Tag: 12e eeuw

Ottoonse teugelspanner: ca. 950 – 1200

Gevonden door Martine Delplace ( ID-203400 )

Materiaal: brons

Lengte: 50 mm

Breedste stuk: 22 mm

Gewicht: 9,9 gr

Afbeelding van een door Wessel Spoelder geschreven artikel in de Detector amateur nummer 161 en 162 

In de context van middeleeuws paardentuig is een teugelspanner (ook wel bekend als teugelverdeler of riemverdeler) een essentieel metalen onderdeel dat de verbinding tussen verschillende riemen van het hoofdstel regelt. Op basis van zie afbeelding en historische bronnen zijn dit de belangrijkste kenmerken:

Functie: Het zorgt voor de bevestiging en een stabiele overgang tussen de bitring en de teugel. Het helpt de druk op het bit gelijkmatig te verdelen en voorkomt dat riemen in de war raken of verschuiven tijdens het rijden.

Materiaal en Vorm: Deze objecten werden meestal gegoten uit een koperlegering of brons. Ze variëren in vorm van eenvoudige ringen tot rijk versierde, kruisvormige of opengewerkte beslagstukken, vaak met zoomorfe (dierlijke) of geometrische motieven.

Datering: De exemplaren op de afbeelding, zoals de Ottoonse varianten, dateren vaak uit de periode tussen 950 en 1200 na Christus.

Gedetermineerd door Wessel Spoelder

Stad Arras: maille ca. 1140 – 1180

Gevonden door Ben De Poortere ( ID-202794 )

Muntheer: Stedelijke muntslag onder graafschap Vlaanderen. 

Materiaal: zilver

Diameter: 10 mm

Gewicht: ?; ca. 0,4 gr

Voorzijde: In een dubbele parelcirkel vier ringetjes evenredig verdeeld. In het veld twee lelies naar elkaar toegekeerd met het middelste bloemblad gemeenschappelijk, erboven een ster, eronder een maansikkel. Tekst: Anepigrafisch 

Keerzijde:  In een dubbele parelcirkel  het omschrift. In het veld een kort sterk gevoet kruis met in het eerste en vierde kwartier een parel en in het tweede en derde kwartier een maansikkel. Parels en maansikkels met een steeltje verbonden met het midden van het kruis. Tekst: ✠ SIMON

Monetarius: Simon

Datum: z.j. ca. 1140-1180

Slagplaats: Arras

Opmerking: Wegens de staat en de kwaliteit van de foto’s zijn niet alle details zichtbaar voor een exacte determinatie. 

Lit: J Ghyssens 108; Bron voorbeeld: Les mailles M 59.

Gedetermineerd door rimidi

Stad Rijsel: maille ca. 1180 – 1220

Gevonden door Remy Catoir ( ID-201152 )

Muntheer: Stedelijke muntslag onder graafschap Vlaanderen. 

Materiaal: zilver

Diameter: 9 mm

Gewicht: 0,15 gr

Voorzijde: In een dubbele parelcirkel een driehoek met op de uiteinden een ring met middenstip, tussen de zijden van de driehoek en de binnenste parelcirkel telkens een lelie naar binnen gericht. In het midden van de driehoek een parel. Tekst: Anepigrafisch 

Keerzijde:  In een dubbele parelcirkel, doorbroken door een lang gevoet kruis het omschrift L – I – L – A, Lille. In de binnenste kwartieren telkens een parel. 

Datum: z.j. ca. 1180-1220

Slagplaats: Lille, Rijsel

Lille onder het Graafschap Vlaanderen

Lit: J Ghyssens 266; Bron voorbeeld Les Mailles M 390.

Gedetermineerd door Jelle Venema en rimidi

Gefragmenteerde schedepuntbeschermer: ca. 1050 – 1250

Gevonden door Axel Vroling ( ID-200509 )

Materiaal: brons

Afmetingen: 20 mm / 30 mm

Gewicht: 13,70 gr

De Zwaardschede-beschermer: Fries-Gronings Vakmanschap. Een zwaard was in de middeleeuwen een kostbaar bezit dat uiterste zorg vereiste. Om zowel de drager te beschermen tegen het scherpe metaal als het wapen zelf te behoeden voor vocht en schade, werd gebruikgemaakt van een vernuftig samengestelde schede. De zwaardschedepuntbeschermer (ook wel zwaardkapje genoemd) vormde hiervan het cruciale sluitstuk.

Een Uniek Regionaal Product. Hoewel zwaarden overal werden gedragen, is dit specifieke type ‘opengewerkte’ beschermer een typerend regionaal product. De meeste exemplaren zijn teruggevonden in de noordelijke provincies Friesland en Groningen. Archeologisch onderzoek, waaronder belangrijke vondsten aan de Eewal en Zuupsteeg in Leeuwarden, bevestigt dat deze kapjes hun hoogtijdagen kenden tijdens de Volle Middeleeuwen (ca. 1050 – 1250 na Chr.). Dat deze objecten veelvuldig zijn opgenomen in het PAN-register (Portable Antiquities Netherlands) onderstreept hun historische waarde voor de noordelijke regio.

