Tag: 2e eeuw

Romeinse ring met gem, intaglio: 2e eeuw – 3e eeuw

Gevonden door Brynckminator Brynckminator

 

Materiaal: Brons, ijzer ? met intaglio

Afmetingen: ? 

Gewicht: ?  

Met de beeltenis van Eros (cupido) rijdend op een dolfijn

Intaglio is een graveertechniek, waarbij het motief in de edelsteen zelf ligt. Dit in tegenstelling tot camee, waarbij de achtergrond wordt weg geslepen om een voorstelling naar voren te laten komen. De techniek wordt toegepast op meerdere soorten stenen, waaronder saffier. Intaglio edelstenen zijn helder en ogen vaak een beetje mysterieus. Intaglio sieraden zijn vaak goed bewaard gebleven, omdat slijtage bijna geen kans krijgt.

Referentie

Gedetermineerd door Brynckminator Brynckminator

Denarius: Hadrianus 136 n.Chr.

Gevonden door Dave van Rekom

Materiaal: zilver

Diameter: 17 mm

Gewicht: 3,02 gr

Voorzijde: Gelauwerd hoofd naar rechts: Tekst: HADRIANVS AVG COS III P P

Keerzijde: Fides met het hoofd naar rechts, in de rechterhand korenaren en een schaal fruit in de rechterhand. Tekst: FIDES PVBLICA

Slagplaats: Rome

Lit: RIC II 3.2199; BMCRE 630; RSC 717

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Hadrianus ( Publius Aelius Hadrianus ) werd op 24 januari 76 geboren te Italica in Zuid-Italië. Hij was Romeins keizer van 117 – 138. Hadrianus was een neef van keizer Trajanus. Vlak voor diens dood wees hij Hadrianus aan als zijn opvolger. Hij was humanist en had een liefde voor de Griekse cultuur. Hij bouwde onder andere de muur van Hadrianus in Britannia en versterkte de positie van het Romeinse Rijk en trok zich zelf terug uit enkele gebieden (Armenia, Mesopotamië) om de verdediging makkelijker te maken. Hij was openlijk homoseksueel en liet zelfs munten van zijn geliefde Antinous slaan, die hij na diens dood vergoddelijkte. Zijn opvolger Aelius stierf te snel, waarna hij Antoninus Pius adopteerde. Kort daarna overleed hij op 10 juli 138 te Baiae op 62-jarige leeftijd.

Denarius: Trajanus 104 n.Chr.

Gevonden door Gino Vermeulen

Deze munt viert de overwinning op de Daciers! Trajanus is het bekendst als veldheer. In 101 hield hij een strafexpeditie tegen het koninkrijk Dacië, dat onder Domitianus de Romeinen een aantal vernederende nederlagen had toegebracht. Trajanus leidde zijn troepen de Donau over en dwong na een jaar koning Decebalus zich te onderwerpen. Trajanus nam de hoofdstad Sarmizegetusa in. Zijn terugkeer naar Rome was een zegetocht. Hem werd de titel Dacicus Maximus verleend. Ex Hirsch 158, 1988, Lot Nr. 363

Materiaal: zilver

Diameter: 18,5 mm

Gewicht: 3 gr

Voorzijde: Gelauwerde en gedrapeerde buste naar rechts. Tekst: IMP TRAIANO AVG GER DAC P M TR P COS V P P ( Imperator Traiano Augustus, Germanicus, Dacicus, Pontifex Maximus, Tribunicia Potestate, Consul Quintum, Pater Patriae ). Trajanus als Augustus. Imperator Augustus overwinnaar van de Germanen en Daciërs hogepriester volkstribuun consul voor de 5e maal vader des vaderlands ).

Keerzijde: Treurende Daciër onder een trofee. Tekst: SPQR OPTIMO PRINCIPI ( Senatus Populusque Romanus Optimo Principi ). De senaat en het volk van Rome, onder de beste vorsten.

Referentie

Lit: RIC 222; RSC 537a. 

