De plek waar ik deze gesp heb gevonden moet van voor 1680 zijn. Ik heb hem gevonden onder de vloer van tegels die in 1680 is gelegd na een ophoging. De universiteit van Harderwijk had toen pas die ruimte en gebouw gekocht. Het werd toen ingericht als snijkamer en daarna nooit meer verbouwd. Hier zijn bewijzen van in het archief. De vloer eronder stamt uit 15e eeuw. In het zand er tussen zaten enkele duiten met als sluit jaar Campen 1678. ‘ Verhaal van John bij deze vondst ‘
Voorzijde: Gekroond gekwartierd wapenschild van Oostenrijk en Bourgondië omgeven met de ketting van de Orde van het Gulden Vlies. Tekst: PHS·D:G·HISP·Z·REX·DVX·BRA·
Keerzijde: Opengewerkt leliekruis met in het midden een vierpas. Tekst: 15 80 DOMINVS·MIHI·ADIVTOR· wat betekent: De Heer is mijn helper.
Muntteken:
Slagplaats: Antwerpen
Slagaantal: 13-01-80 tot 15-05-80 = 10.844 en 17-05-80 tot 15-01-81 = 11.653
Voorzijde: Geharnaste ridder in toernooiuitrusting, met geheven zwaard in de rechterhand, gezeten op een naar rechts galopperend paard. In de afsnede R ( lelie ) M ( Roermond ). Tekst: lelie – PHS.D.G.HISP.REX.DVX-GE
Keerzijde: Wapen van Gelre, op een breedarmig kruis die de legende doorbreekt. Tekst: EQVITA / IVDICI / A.TVA / DOMIN
Muntteken: lelie
Muntmeester: Willem Struyss van Tier ( 1593-1595 )
Voorzijde: Kort, dubbel gelelied kruis met in het open hart een lelie, in het Iste en 4e kwartier een lelie, in het 2e en 3e een leeuw. Tekst: ALBE / R TVS / ET . EL / ISAB
Keerzijde: Naar links klimmende leeuw. Tekst: lelie D . G . ARCHI (DVCES) . AVS . DVC • GEL (RIAE)
Voorzijde: Een tulpkrans met daarin de tekst .P .DG. DV. GEL RIÆ (of variant) in vier regels ( de P staat helemaal boven in de tulpkrans ). Onder in de tulpkrans is het wapen van Roermond geplaatst. De afgekorte tekst is voluit: Philippus Dei gratia dux Gelriæ, wat betekent: Philips (IV) bij Gods gratie hertog van Gelderland.
Wapen van Roermond
Keerzijde: Een gedeeltelijke tulpkrans om een gekroond Gelders wapen met de leeuwen van Gulik en Berg, aan weerszijden van het wapen een punt.
Wapen van Gelderland
Muntmeester: ?
Slagplaats: Roermond
Opmerking: Met 3 punten links, en 3 punten rechts van het wapen.
Voorschrift: op 4 november 1638 wordt er voor het eerst melding gemaakt van toestemming om zilver en kopergeld te gaan slaan. Op 4 november 1639 wordt er toestemming gegeven om als proef 25 Vlaamse ponden te vermunten tot liards (oorden) en duiten. Liards zijn echter niet bekend, wel dit type duit.
Deze duit doet nogal “Staats” aan, de tekst op de voorzijde en het wapen op de keerzijde vertonen veel overeenkomsten met de Staatse types. De P in de tekst verwijst echter naar Philips IV welke zich hier hertog van Gelderland noemt. Normaal hadden de duiten van de Spaanse koningen veelal een gekroond wapen welke in meerdere kwartieren was verdeeld. Uit een rekening welke door 3 commissarissen v/d munt werd aangeboden aan de magistraat blijkt dat er van 3 november 1649 tot 11 september 1653 ca. 1470½ pond Vlaams tot duiten is verwerkt. Of het hier om dit type handelt of het volgende (ROE.5) is niet duidelijk. Uit andere rekeningen blijkt dat er ook in 1654 en 1661 duiten zijn geslagen.