Vorm en Functie. De opbouw van een schede was in de basis door de eeuwen heen consistent: De kern: Dunne houten spaantjes die het lemmet omsloten. De bekleding: Een afwerking van textiel of leer voor duurzaamheid.

Het beslag: Een ‘mondblik’ aan de bovenzijde voor de insteek en een stevig metalen kapje aan de onderzijde.

Het kapje op de afbeelding is niet alleen functioneel – het voorkwam dat de scherpe punt door het leer of hout heen prikte – maar diende ook als versiering. De specifieke vorm en de decoratieve uitsparingen (het opengewerkte karakter) zijn kenmerkend voor de stijl uit deze periode. Ze bieden archeologen een betrouwbare indicatie voor de datering van de context waarin ze gevonden worden.

Veiligheid door de eeuwen heen. De geschiedenis van de schedebeschermer is zo oud als het gebruik van metalen wapens zelf. Zodra de mensheid messen, dolken en zwaarden ging smeden, ontstond de behoefte om deze veilig te kunnen dragen. Deze Noord-Nederlandse vondsten herinneren ons aan een tijd waarin esthetiek en veiligheid hand in hand gingen in de uitrusting van de middeleeuwse mens.

Gedetermineerd door Wessel Spoelder

Sint Omaars: maille ca. 1150-1220

Gevonden door Danny Demarre ( ID-198886 )

Muntheer: Anoniem, abdij van Sint Bertinus (Saint-Bertin, Fr).

Materiaal: zilver

Diameter: 12 mm

Gewicht: < 1 gr

Voorzijde: Binnen een parelcirkel een rozet van zes lussen met centraal en in elke lus een gepunte ring, tussen de lussen telkens een parel. Tekst: Anepigrafisch.

Keerzijde: Binnen een parelcirkel een kort gevoet kruis met in elk kwartier een gepunte ring. Tekst tussen parelcirkels: Є m Є m Є m Є m

Datum: z.j. ca. 1150-1220

Slagplaats: Abdij van Sint Bertinus te Sint Omaars

Opmerking: Wegens verschillende stilistische overeenkomsten met bepaalde mailles van de abdij van Sint Bertinus ( Zie A Haeck Vl, 89, 80) is deze abdij de vermoedelijke opdrachtgever.

Lit:Vermoedelijk niet beschreven!

Voorzijde: De Mey NP 62, 193; A Haeck NP 16, 89; Richebé 77

Keerzijde vgl: De Mey NP 62, 80; Ghyssens 191; Richebé 57

Gedetermineerd door rimidi

Stad Arras: maille ca. 1140 – 1180

Gevonden door Peter Peeters ( ID-198475 )

Muntheer: Stedelijke muntslag onder graafschap Vlaanderen.

Materiaal: zilver

Diameter: 11 mm

Gewicht: 0,3 gr

Voorzijde: In een dubbele parelcirkel vier ringetjes evenredig verdeeld (soms zeer klein en moeilijk te zien zoals in dit geval). In het veld twee lelies naar elkaar toegekeerd met het middelste bloemblad gemeenschappelijk, erboven een maansikkel, eronder een ster. Tekst: Anepigrafisch

Keerzijde: In een dubbele parelcirkel het omschrift. In het veld een kort sterk gevoet kruis met in het eerste en vierde kwartier een parel en in het tweede en derde kwartier een maansikkel. Tekst: ✠ S I M O N

Monetarius: Simon

Datum: z.j. ca. 1140 – 1180

Slagplaats: Arras

Opmerking: Wegens de staat van het muntje is dit een benaderende determinatie.

Lit: J Ghyssens 110

Gedetermineerd door rimidi

Arras: Denier parisis 1ste type ca. 1191 – 1199

Gevonden door Toms Devos ( ID-198350 )

Muntheer: Philippe II Auguste, koning van Frankrijk (°1165 – 1180 – †1223)

Materiaal: zilver

Diameter: 20 mm

Gewicht: 0,8 gr

Voorzijde: FRA / NCO (boustrophedon) in twee regels in het veld. Tekst rondom vanaf 9 uur: ✠PHILIP’ RE; Philips koning van Frankrijk.

Keerzijde: Kort gevoet kruis in het veld met in 2de en 3de kwartier een lelie. Tekst: ✠ ARRAS CIVITAS; Stad Arras

Datum: z.j. ca. 1191-1199

Slagplaats: Arras

Philippe II Auguste

Lit: Ciani 154; Duplessy 166; Lafaurie. 183

Gedetermineerd door rimidi