Maand: mei 2017

Antwerpen: 5 sols Robustus, Hertogdom Brabant, Staten van Brabant ( 1584 – 1585 )

Gevonden door Marco Sanders

Materiaal: zilver

Diameter: ca 30 mm

Gewicht ( uitgifte ): 5,75 gr

Jaartal: 1585

Voorzijde: Gebloemd kruis met in de kwartieren de wapens van Leuven, Antwerpen, Brussel en Den Bosch. Tekst: CONFORTARE ET ESTO ROBVSTVS, wat betekent: Wees sterk en heb goede moed

Keerzijde: Gekroond wapenschild van Brabant op een gebloemd kruis. Tekst: MONETA DVCATVS BRABANTIAE 1585

Slagplaats: Antwerpen

Lit: W., 804

Gedetermineerd door Paul Callewaert

Luik: plaket 1751

Gevonden door Mike Creemers

Materiaal: zilver

Diameter: ?

Gewicht: ?

Voorzijde:  Wapenschild van Johan Theodoor in een cartouche gelegen op een kromstaf en een zwaard erboven een bisschoppelijke bonnet. Tekst:  I.THEOD.CAR.D.G.BAV.D. 1751;  Jan Theodoor Kardinaal bij de gratie gods hertog van Beieren.

Keerzijde: Ovaal wapenschild in een cartouche van het prinsbisdom, Bouillon, Franchimont, Loon en Horn met dat van Luik in het midden. Tekst:  EP.ET.PRIN.L.DUX.B.M.F.C.L.H ; bisschop en prins van Luik hertog van Bouillon markies van Franchimont graaf van Loon en Horn.

Slagplaats: Luik

Johan Theodoor van Beieren

Lit: VH G1356

Gedetermineerd door rimidi

Frankrijk Derde Republiek: 1 franc Cérès 1871 ( A )

Gevonden door Mike Creemers

Materiaal: zilver 835 / 1000

Diameter: 23 mm

Gewicht: 5 gr

Voorzijde: Hoofd van Cérès  ( godin van de oogst ) met een haarband bestaande uit tarwearen, bloemen, olijven …, door een lint samengebonden met aan de voorkant de tekst CONCOR. Onder de nek E.A. OUDINÉ.F., ster boven het hoofd. Tekst: REPUBLIQUE ∗ FRANÇAISE

Keerzijde: Tussen twee samengebonden takken van eik en laurier in drie regels 1 FRANC 1871. Tekst: ( olijfblad ) LIBERTÉ · ÉGALITÉ · FRATERNITÉ · A

Ontwerper: Eugène André Oudiné

Muntmeesterteken: ( Abert – Desiré Barre 1855 – 1879 )

Muntteken: A

Slagplaats: Parijs

Slagaantal: 2.979.881

Adolphe Thiers

Referentie

Gedetermineerd door Eric Aerts

Kirchstapel: 12 mariengrosch of 1/3 thaler 1671, Graaf Moritz von Bentheim – Tecklenburg 1623 – 1674

Gevonden door Patrick De Crom

Materiaal: zilver

Diameter: ( uitgifte ): 30 mm

Gewicht: ?

Voorzijde: Gekroond wapenschild van Tecklenburg met in het hartschild een pauw. Tekst: *MAVRITZ ·C·I·B·TEC·StET·L·D·I·R·W·HL·A·H

Tekst begint met MAUR of MAVRITZ ( voor deze met MAVRITZ )

Keerzijde: Centaal binnen een cirkel de denominatie *XII* MARIEN GROS *** Tekst: *VON FEINEM SILBER*

Slagplaats: Kirchstapel

Moritz

Referentie

Lit: KM# 81

Gedetermineerd door Eric Aerts

Holland: duit 1714

Gevonden door Mark Volleberg

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm

Gewicht:  2.67 gr

Voorzijde: In vijf regels • ❀ • HOL LAN DIA  1714

Keerzijde: Een leeuw naar links in een gesloten Hollandse tuin. De leeuw heeft met zijn klauwen een speer vast met op de punt de zogenaamde vrijheidshoed.

