Tag: 3e eeuw

Dubbele sestertius: Postumus 261 n.Chr.

Gevonden door Martine Delplace

Materiaal: brons

Diameter: 30 mm

Gewicht: 16,5 gr

Voorzijde: Gedrapeerde en geharnaste buste met stralenkroon naar rechts. Tekst: IMP C M CASS LAT POSTVMVS P F AVG

Keerzijde: Postumus staande naar links met globe en speer. Tekst: P M TR P COS II P P in het veld S-C

Slagplaats: Keulen

Lit: RIC 106; Bastien 63; Elmer 213; Cohen 248; Sear 11052.

Gedetermineerd door Balten De Temmerman

Marcus Cassianius Latinius Postumus, kortweg Postumus, werd geboren tussen 215 en 225. Hij was een Romeins keizer van de zomer van 260 tot begin 269. Hij was heerser over het Gallische Keizerrijk in oppositie tegen de keizers Gallienus en Claudius Gothicus en dus een usurpator keizers. Postumus wordt door de meeste bronnen beschreven als een goede keizer. Hij wist met succesvolle veldtochten de Franken af te slaan en zo de westelijke provincies bij elkaar te houden. Er is niet veel bekend over het vroege leven van Postumus, maar men gelooft dat hij een Bataaf van eenvoudige komaf was, die door eigen bekwaamheid door de rangen van het leger opklom. Zijn geboorteplaats Deusone zou volgens sommigen het huidige Diessen, een dorp ten zuidoosten van het huidige Tilburg geweest kunnen zijn. Dit lijkt echter onwaarschijnlijk aangezien in Diessen geen aanwijzingen voor bewoning in de Romeinse tijd zijn aangetroffen. Het lijkt wel zeker dat Postumus zich nauw verwant voelde met de god Hercules Deusoniensis. Tijdens zijn bijna tienjarige ambtsperiode droegen 26 verschillende muntslagen beeltenissen van deze god. Volgens sommige historici stond Deusoniensis voor het riviersysteem van de Dieze of nog breder dat van Dieze en Dommel, aangezien de Dieze nog tot in de Middeleeuwen als de hoofdstroom van dit riviersysteem werd gezien. Hij was na 254 onder andere actief in het bestrijden van binnengevallen Franken en Alemannen. Om oorlog te kunnen voeren in het Oosten had keizer Valerianus I in 254 behoefte aan goed getrainde legionnairs. Hij onttrok daarom verscheidene van de beste eenheden aan de verdediging van de Rijngrens, met grote gevolgen. De Franken en Alemannen vielen al spoedig aan en lijken enige tijd vrij spel te hebben gehad. De archeologie laat zien wat er in 256 gebeurde. Een groot aantal Romeinse forten aan de Neder-Rijn werden verwoest. Krefeld en Augusta Treverorum (Trier) werden geplunderd, allen Keulen bleef dankzij zijn dikke muren gespaard. Daarna wist keizer Gallienus, de zoon van Valerianus en van 253-260 medekeizer, de Franken weer uit Gallië te verdrijven. Hij heroverde Augusta Treverorum (Trier) en reorganiseerde de verdediging van Germania Superior en Gallia Belgica. Postumus speelde bij deze strijd zeer waarschijnlijk met name in Germania Inferior een belangrijke rol. Uiteindelijk werd Postumus door keizer Valerianus I in de positie van keizerlijk legaat van Germania Inferior benoemd. Postumus begon zijn vijfde consulaat op 1 januari 269, maar het leger in Germania Superior, dat niet gelukkig was met Postumus’ beslissing om geen mars op Rome te ondernemen ter ondersteuning van Aureolus, schaarde zich begin 269 achter een usurpator. De uitverkorene was Laelianus, een van de topmilitairen binnen het bewind en de gouverneur van de provincie Germania Superior. Laelianus werd in Mogontiacum (Mainz) tot keizer uitgeroepen door het lokale garnizoen en de nabij gelegen troepen (Legio XXII Primigenia). Hoewel Postumus in staat bleek om Mogontiacum snel in te nemen en Laelianus te doden, kon hij zijn eigen troepen niet in de hand houden. Omdat hij hen niet toestond om de stad Mogontiacum te plunderen, keerden zij zich tegen hem en doodden hem en zijn zoon Postumus Junior in Gallië.

Antoninianus: Philippus I ( the Arab ) 247 n.Chr.