Gedetermineerd door Gino Vermeulen

Trajanus werd op 18 september 53 in Italica (Hispania) geboren als zoon van Marcus Ulpius Traianus en de Spaanse Marcia. Hij was Romeins keizer van 28 januari 98 tot 9 augustus 117. Na onder zijn vader in Syria gediend te hebben werd in 78 quaestor en ca. 84 praetor, waarna hij als commandant naar Spanje ging. Daar kreeg hij de opdracht de opstand van Saturninus in Germania Superior te dempen (88). Na zijn consulaat in 91 keerde hij als stadhouder naar Opper-Germanië terug, waar hij door de aanleg van wegen en castella en de stichting van kolonies de Rijn- en Donaugrens versterkte. Met zijn naam zijn de steden Nijmegen (Noviomagus) en Xanten (colonia Traiana) verbonden (Hiernaast een bronzen portretkop van Trajanus, gevonden in de Waal bij Xanten (?)). In 97 werd hij door Nerva geadopteerd en, voorzien van speciale bevoegdheden, tot mederegent onder titel Caesar verheven. Het jaar daarop volgde hij Nerva in Keulen op. Zijn eerste daad was de bestraffing van opstandige praetorianen, die hij naar Germania ontbood, waar hij voorlopig bleef en de titel Germanicus verwierf. In Rome, waar hij in 99 aankwam, werd hij algemeen verwelkomd. Het gebruikelijke donativum werd door hem gehalveerd, geschenken bij zijn troonsbestijging wees hij van de hand. Voor alles bereidde hij zich voor op de oorlog tegen de Dacische Decebalus, met het doel de Donaugrens te beveiligen. Ook lokt het Dacische goud. In 101 rukte Trajanus uit en overwinterde na een onbesliste slag bij Tapae aan de overzijde van de Donau. Toen hij het volgend jaar de hoofdstad Sarmizegetusa bedreigde, gaf Decebalus zich over, waarna de keizer de titel Dacicus aannam en te Rome een triomf vierde. In 105 roerde Decebalus zich opnieuw. Weer rukt Trojanus uit over de door Apollodorus bij Dobretae gebouwde Donaubrug en veroverde de Dacische hoofdstad, waarop Decebalus zich het leven benam. Zijn land werd de provincie Dacia, zijn hoofdstad een Romeinse kolonie. De zuil van Trajanus te Rome en het Tropaeum Traiani te Adamklissi (Roemenië) zijn een blijvende herinnering aan deze veldtochten. De Donaulinie kon nu worden versterkt en het spoedig tot rust gekomen gebied werd beveiligd en weldra geheel geromaniseerd (Roemeens!). Intussen werd ook in het Oosten de rijksgrens afgerond doordat Aulus Cornelius Arabia Nabataea als provincie inlijfde (105). In Numidië versterkten de Romeinen in alle stilte hun greep op het land door de stichting van Thamugadi en Lambaesis. Om de Parthische dreiging het hoofd te bieden verklaarde Trajanus in 113 de Parthen de oorlog. Zijn legers bezetten Armenië en een deel van Mesopotamië, waarna Armenië, Cappadocië en Klein-Armenië aan het rijk werden toegevoegd. In 115 keerde de keizer zich tegenkoning Osroës zelf en trok, na in Antochië overwinterd te hebben in 116 de Tigris over, waarna hij de hoofdstad Ctesiphon bezette en de Perzische golf bereikte. Assyrië en Mesopotamië werden Romeinse provincies en aan ’s keizers eerder verworven titels werd die van Parthicus toegevoed. Het veroverde gebied met zijn belangrijke verbindingsroutes naar het Oosten bleef echter onrustig. Weliswaar werden revoltes onderdrukt, sloeg Lusius Quietus aanvallen in het noorden af en werd in Ctesiphon een vazalkoning aan de macht gebracht, maar de situatie bleek moeilijk in de hand te houden. Ook in Cyrene, Cyprus, Egypte en de Levant, waar Joden rebelleerden, deden zich problemen voor. Zo besloot Trajanus van een voorgenomen tocht naar Indië af te zien en terug te keren. Ernstig ziek bereikte hij Antiochië. Hij stierf, op doorreis naar Rome, op 9 augustus 117 in het Cilicische Selinus. Zijn opvolger was de door hem geadopteerde Hadrianus. Trajanus werd 63 jaar.

Dupondius: Trajanus 114 – 117 n.Chr.

