Romeins pelta beslag: 2e eeuw – 3e eeuw n.Chr.

Gevonden door Axel Vroling ( ID-200186 )

Materiaal: brons

Diameter: 25 mm

Gewicht: 8,30 gr

1. Algemene Informatie
Objecttype: Sierbeslag / Hanger (onderdeel van het paardentuig).
Vormtype: Pelta-vormig (halfmaanvormig, afgeleid van het Griekse/Amazonen-schild).
Materiaal: Brons (koperlegering), vaak gegoten. In sommige gevallen vertind of verzilverd voor extra glans.

2. Typologie en Kenmerken
Het beslag kenmerkt zich door de karakteristieke pelta-vorm: een symmetrische, halvemaanvormige structuur met vaak naar binnen krullende uiteinden (voluten).
Decoratie: Vaak gecombineerd met andere symbolen zoals de lunula (maansikkel) of, zoals in jouw voorbeeld te zien is, fallische elementen.
Bevestiging: Aan de achterzijde bevinden zich vaak nokjes of oogjes waarmee het beslag op de leren riemen van het hoofdstel of de borstriem van het paard werd gemonteerd.

3. Functionele en Symbolische Context
Gebruik: Dit beslag maakte deel uit van het militaire harnachement. Het diende niet alleen om de status van de ruiter te tonen, maar had ook een apotropaïsche functie: het afweren van het onheil en het brengen van geluk (het “boze oog” weren).
Vindplaatsen: Veelvoorkomend langs de Limes (zoals in de Rijndelta). De vondst in Celles-lez-Waremme (België) uit afbeelding toont aan dat dit type beslag ook in rijke grafgiften (paardengraven) voorkwam, wat duidt op de hoge waarde die eraan werd gehecht.

4. Wetenschappelijke Referentie
Johan Nicolay (Armed Batavians, 2007) essentieel voor dit type materiaal. Nicolay beschrijft hoe dit soort “militaire” uitrustingsstukken door de lokale elite (zoals de Bataven) werden geadopteerd als statussymbool. Het peltamotief bleef gedurende de 2e en 3e eeuw een dominant decoratief element in de Romeinse militaire mode, waarbij de overgang van puur functioneel naar rijk versierd beslag duidelijk zichtbaar is.

Datering: 2e eeuw tot 3e eeuw n.Chr. (hoogtijdagen van dit specifieke militaire decoratietype).

Referentie

Gedetermineerd door Wessel Spoelder

Gent: maille ca. 1278 tot ca. 1305

Gevonden door Gino Vermeulen ( ID-200057 )

Muntheer: Stad Gent, onder graafschap Vlaanderen

Materiaal: zilver

Diameter: 10 mm

Gewicht: 0,38 gr

Voorzijde: Binnen een parelcirkel een gehelmd hoofd met drie ringen naar links, op de helm een kuif van drie veren, achter het hoofd vier parels in ruitvorm geplaatst. Tekst: anepigrafisch.

Keerzijde: Binnen een parelcirkel een lang dubbel ankerkruis met in het midden een puntje. Tekst: anepigrafisch.

Datum: z.j. ca. 1278 tot ca. 1305

Slagplaats: Gent

paul b1.2

Lit: J Ghyssens 468; Vanhoudt atlas G 2415var; Haeck 202; J C Martiny 11-4

Gedetermineerd door rimidi

Arnhem: Sint Jans goudgulden, Goudgulden, Arnoldusgulden, Arnhemse gulden, Arendsgulden ca. 1425-1440*

Gevonden door Axel Vroling ( ID-200097 )

Muntheer: Arnold van Egmont, hertog van Gelderland, 1423-1465 en 1471-1473

Materiaal: goud, oorspronkelijk .771 dalende naar ca. .500

Diameter: 24 mm

Gewicht: 3,23 gr; uitgifte: ca. 3,376 gr 

Voorzijde: Staande Sint Johannes de Doper met nimbus en mantelpak van voren, met kruisstaf in de linkerhand , het omschrift boven- en onderaan onderbrekend. Tussen de voeten een kruisje. Omschrift eindigend met een leeuwtje als muntteken. Tekst: · /✠ / S · IOhANnЄS / + / BABTISTA leeuwtje ·; Sint Johannes de Doper.

Keerzijde: Binnen een dubbele vierpas, met drieblaadjes in de buitenhoeken, een kruis gevormd door vijf wapenschilden. Bovenaan dat van Arnhem, in het middenlinks Gelre, Gelre/Gulik centraal en rechts Zutphen, onderaan niet geweten, vermoedelijk een fantasiewapenschild dat moet doorgaan als dat van de Rijnpalts zoals op de Rijnse guldens. Tekst: ✠ DVX · ARNOLD’· GЄL· Z · IVL· Z · COMIS· Z ·; Hertog Arnold van Gelre en Gulik (Jülich) en graaf van Zutphen.

Datum: z.j. ca. 1425-1440*

Slagplaats: Arnhem

Opmerking: Datering – Enno van Gelder, JMP 1980, p. 53

Arnold van Egmond

Lit: Delmonte 604; van der Chijs 10.3; Friedberg 56

Gedetermineerd door Jelle Venema en rimidi