Gevonden door Peter Peeters

Muntheer: Emissie van de opstandelingen op naam van Philips II. 

Materiaal: koper

Diameter: 24 mm 

Gewicht: 3,9 gr; uitgifte: 4,62 gr

Voorzijde: Het gekroonde enkelvoudige wapenschild van Philips II (3). Tekst: PHS.D.G.HISPANI(Æ).REX 

1 = Wapen van Oostenrijk (in rood een zilveren dwarsbalk).
2 = Wapen van nieuw Bourgondië (blauw bezaaid met gouden lelies).
3 = Wapen van oud Bourgondië (geschuinbalkt van goud en blauw, rood omzoomd).
4 = Wapen van Brabant (in zwart een gouden leeuw, rood getongd).
5 = Wapen van Vlaanderen (in goud een zwarte leeuw, rood getongd).

Tijdens de aanmuntingen welke nog op naam van Philips II in het Koninklijke munthuis zijn geslagen is het Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild gebruikt. 

Keerzijde: Het wapenschild van Utrecht  gelegen op een leliekruis, in de vrije hoeken het jaartal 1-5-7-8. Tekst onderbroken door de lelies van het kruis: MONF – NOV – CIVI – TRA; NF in ligatuur voor MONE(ta) .

Datum: 1578

Slagplaats: Utrecht

Filips II van Spanje

Onlangs is een exemplaar bekend geworden waar de 7 in het jaartal over een 0 is een gesneden (zie hier een afbeelding). Helaas is de munt fragmentarisch bewaard gebleven. Waarschijnlijk wilde de stempelsnijder het cijfer 9 maken maar kwam er op tijd achter dat hij aan de verkeerde kant stond en sneed er een 7 overheen.

Wettelijk voorschrift: geslagen volgens een akkoord met muntmeester Henrick Joesten van 28 januari 1578. Uit een mark 53 stuks is ca. 4,64 gram per stuk.

Referentie

UTR.10

Lit: Vanhoudt atlas I 365; Vanhoudt new 404; Purmer/vd Wiel 5115; Verkade 115.5.6 

Gedetermineerd door rimidi

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: koper

Diameter: 20 mm

Gewicht: 1,4 gr

Voorzijde: Een tulpkrans met daarin de tekst TRA / IEC / TVM / 1625 

Keerzijde: Het stadswapen van Utrecht rondom versiert met lelievormen. In het kwartier linksonder een vlamversiering (4).

Muntmeester: Floris van Dompselaer 1615 – 1628

Slagplaats: Utrecht

Wettelijk voorschrift: toestemming tot aanmunting werd verleend middels raadsbesluiten van de stad, bekend zijn besluiten van:

19 april 1619, uit een mark 128 stuks is ca. 1,92 gram per stuk.
7 maart 1625, uit een mark 140 stuks is ca.1,76 gram per stuk.
13 januari 1633, uit een mark 120 stuks is ca. 2,05 gram per stuk.
16 januari 1637, uit een mark 116 stuks is ca. 2,12 gram per stuk.

Exemplaren met een jaartal dat lijkt op 1617 zijn valse exemplaren. Recent zijn ook exemplaren opgedoken waar 1611 en 1616 op lijken te staan. De uitleg dat het jaar 1617 een slecht of verkeerd gesneden stempel van 1637 zou zijn kan volgens mij niet langer stand houden. Zij komen qua type wapenschild/versiering wel overeen met dit jaartal maar er zijn te veel verschillende stempels om dit aan een fout toe te schrijven. Het lijkt mij logischer dat het vervalsingen zijn die rond 1637 zijn gemaakt met een fictief jaartal. 

