Chr.

Referentie

Gedetermineerd door Wessel Spoelder