Muntmeester: Mattheus Sonnemans 1678 – 1715

Muntteken: ❀

Slagplaats: Dordrecht

Wettelijk voorschrift: resolutie Staten van Holland en West-Friesland van 13 december 1701. Uit een mark 64 stuks is ca. 3,85 gram. Remedie 4 stuks per mark. Sinds 1716 geslagen volgens nieuwe resolutie van de Staten van Holland van 30 maart 1716. Uit een mark werks 75 á 76 stuks is ca. 3,24 gram per stuk. Over de aanmunting van duiten was geen sleischat verschuldigd.

Referentie

HOL.8

Gedetermineed door Mark Volleberg

Gelderland: duit 1690

Gevonden door Mark Volleberg

Materiaal: koper

Diameter: 19 mm

Gewicht: 1,65 gr

Voorzijde: Een tulpkrans met daarin de tekst in 4 regels ·D· / GEL / RIÆ / 1690 Voluit: ducatus Gelriæ, wat betekent: hertogdom Gelderland.

Keerzijde: Gekroond wapen van Gelderland ( II ). Tekst: .IN. DEO. SP. NOS. (of variant). Voluit: in Deo spes nostra, wat betekent: onze hoop in de Heer.

Wapen van Gelderland 

Muntmeester: Johan van Brienen 1690 – 1695

Muntmeesterteken: eenhoorn, komt niet op de duiten voor

Slagplaats: Harderwijk

Op 7 augustus 1691 verscheen een plakkaat van de Staten-Generaal waarin maatregelen werden genomen om het verval in de muntslag aan te pakken. Onder punt 1 werd geschreven “Eerstelijck, dat aanstondts met den slagh van Payementen, op alle de Munten deser landen, soo Provinciale als Rijcks-munten, sal moeten werden opgehouden, en dat voortaen geen Payementen meer sullen mogen werden geslagen; dat oock by eenige Provincien in het particulier, daer toe geen consent ofte permissie sal mogen werden verleendt”. Onder de term payement vielen ook de koperen duiten, deze mochten dus na 7 augustus 1691 tot nader order niet meer aangemunt worden. In 1694 klaagden Raden en Generaal meesters der munt over het ongeoorloofd payementen slaan op de Gelderse munt door een groot aantal dagloners. Dat zij tevens klaagden over het aantal dagloners doet vermoeden dat er ook afspraken waren gemaakt over het maximum aantal werknemers in het munthuis. Hof en rekenkamer van Gelderland verklaarden daarop dat er slechts 14 beëdigde munters hadden gewerkt. Zij hadden in de periode 7 tot 14 februari 1694 ongeveer 3600 mark koper tot duiten verwerkt (met welk jaartal is niet duidelijk). Deze aanmunting viel volgens hen niet onder de term payement en zij vonden dat er geen sprake was van een overtreding van het plakkaat. Volgens de Generaalmeesters had Gelderland echter wel degelijk de afspraken geschonden en getuigde het van grote onkunde op het gebied van de muntslag om duiten niet als payement te zien. Men verzocht dringend om zich in de toekomst met een eerlijke muntslag bezig te houden. Het is goed mogelijk dat de duiten die geslagen zijn allen het jaartal 1691 hebben gedragen. Dit jaartal komt zeer veel voor terwijl de jaren 1692 en 1693 nooit voorkomen. Volgens Purmer en van der Wiel bestaan deze jaren wel, ik heb ze nooit gezien. Verder werd er op 22 september 1694 een verbod uitgevaardigd op de duiten uit Emmerich (Kleef) en Roermond. Er schijnt een duit voor te komen van 1699 welke vermeld wordt als zijnde een proefstuk24. Dit is waarschijnlijk het type dat bekend is als zilveren afslag uit 1699. Waarschijnlijk is deze proef niet verder uitgewerkt omdat er mogelijk al bekend was dat er iets stond te gebeuren op het gebied van de muntcirculatie. Tijdens de kopergeld sanering, zie hier onder, zijn er o.a. te Deventer duiten geklopt met een adelaar. Zie hier een voorbeeld van een Gelders exemplaar van 1691.

Voorschrift: resolutie 7 maart 1663 van het Hof en rekenkamer van Gelderland. Uit de snede 120 is ca. 2.0507 gram per stuk. De remedie bedroeg 4 stuks. Het voorschrift is gewijzigd volgens resolutie van 12 november 1678. Het aantal stuks uit de snede werd gewijzigd naar 116, ca. 2,121 gram per stuk. Ook weer met een remedie van 4 stuks. De sleischat was in zijn geheel voor de muntmeester.