Gevonden door Caroline De Corte

Materiaal: brons

Diameter: 22 mm

Gewicht: 5,45 gr

Voorzijde: Gedrapeerde buste met stralenkroon naar rechts  Tekst: IMP CAES NER TRAIANO OPTIMO AVG GER DAC PARTHICO PM TRP COS VI P P

Keerzijde: Providentia staande naar links, leunend met de elleboog op een zuil en wijzend naar de wereldbol aan de voeten. Tekst: PROVIDENTIA AVGVSTI SPQR en in het veld S-C

Slagplaats: Rome

Referentie

Lit: RIC 665; Cohen 322

Gedetermineerd op facebook

Trajanus werd op 18 september 53 in Italica (Hispania) geboren als zoon van Marcus Ulpius Traianus en de Spaanse Marcia. Hij was Romeins keizer van 28 januari 98 tot 9 augustus 117. Na onder zijn vader in Syria gediend te hebben werd in 78 quaestor en ca. 84 praetor, waarna hij als commandant naar Spanje ging. Daar kreeg hij de opdracht de opstand van Saturninus in Germania Superior te dempen (88). Na zijn consulaat in 91 keerde hij als stadhouder naar Opper-Germanië terug, waar hij door de aanleg van wegen en castella en de stichting van kolonies de Rijn- en Donaugrens versterkte. Met zijn naam zijn de steden Nijmegen (Noviomagus) en Xanten (colonia Traiana) verbonden (Hiernaast een bronzen portretkop van Trajanus, gevonden in de Waal bij Xanten (?)). In 97 werd hij door Nerva geadopteerd en, voorzien van speciale bevoegdheden, tot mederegent onder titel Caesar verheven. Het jaar daarop volgde hij Nerva in Keulen op. Zijn eerste daad was de bestraffing van opstandige praetorianen, die hij naar Germania ontbood, waar hij voorlopig bleef en de titel Germanicus verwierf. In Rome, waar hij in 99 aankwam, werd hij algemeen verwelkomd. Het gebruikelijke donativum werd door hem gehalveerd, geschenken bij zijn troonsbestijging wees hij van de hand. Voor alles bereidde hij zich voor op de oorlog tegen de Dacische Decebalus, met het doel de Donaugrens te beveiligen. Ook lokt het Dacische goud. In 101 rukte Trajanus uit en overwinterde na een onbesliste slag bij Tapae aan de overzijde van de Donau. Toen hij het volgend jaar de hoofdstad Sarmizegetusa bedreigde, gaf Decebalus zich over, waarna de keizer de titel Dacicus aannam en te Rome een triomf vierde. In 105 roerde Decebalus zich opnieuw. Weer rukt Trojanus uit over de door Apollodorus bij Dobretae gebouwde Donaubrug en veroverde de Dacische hoofdstad, waarop Decebalus zich het leven benam. Zijn land werd de provincie Dacia, zijn hoofdstad een Romeinse kolonie. De zuil van Trajanus te Rome en het Tropaeum Traiani te Adamklissi (Roemenië) zijn een blijvende herinnering aan deze veldtochten. De Donaulinie kon nu worden versterkt en het spoedig tot rust gekomen gebied werd beveiligd en weldra geheel geromaniseerd (Roemeens!). Intussen werd ook in het Oosten de rijksgrens afgerond doordat Aulus Cornelius Arabia Nabataea als provincie inlijfde (105). In Numidië versterkten de Romeinen in alle stilte hun greep op het land door de stichting van Thamugadi en Lambaesis. Om de Parthische dreiging het hoofd te bieden verklaarde Trajanus in 113 de Parthen de oorlog. Zijn legers bezetten Armenië en een deel van Mesopotamië, waarna Armenië, Cappadocië en Klein-Armenië aan het rijk werden toegevoegd. In 115 keerde de keizer zich tegenkoning Osroës zelf en trok, na in Antochië overwinterd te hebben in 116 de Tigris over, waarna hij de hoofdstad Ctesiphon bezette en de Perzische golf bereikte. Assyrië en Mesopotamië werden Romeinse provincies en aan ’s keizers eerder verworven titels werd die van Parthicus toegevoed. Het veroverde gebied met zijn belangrijke verbindingsroutes naar het Oosten bleef echter onrustig. Weliswaar werden revoltes onderdrukt, sloeg Lusius Quietus aanvallen in het noorden af en werd in Ctesiphon een vazalkoning aan de macht gebracht, maar de situatie bleek moeilijk in de hand te houden. Ook in Cyrene, Cyprus, Egypte en de Levant, waar Joden rebelleerden, deden zich problemen voor. Zo besloot Trajanus van een voorgenomen tocht naar Indië af te zien en terug te keren. Ernstig ziek bereikte hij Antiochië. Hij stierf, op doorreis naar Rome, op 9 augustus 117 in het Cilicische Selinus. Zijn opvolger was de door hem geadopteerde Hadrianus. Trajanus werd 63 jaar.

Sestertius: Antoninus Pius 156 – 157 n.Chr.