Het cijfer vijf op de duiten met het jaartal 1625 lijkt op sommige exemplaren sterk op een zes zodat men deze duiten gemakkelijk als een exemplaar van 1626 kan lezen. In dat jaar zijn echter geen duiten geslagen. Een leuke afwijking is een exemplaar van 1637 met een vreemd gevormde 6 in het jaartal, zie hier een afbeelding. De uitvoering van de letters is echter dermate afwijkend dat ook dit exemplaar waarschijnlijk een contemporaine vervalsing is. Mede omdat er ook een exemplaar van 1617 bestaat met een dergelijke vreemde 6 en er meer valse exemplaren bestaan met het jaartal 1637. Een ander waarschijnlijk vals exemplaar is dit exemplaar van 1637. Wat opvalt is dat ook hier het wapen onderaan niet dicht is en uit loopt in een puntje maar dat de onderkant zich splitst in krullen. De tekstzijde is zeer rommelig van opzet en de bloemkrans is afwijkend.

Van dit type duit bestaan ook nog zeer veel verschillende nagemaakte exemplaren welke geslagen zijn te Reckheim. Deze zijn te herkennen aan hun slechte afwerking en hun afwijkende teksten. Ook staat dan op de keerzijde vaak een afwijkend wapen, soms van een heel andere provincie of stad. Zie voor deze duiten bij Reckheim. Een exemplaar dat bekend is met een jaartal dat lijkt op 1638 is waarschijnlijk ook vals of mogelijk een Reckheimse imitatie.

Referentie

UTR.12

Gedetermineerd door Eric Aerts

Gevonden door Peter Peeters

Materiaal: biljoen / koper

Diameter: 16 mm

Gewicht: 0,6 gr

Voorzijde: Gedeeltelijk binnen een parelcirkel een gevleugelde engel ten halve lijve met voor zich het wapenschild van de stad Utrecht. Tekst tussen twee parelcirkels: CIVITAS*TRAIECT 

Keerzijde: Gedeeltelijk binnen een parelcirkel de figuur van de heilige Sint Maarten op een paard naar links, hij snijd met zijn zwaard een stuk van zijn mantel af. Tekst tussen twee parelcirkels: An – Dn – I – (15)09 

Datum: 1509

Slagplaats: Utrecht

Duiten of “doytkens” geslagen met een zeer laag zilvergehalte. Het jaar 1517 is geslagen met de 7 in het middeleeuwse schrift. Deze muntjes staan o.a. beschreven in het boek van F. Pietersen waarin dit muntje voorkomt als nummer 18. Het jaartal 1517 komt hier echter niet in voor en wordt wel in de handel aangeboden als zijnde R3 (uiterst zeldzaam). Het jaartal 1518 is ook recent terug gevonden, zie hier en hier een afbeelding. Deze muntjes komen voor met een klop van de Duitse stad Werl waardoor zij aldaar waarschijnlijk voor 3/8 pfennig mochten blijven rouleren. Zie hier nog een exemplaar met een mooie duidelijke klop.

Op 3 februari 1523 werd in het buurspraakboek vermeld dat de koers van de duiten van vóór 1523 verlaagd werd naar braemschen (in waarde gehalveerd). Bij juli 1524 staat er in een verdere vermelding dat de gehalveerde duiten niet meer als betaling aangenomen behoefden te worden omdat er genoeg duiten waren aangemunt van een nieuw type. Hiermee is waarschijnlijk de duit met het jaar 1523 van het type UTR.5.1 bedoeld die echter maar over een periode van ca. een half jaar geslagen is. Of er in die korte periode werkelijk genoeg zijn geslagen om deze duitjes te vervangen lijkt onwaarschijnlijk.

De engel die het wapen vasthoud op de voorzijde van deze muntjes zal ongetwijfeld zijn afgeleid van de Duitse Schrikkelbergers (engelgroschen). Dit waren zilveren munten van hoog gehalte geslagen door Frederik III van Saksen (1487-1525) en zijn mederegenten.

Referentie

UTR.4

Lit: De Mey 389; Pietersen 18; van der Chijs 26.22 

Gedetermineerd door rimidi