Gevonden door Martine Delplace

Materiaal: zilver

Diameter: 22 mm – 23 mm

Gewicht: 3,2 gr

Voorzijde: Gedrapeerde en geharnaste buste met stralenkroon naar rechts.  Tekst: IMP M IVL PHILIPPVS AVG

Keerzijde: Roma zittend naar links, met Victory en scepter. Tekst: ROMAE AETERNAE

Slagplaats: Rome

Lit: RIC IV-3, 44b; RSC 169; Sear 8952

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Marcus lulius Philippus, geboren te Bostra in Arabië ca. 204, bekend als Philippus I Arabs, ‘Philippus de Arabier’, was Romeins keizer van februari 244 tot september 249. Hij was een van de vroege soldatenkeizers. Hij was de zoon van Iulius Marinus. Hij wist op te klimmen tot praefectus praetorio en werd na de moord op Gordianus III, waarin hij zelf de hand had gehad, tot keizer uitgeroepen. Na met de Perzen vrede te hebben gesloten begaf hij zich vanuit het Oosten naar Rome, waar hij erkenning vond. Na een grote eindzege op de Carpi aan de Donau verhief hij zijn zoon Marcus Iulius Severus Philippus tot Augustus (247). In 248 vierde Rome onder deze Arabische keizer met grote praal zijn duizendjarig bestaan. In hetzelfde jaar echter vielen de Goten Moesia binnen en stonden verscheidene troonpretendenten op, onder wie Pacatianus aan de Donau en Iotapianus in Mesopotamië. Ook de populaire Trajanus Decius, aan wie het opperbevel aan de Donau was toevertrouwd, werd weldra door zijn troepen tot keizer uitgeroepen. In een treffen met deze bij Verona vond Philippus de dood in september 249 op een leeftijd van 45 jaar.

Antoninianus: Gordianus III 240 n.Chr.

Gevonden door Tom Devos

Materiaal: zilver

Diameter: 20 mm

Gewicht: 2,7 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste met stralenkroon naar rechts. Tekst: IMP CAES M ANT GORDIANVS AVG

Keerzijde: Virtus in militaire kleding met speer en tak, hiervoor een schild op de grond. Tekst: VIRTVS AVG

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 39; Sear (1988) 2466; RSC 383

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Marcus Antonius Gordianus Pius (in het Nederlands beter bekend als Gordianus III), geboren in Rome op 20 januari 225 als zoon van Maecia Faustina, een dochter van Gordianus I. Hij was een Romeins keizer van 238 tot 244. Na de moord op Balbinus en Pupienus, aan wie hij als Caesar was toegevoegd, werd hij als dertienjarige door de praetorianen tot keizer uitgeroepen (9 juli 238). De werkelijke leiding berustte aanvankelijk bij zijn moeder en bij hoge ambtenaren, maar ging in 241, toen hij huwde met Furia Sabina, over op zijn schoonvader, de praefectus praetorio Timesitheus, met wie hij in 242 optrok tegen de Goten aan de Donau. Nadat Timesitheus het jaar daarop grote successen had behaald in de strijd tegen de Perzen, stierf hij kort voor zijn opmars naar Ctesiphon. Zijn opvolger Philippus Arabs hitste, profiterend van een voedseltekort, de soldaten tegen de jonge keizer op, die in februari 244 te Zaitha werd vermoord. Gordianus III werd 19 jaar.

Antoninianus: Gallienus 258 – 259 n.Chr.

Gevonden door Tom Maertens

Materiaal: verzilverd

Diameter: 22 mm

Gewicht: 3,15 gr

Voorzijde: Hoofd met stralenkroon naar rechts. Tekst: GALLIENVS • P • F • AVG

Keerzijde: Gallienu in militaire kleding, staande naar rechts, met dwarse speer en verticale standaard. Tekst: VIRTVS AVGG

Slagplaats: Keulen

Referentie

Lit: RIC V 58; MIR 36, 882l; RSC 1309

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Publius Licinius Egnatius Gallienus werd ca. 218 geboren als zoon van Valerianus, die in 253 door de Donaulegioenen tot keizer werd uitgeroepen en in hetzelfde jaar Gallienus tot Caesar en mederegent verhief. Hij was Romeins keizer van september 253 tot september 268. Tijdens een veldtocht tegen de Perzen werd Valerianus gevangen genomen en later gedood. tijdens zijn heerschappij moest hij het hoofd bieden aan niet minder dan dertig verschillende usurpators. Uiteindelijk kwam hij in een hinderlaag gelegd door muitende onder-officieren, waaronder waarschijnlijk de latere keizers Aurelianus en Claudius II. Gallienus liet een enorme hoeveelheid munten slaan en is in numismatiek opzicht een interessante keizer. Hij stierf in september 268 op 50-jarige leeftijd.

Kruisboogfibula: 3e eeuw. 

Gevonden door Anuschka Kopetski

anuschka1.1 anuschka1

Materiaal: brons

Afmetingen: 37 mm / 39 mm

Gewicht: ?

anuschka1.2-800

Lit: A visual catalogue of ancient brooches.

Gedetermineerd door David Peeters

Antoninianus: Claudius II ( Gothicus ) 270 n.Chr.

Gevonden door Tom Daerden

tom da2.1 tom da2

Materiaal: verzilverd, biljoen

Diameter: 17 mm

Gewicht: 2,99 gr

Voorzijde: Hoofd met stralenkroon naar rechts. Tekst: DIVO CLAVDIO

Keerzijde: Versierd altaar met vlammen. Tekst: CONSECRATIO

Slagplaats: Milaan

Muntteken: ?