Gevonden door Martijn Aarts

Materiaal: brons

Diameter: 29 mm

Gewicht: 14 gr

Voorzijde: Hoofd met stralenkroon naar rechts. Tekst: ANTONINVS AVG PIVS PP IMP II

Keerzijde: Annona staande naar rechts, voet op de boeg, in de rechterhand een roer  vasthoudt en in de linkerhand een modius, rustend op haar knie. Tekst: TR POT XX COS IIII en in het veld S – C

Slagplaats: Rome

Lit: ?

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Antoninus Pius, geboren in Lanuvium op 19 september 86 in het huidige Nîmes (Nemausus), is misschien wel de meest succesvolle keizer. Hij was Romeins keizer van 138 tot 161. In zijn 22 jaar lange regeerperiode kende het Romeinse Rijk vrede en voorspoed. Hij was barmhartig en progressief. Het gaf hem zelfs de naam Pius de Vrome. Hij werd op 51-jarige leeftijd geadopteerd door Hadrianus. Dat was in die tijd gebruikelijk als er geen goede alternatieven waren uit de eigen bloedlijn. Zelf adopteerde hij Marcus Aurelius, die bovendien met zijn dochter Faustina trouwde, en Lucius Verus.  Antoninus stierf op 7 maart 161 te Lorium op 74-jarige leeftijd een natuurlijke dood.

Denarius: Lucius Verus 161 n.Chr.

Gevonden door Andre van Erkom

Materiaal: zilver

Diameter: 18 mm

Gewicht: 2,84 gr

Voorzijde: Buste naar rechts. Tekst: IMP L AVREL VERVS AVG

Keerzijde: Providentia staande met hoofd naar links, in de rechterhand een globe en in de linkerhand een hoorn des overvloeds  ( cornucopia ) vasthoudend. Tekst: PROV DEOR TR P COS II

Slagplaats: Rome

Lit: RIC 463; RSC 144; BMCRE 35

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Lucius Aurelius Verus, geboren in Rome op 15 december 130 en Romeins keizer van 7 maart 161-169. Hadrianus had oorspronkelijk Lucius’ vader Aelius benoemd tot zijn opvolger. Door diens vroegtijdige dood, slechts enkele maanden voor de dood van Hadrianus zelf in 138, benoemde Hadrianus Antoninus Pius tot zijn opvolger. Voorwaarde was evenwel dat hij twee opvolgers zou adopteren, namelijk Marcus Aurelius en Lucius, de 7-jarige zoon van Aelius. Zij zouden beiden Antoninus moeten opvolgen en gezamenlijk regeren. Tot de leraren die hem samen met Marcus onderrichtten, behoorden Herodes Atticus en Fronto. Reeds in 145 ontving Lucius Verus de toga virilis, in 153 de quaestuur en in 154 het consulaat, dat hij in 161 samen met Marcus nog eens bekleedde. Bovendien was hij augur en frater Arvalis. Bij de dood van Antoninus Pius in 161 verhief Marcus Lucius Verus terstond tot medekeizer en schiep daarmee het eerste voorbeeld van een gemeenschappelijk bewind. In 164 gaf hij zijn dochter Annia Lucilla aan zijn nu Lucius Aurelius Verus geheten ambtgenoot tot vrouw. Hij was weeldezuchtig, slap en toegeeflijk en miste het nodige verantwoordelijkheidsgevoel. In 162 naar het Oosten gegaan, waar de Parthen Syrië waren binnengevallen, liet hij dan ook het praktische bevel over aan zijn legaten, van wie Avidius Cassius zelfs Ctesiphon veroverde. Bij de vrede in 165 werden Armenië en Osroëne Romeinse vazalstaten en Mesopotamië een Romeinse provincie. Samen met Marcus Aurelius vierde Lucius Verus in 166 een triomf en kreeg de titels Parthicus Maximus, Medicus en Pater Patnae, alsmede de corona civica. In 168 rukte hij samen met Marcus uit tegen de Marcomannen aan de Donau. Hier stierf in begin 169 te Altinum aan een hersenbloeding. Zijn dood was wel een verlichting voor het Rijk. Lucius Verus werd 38 jaar.

Denarius: Faustina II ( de Jongere ) 176 n.Chr.

Gevonden door René Schuurhuis

Materiaal: zilver

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde: Gedrapeerde buste van een jonge Faustina naar rechts. Tekst: DIVA FAVSTINA PIA

Keerzijde: Staande pauw, hoofd achteruit. Tekst: CONSECRATIO

Slagplaats: Rome

Referentie

Lit: RIC 744; RSC 71; Sear 5215.