Voorzijde: Gekroond Spaans wapenschild van de aartshertogen. Tekst: ALBERTVS. ET. ELISAB. D:G (of variant). Voluit: Albertus et Elisabeth Dei gratia, wat betekent: Albertus en Elisabeth, bij Gods gratie (de tekst gaat op de keerzijde verder).
1: Hongarije: in rood 3 zilveren balken. 2: Bohemen: in rood een zilveren leeuw. 3: Castilië: in rood een gouden kasteel, blauw gesloten en verlicht. 4: Leon: in zilver een goud gekroonde purperen leeuw. 5: Aragon: in goud vier rode palen. 6: Sicilië: schuingevierendeeld met in de bovenste en onderste halve ruit in goud 4 rode palen (Aragon), in de twee halve zijruiten in zilver een zwarte adelaar (Hohenstaufen). 7: Portugal: in zilver 5 blauwe schildjes (geplaatst 1.3.1) beladen met 5 pesanten van zilver (geplaatst 2.1.2). Een rode schildzoom beladen met 7 gouden kastelen (quinas). 8: Oostenrijk: in rood met een zilveren dwarsbalk. 9: Nieuw Bourgondië: blauw met gouden lelies, een schildzoom geblokt van rood en zilver. 10: Oud Bourgondië: geschuinbalkt van goud en blauw van zes stukken en rood omzoomd. 11: Brabant: in zwart een gouden leeuw, rood getongd. 12: Vlaanderen: in goud een zwarte leeuw, rood getongd. 13: Tirol (in zilver een rode adelaar, gekroond, gebekt, en gepoot van goud. De vleugels beladen met twee gouden klaverbladstengels.
Keerzijde: Wapenschild van Roermond met daarboven het jaartal. Tekst: ARCHIDVCES. AVS. DVC. GEL (of variant) 1610. Voluit: archiduces Austria duces Gelriæ, wat betekent: aartshertogen van Oostenrijk en hertogen van Gelderland.
Wapen van Roermond
Muntmeesters: Johan en Matthijs van Nederhoven 1605 – 1618
Muntteken: lelie
Slagplaats: Roermond
Voorschrift: instructie van september 1605. Oorspronkelijk 102 stuks uit een mark is ca. 2,41 gram per stuk. In 1606 gewijzigd naar 128 uit een mark is ca. 1,92 gram per stuk.
Voorzijde: Een tulpkrans met daarin de tekst in drie regels ZEE LAN DIA
Keerzijde: De Hollandse maagd zittende in een tuin gemaakt van vlechtwerk met palen. Zij wijst nog wel met haar rechterhand naar de hemel als teken van vertrouwen op de heer maar er is geen zonnetje meer. Als hek van de tuin dient een wapenschildje van Zeeland. Tekst: LVCTOR. ET. EMERGO. ( of variant ) 1648 wat betekent: ik worstel en kom boven.
Muntmeester: Pieter van de Voorde ( 1634 – 1658 )
Muntteken: ♜
Slagplaats: Middelburg
Wettelijk voorschrift: goedkeuring van 14 september 1641 door de Staten van Zeeland, waarschijnlijk op de voet van 116 stuks uit een mark. Toestemming van de Staten van 25 oktober 1647. Toestemming van de staten van 21 maart 1653. Toestemming van de Staten van Zeeland van 22 oktober 1663.
