Mooi klein middeleeuws paardenharnaspendantje met een leeuw (rampant) op zijn achterpoten, met opgeheven klauwen naar links, dit is een familliewapen geweest, jammer dat er geen kleur te herkenen is, dan zouden we de Famillie heraldiek kunnen uitzoeken.
Voorzijde: In een parelcirkel een aanziende buste met tonsuur, in de rechterhand een kromstaf naar binnen gekeerd. Tekst: Verbasterde omschriften.
Keerzijde: In een dubbele parelcirkel een kort gevoet kruis met in drie kwartieren een ster. Tekst: Verbasterde omschriften.
Datum: z.j. ca. 1120-1140 (Pelsdonk 1175-1225)
Slagplaats: Regio Friesland?
Lit ref: JMP 1939, Scholten nr 21var; R van Noorloos, De anonieme muntslag te Friesland in de 11e tot de 13e eeuw, Universiteit Leiden, 2022, p. 50, 3b; Pelsdonk 5; Wigersma VI
Een kruis pattée, croix pattée of breedarmig kruis, een heraldisch kruis waarvan de armen van smal naar breed gaan. Centraal een rudimentair kruis gegraveerd.
Vermoedelijk dat dit eerder een pelgrimskruis vertegenwoordigd.
Bijzonder weetje: het heeft als voorbeeld gediend voor het ijzeren kruis tijdens ww2
Een gouden gesp en een spoor naar het verleden. Soms begint archeologie met een klein object—en eindigt het in een verhaal dat steeds groter wordt. Gisteren kreeg ik van Danny opnieuw informatie over een bijzondere vondst van jaren geleden: een gouden gesp, gevonden in Elsloo. Op zichzelf al een zeldzaam en intrigerend object, maar wat het echt interessant maakt, zijn de mogelijke verhalen die erachter schuilgaan. Er wordt voorzichtig gesuggereerd—en dat “voorzichtig” is hier belangrijk—dat dit type gesp gedragen zou kunnen zijn door mensen uit de kring van Robert the Bruce. Dat opent direct een fascinerend perspectief. Want hoe komt een object met mogelijk Schotse connecties terecht in Zuid-Limburg?
De geschiedenis biedt aanknopingspunten. Zo weten we dat in de middeleeuwen Schotse huurlingen actief waren op het Europese vasteland, onder andere in dienst van kerkelijke machthebbers zoals Hendrik III van Bisdom Aken Het is dus niet ondenkbaar dat dergelijke strijders zich ook in deze regio hebben begeven. Misschien trokken ze door het landschap, sloegen ze hun kamp op in de buurt, of verbleven ze zelfs op of rond Kasteel Elsloo—vlak bij de plek waar de gesp ooit werd gevonden. Alsof dat nog niet genoeg is, duikt er nóg een verhaallijn op. De laatste kasteelheer van Elsloo zou een familierelatie hebben gehad met een Schotse troonpretendent, Bonny. Volgens overleveringen leefde hij een tijd in ballingschap en zou hij zelfs onderhouden zijn vanuit Elsloo. Als dat klopt, ontstaat er een netwerk van contacten dat de aanwezigheid van Schotse invloeden hier ineens een stuk minder toevallig maakt. En toch—hoe verleidelijk het ook is om de puzzelstukjes in elkaar te laten vallen—blijft dit voorlopig een verhaal vol vragen. Er is nog geen directe parallel voor deze gesp gevonden. Geen exacte match, geen harde datering, geen sluitend bewijs. En juist dát is waar archeologie tot leven komt.
Want achter elke vondst schuilt niet alleen een verleden, maar ook een zoektocht. Een zoektocht naar betekenis, naar verbanden, naar waarheid. Soms leidt die naar antwoorden, soms naar nieuwe mysteries. Deze gouden gesp is er zo één. Misschien groeit dit uit tot een verhaal zoals dat van de gouden munt—een verhaal dat blijft intrigeren en uitdagen. Voor nu is het een uitnodiging: om mee te denken, mee te zoeken en samen het verhaal verder te schrijven.
Het fame is versierd met ingekerfde dwarsstrepen. Dit gouden D-vormige frame is te dateren in de 12e tot 13e eeuw. Omdat dit object indertijd een persoonlijk bezit was en vervaardigd was door een kunstsmid zul je er geen tweede identieke exemplaar van vinden. Maar er zijn wel degelijke vergelijkingen met andere. (Robert the Bruce is geboren in 11 juli 1274) mooi verhaal dat niet te achterhalen is.
Muntheer: Stedelijke muntslag Ieper onder graafschap Vlaanderen.
Materiaal: zilver
Diameter: ?
Gewicht: ?
Voorzijde: In een parelkrans twee invers geplaatste driehoeken, de ene eindigend op gepunte ringen, de andere op lelies. Tussen de hoeken twee bolletjes. Centraal een parel.
Keerzijde: In een dubbele parelkrans een lang gevoet kruis, in het eerste en vierde kwartier een ringetje in het tweede en derde kwartier een parel. Tekst: I / P / R / A; Ieper
Datum: tweede periode z.j. ca. 1180 – 1220
Slagplaats: Ieper
Lit: Vanhoudt atlas G 2427var; Ghyssens 2139; Les Mailles M 877
Afbeelding van een door Wessel Spoelder geschreven artikel in de Detector amateur nummer 161 en 162
In de context van middeleeuws paardentuig is een teugelspanner (ook wel bekend als teugelverdeler of riemverdeler) een essentieel metalen onderdeel dat de verbinding tussen verschillende riemen van het hoofdstel regelt. Op basis van zie afbeelding en historische bronnen zijn dit de belangrijkste kenmerken:
Functie: Het zorgt voor de bevestiging en een stabiele overgang tussen de bitring en de teugel. Het helpt de druk op het bit gelijkmatig te verdelen en voorkomt dat riemen in de war raken of verschuiven tijdens het rijden.
Materiaal en Vorm: Deze objecten werden meestal gegoten uit een koperlegering of brons. Ze variëren in vorm van eenvoudige ringen tot rijk versierde, kruisvormige of opengewerkte beslagstukken, vaak met zoomorfe (dierlijke) of geometrische motieven.
Datering: De exemplaren op de afbeelding, zoals de Ottoonse varianten, dateren vaak uit de periode tussen 950 en 1200 na Christus.