Gedetermineerd door Andre van Erkom

Annia Galeria Faustina (Faustina II, de Jongere) was een dochter van Antoninus Pius en Faustina de Oudere, geboren eind jaren 120. Zij was Romeins keizerin van 146−175/6. Volgens de plannen van keizer Hadrianus moest Faustina met Lucius Verus trouwen en deze twee waren dus verloofd. Toen in 138 Antoninus Pius op verzoek van Hadrianus adoptief vader werd van Marcus Aurelius, moesten de trouwplannen worden omgegooid en werd de jonge Faustina de verloofde van Marcus Aurelius. Waarschijnlijk werd deze verloving privé reeds in 139 gevierd. Een munt ter ere van deze verloving werd rond 144 uitgegeven. Het officiële huwelijk vond plaats in 145. Toen haar eerste kind geboren werd in 146 kreeg Faustina de titel Augusta. Zij kreeg er in de loop van 25 jaar nog twaalf kinderen bij, waarvan er echter zes vroegtijdig overleden. Faustina’s tweede dochter, Lucilla, geboren in 149, zou later de gemalin van Lucius Verus worden. Zodoende werd Verus twintig jaar later gecompenseerd en kreeg hij een dochter van zijn oorspronkelijke verloofde als bruid. Commodus werd geboren in 161 en was de enige overlevende jongen. (Als keizer zou hij later zijn zus Lucilla verbannen en executeren.) Faustina vergezelde haar echtgenoot op zijn veldtochten en kreeg daarvoor in 174 de nieuwe eretitel Mater Castrorum (Moeder der legerkampen). Zij was hem echter niet erg trouw en heeft hem zelfs verraden aan Gaius Avidius Cassius, de gouverneur van Syrië, met wie zij, volgens sommige bronnen, een relatie had. Faustina lichtte Cassius in dat haar man zeer ernstig ziek was of op sterven lag, waarop Cassius probeerde de macht te grijpen. Hij begon een opstand in 175 die enkele maanden duurde. Marcus Aurelius, die goed van zijn ziekte herstelde, sloeg de opstand neer en liet Cassius vermoorden. Het ‘verraad’ van Faustina kan goed verklaard worden als men aanneemt dat zij heeft ingezien dat de gevolgen voor Rome zeer ernstig zouden kunnen zijn als haar zoon Commodus aan de macht zou komen. Zij kende zijn zwakheden maar al te goed en zou daarom de veel geschiktere Cassius hebben ingelicht toen haar man op sterven leek te liggen. Faustina stierf in het dorpje Halala in Cappadocië eind 175 maar sommige bronnen vermelden Cilicië in 176. Na haar dood eerde Marcus Aurelius haar uitvoerig met een grote serie munten met haar portret en een altaar.

Romeinse gem, intaglio: -30 v.Chr. – 300 n.Chr.

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: Lapis lazuli steen

Afmetingen: 12 mm / 16 mm

Gewicht: ?

Waarschijnlijk uit een ring. Uitgesneden één of meerdere figuren van een god of keizer naar rechts.

Intaglio is een graveertechniek, waarbij het motief in de edelsteen zelf ligt. Dit in tegenstelling tot camee, waarbij de achtergrond wordt weg geslepen om een voorstelling naar voren te laten komen. De techniek wordt toegepast op meerdere soorten stenen, waaronder saffier. Intaglio edelstenen zijn helder en ogen vaak een beetje mysterieus. Intaglio sieraden zijn vaak goed bewaard gebleven, omdat slijtage bijna geen kans krijgt.

Referentie

Referentie

Referentie

Gedetermineerd door PAN

Fragment Romeinse ‘ Boodschapperfibula ‘: 1ste eeuw – 2e eeuw

Gevonden door Brynckminator Brynckminator

Materiaal: brons vertind

Diameter: 18 mm

Gewicht: 2,1 gr

De fibula’s worden in het Frans Fibule messagère genoemd. Lettterlijk vertaald betekent dat ‘boodschapperfibula’ en dat zou dus inhouden dat de fibula een geschenk is aan (of van) een geliefde die met de tekst iets wil duidelijk maken of overbrengen.

Deze fibula lijkt de tekst te bevatten: E S C I P E S I A M A S P I G N U S A M O R E en betekent: Neem het, als je van mij houdt [het is een] belofte van liefde.

Lit: fotoboek van Marcel Tache

Gedetermineerd door fibula op Bodemvondstenwereld