Opmerking: Meerdere varianten

Referentie

Lit: RIC VI – 261

Gedetermineerd door Balten De Temmerman

Marcus Aurelius Claudius “Gothicus” werd geboren op 10 mei 214. Hij was keizer van september 268 – januari 270. Claudius II werd keizer nadat een groot deel van legerleiding, waaronder de commandant van de wacht Aurelius Heraclianus in september 268 in de nabijheid van Mediolanum (het huidige Milaan) een coup uitvoerde tegen keizer Gallienus. Meer op de achtergrond waren Claudius en ook de toekomstige keizer Aurelianus met grote waarschijnlijkheid ook bij deze samenzwering betrokken. De gewone manschappen waren niet allemaal even blij met de greep naar de macht door Gallienus. Er dreigde even een opstand die alleen kon worden afgekocht met het beloven van een bonus van 20 aurei per man ter ere van het aantreden van de nieuwe keizer. Het keizerschap van Claudius II werd gekenmerkt door een opeenvolging van oorlogen.
Op het moment van zijn Claudius’ aantreden in september 268 was het Romeinse Rijk in ernstig gevaar door verscheidene invallen, zowel binnen als buiten haar grenzen. De meest urgente was een invasie van Illyricum en Pannonia door de Goten. Hoewel het leger tijdens het keizerschap van Gallienus de Goten al flinke schade had toegebracht in de slag bij Nestus, behaalde Claudius kort voor of kort nadat hij keizer was geworden in 268 in de slag bij Naissus zijn grootste overwinning, tevens een van de grootste in de geschiedenis van het Romeinse leger. In augustus/september 270 stierf hij op 55-jarige leeftijd aan de pest en werd onmiddellijk goddelijk verklaard door de Senaat, bij wie hij geliefd was.

Antoninianus: Gordianus III 241 – 243 n.Chr.

Gevonden door Vince Fieremans

vince1.1 vince1

Materiaal: zilver

Diameter: 23 mm

Gewicht: 3,21 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste met stralenkroon naar rechts. Tekst: IMP GORDIANVS PIVS FEL AVG

Keerzijde: Apollo zittend naar links, in de rechterhand een tak, de linkerarm rustend op een lier. Tekst: P M TRP V COS II P P

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 87; RSC 237

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Marcus Antonius Gordianus Pius (in het Nederlands beter bekend als Gordianus III), geboren in Rome op 20 januari 225 als zoon van Maecia Faustina, een dochter van Gordianus I. Hij was een Romeins keizer van 238 tot 244. Na de moord op Balbinus en Pupienus, aan wie hij als Caesar was toegevoegd, werd hij als dertienjarige door de praetorianen tot keizer uitgeroepen (9 juli 238). De werkelijke leiding berustte aanvankelijk bij zijn moeder en bij hoge ambtenaren, maar ging in 241, toen hij huwde met Furia Sabina, over op zijn schoonvader, de praefectus praetorio Timesitheus, met wie hij in 242 optrok tegen de Goten aan de Donau. Nadat Timesitheus het jaar daarop grote successen had behaald in de strijd tegen de Perzen, stierf hij kort voor zijn opmars naar Ctesiphon. Zijn opvolger Philippus Arabs hitste, profiterend van een voedseltekort, de soldaten tegen de jonge keizer op, die in februari 244 te Zaitha werd vermoord. Gordianus III werd 19 jaar.

Antoninianus: Gallienus 254-260 n.Chr.

Gevonden door Tom Daerden

tom da1.1-800 tom da1-800

Materiaal: brons

Diameter: 18 mm

Gewicht: 2,47 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste met stralenkroon naar rechts. Tekst: GALLIENVS AVG

Keerzijde: Sol staande naar links, rechterhand omhoog en in de linkerhand een globe. Tekst: SOLI INVICTO en in de afsnede PXV

Slagplaats: Antiochië

Lit: RIC 611, Cohen 989; Sear 10365.

Gedetermineerd door Balten De Temmerman

Publius Licinius Egnatius Gallienus werd ca. 218 geboren als zoon van Valerianus, die in 253 door de Donaulegioenen tot keizer werd uitgeroepen en in hetzelfde jaar Gallienus tot Caesar en mederegent verhief. Hij was Romeins keizer van september 253 tot september 268. Tijdens een veldtocht tegen de Perzen werd Valerianus gevangen genomen en later gedood. tijdens zijn heerschappij moest hij het hoofd bieden aan niet minder dan dertig verschillende usurpators. Uiteindelijk kwam hij in een hinderlaag gelegd door muitende onder-officieren, waaronder waarschijnlijk de latere keizers Aurelianus en Claudius II. Gallienus liet een enorme hoeveelheid munten slaan en is in numismatiek opzicht een interessante keizer. Hij stierf in september 268 op 50-jarige leeftijd.