Op 9 augustus 1641 dienden de munters een verzoek in of de muntmeester niet 8 à 10.000 ponden Vlaams aan kopergeld mocht slaan om hen nog enigszins aan het werk te houden. De muntmeester werd om advies gevraagd waarna op 14 september 1641 alle leden van de Staten akkoord waren. Hoeveel er is geslagen en op welke voet is niet beschreven maar hoogst waarschijnlijk was dit 116 duiten en 58 oorden uit een mark koper. Aangezien de toestemming laat in 1641 werd gegeven is ook nog in 1642 met de opdracht voort gegaan en er bestaan ook exemplaren van 1643. Het jaar 1641 is daarom zeldzaam, komt het jaar 1642 meer voor en is 1643 weer zeldzaam. De toestemming lijkt dus te zijn uitgesmeerd over eind 1641, het hele jaar 1642 en het begin van 1643. In 1644 zijn alleen oorden geslagen voor de Oost Indische Compagnie. Op 25 februari 1645 kwam een verzoek van de solliciteurs van de compagnie om de muntmeester goedkeuring te geven om een hoeveelheid kopergeld te slaan. Op 10 maart 1645 beloofde men dit te onderzoeken maar heeft het waarschijnlijk geen vervolg gekregen. Duiten en/of oorden met dit jaartal zijn nog niet terug gevonden. Vanwege de opgetreden schaarste aan koperen munt kreeg muntmeester van der Voorde op 25 oktober 1647 toestemming om voor 700 ponden Vlaams aan alleen duiten te slaan. Aangezien de toestemming laat in het jaar werd gegeven bestaan er duiten van zowel 1647 als 1648. In november 1648 riepen de generaals van de munten alle munthuizen op om de stempels in te trekken van de koperen en zilveren payementen. Alleen te Zeeland en Friesland werd toen kopergeld geslagen wat na die datum inderdaad stopte. Het is dan ook niet zeker of duiten van 1649 zoals geclaimd door Purmer en van der Wiel wel bestaan. Op 21 maart 1653 werd weer toestemming gegeven om kopergeld aan te munten namelijk voor 4000 gulden totaal, de helft in oorden en de andere helft in duiten. Op 13 december 1656 vroeg muntmeester van der Voorde weer toestemming om kopergeld aan te munten. Dit moet hem zijn verleend want duiten van 1657 worden genoemd in zijn 5e muntbus. Er moesten nog steeds 116 duiten uit de snede komen (116 stuks uit een mark van 246,084 gram) wat neerkomt op een gewicht van 2,121 gram per stuk. Het aantal geslagen stukken is door Mr. L.W.A. Besier berekend op 223015 stuks. In 1663 vond de stad Middelburg het nodig dat er wederom een partij kopergeld geslagen moest worden. De stad Zierikzee vond dit niet nodig omdat daar voldoende kopergeld in omloop was. Er is in oktober 1663 toch overeenstemming bereikt om voor 300 ponden Vlaams duiten te slaan, ook zijn oorden bekend met dit jaartal. Omdat de toestemming laat in het jaar kwam bestaan er duiten van 1663 en 1664. Het door Purmer en van der Wiel geclaimde jaar 1665 heb ik nog niet kunnen vinden. De duiten van deze vroege series komen zelden in mooie kwaliteit voor. Veel jaren zijn ook over het algemeen schaars tot zeldzaam en slechts mondjesmaat komen afbeeldingen beschikbaar van nog niet terug gevonden jaartallen. Er kunnen ook volledige misslagen voor komen zoals dit exemplaar. Duiten uit deze serie kunnen voorkomen met de U in luctor geschreven als V of als U.
Voorzijde: Gekroond initiaal van de vorst. Tekst: LEOPOLD II ROI – DES BELGES ★ 1876
Keerzijde: Zittende leeuw met grondwetstafel (met daarop CONSTITUTION / BELGES / 1830 / *). Onderaan staat de waardeaanduiding en de graveursnaam in de afsnede. Tekst: L’ UNION FAIT LA FORCE
80 DOMINVS·MIHI·ADIVTOR· wat betekent: De Heer is mijn helper.
ARCHIDVCES. AVS. DVC. GEL (of variant) 1610. Voluit: archiduces Austria duces Gelriæ, wat betekent: aartshertogen van Oostenrijk en hertogen van Gelderland.