Referentie

GEL.100

Gedetermineerd door Mark Volleberg

Friesland: duit 1626

Gevonden door Mark Volleberg

Materiaal: koper

Diameter: 20 mm

Gewicht: 1,69 gr

Voorzijde: Een tulpkrans met daarin de tekst FRI SIA in twee regels, daaronder het jaartal.

Keerzijde: Gekroond wapen van Friesland met twee gaande leeuwen boven elkaar. Het wapen heeft geen versieringen meer, is aan de onderzijde ronder en heeft aan de bovenzijde twee instulpingen

Wapen van Friesland

Muntmeester: Jurriaen (ook Gregorius genaamd) van Vierssen 1616 – 1643

Muntmeesterteken:

Slagplaats: Leeuwarden

Recent is een duit aangemeld waarop het jaartal 1622 zichtbaar lijkt, mogelijk is hier 1629 bedoeld, mede omdat de duit voorzien is van het nieuwe type wapenschild. Zie HIER een afbeelding. Het zilveren exemplaar met het jaartal 1626 lijkt een proeve van bekwaamheid van de stempelsnijder. De tekening is nogal afwijkend en waarschijnlijk is dit stempel verder nooit meer gebruikt. Het valse exemplaar met het jaartal 1633 is bekend geworden door een publicatie in De Beeldenaar16. Het jaartal 1643 zou aanwezig zijn in het Amsterdams Historisch Museum (collectie Lopez Suasso). Het jaartal is echter niet goed leesbaar waardoor het hoogst onzeker is of dit wel een exemplaar van 1643 is. De jaartalwijziging 1658/48 is bekend geworden via melding bij het geldmuseum. Aangezien nu echter een zeer duidelijke 1658/47 gemeld is (zie afbeelding) denk ik dat het geen 1658/48 is geweest maar een 1658/47. Bij munthandel G. Henzen werd in de novemberlijst 2000 onder nummer 1682 een overslag 1653/44 aangeboden. Omdat hier mogelijk verwarring kan bestaan met de overslag 1653/48 is deze (nog) niet opgenomen. De jaren 40 uit deze serie hebben vaak zeer slecht leesbare jaartallen. Aan sommige jaartallen uit deze serie moet dan ook getwijfeld worden of zij wel bestaan. Veel duiten uit de jaren 40 lijken ook een overslag over een ouder jaartal. Ik heb hier een 1646 over 1644 opgenomen omdat deze mij wel duidelijk lijkt. Mogelijk bestaat ook de jaartalwijzing 1647/46 maar deze is nog zeer onzeker. 
Een bijzonder jaartalwijziging is de 1663 over 1663. Hier heeft de stempelsnijder de 3 in het jaartal per ongeluk op zijn kop in het stempel geslagen. Dit is nog te zien aan de hoek linksonder van de zogenaamde “8”. Vervolgens heeft hij de fout gecorrigeerd door de 3 er correct op te zetten. Het lijkt nu echter net of er een cijfer 8 staat.

De normale tulpkrans op de exemplaren uit de periode 1626-1629 is die met boven, onder, rechts en links een rozet. Van 1626 bestaan exemplaren met links en rechts twee bollen (vruchten) in de tulpkrans. Deze variant is zeldzamer, zie HIER een afbeelding.

Van de Friese duiten zijn talrijke Reckheimse imitaties bekend, zie bij Reckheim voor een (volledige) opsomming. Van de duiten uit de periode 1626-1629 bestaan overslagen op Duitse koperen muntjes. Bekend zijn o.a. overslagen op 3 pfennig munten van hertog Hans Albrecht van Mecklenburg-Güstrow (1610-1628). Gedurende de 30-jarige oorlog liep de inflatie in Duitsland hoog op (zgn. Kipper und Wipper zeit). Er werd ook veel kopergeld geslagen dat in Duitsland echter niet populair was en men trachtte dit zo snel mogelijk weer in te trekken. Mogelijk zijn grote partijen van dit ingetrokken kopergeld verkocht naar munthuizen in het oosten van Nederland. In Nederland werden koperen duiten en oorden juist wel veel gebruikt. Onder andere het Friese munthuis heeft de Duitse muntjes gebruikt als grondstof voor de Friese duiten.

Wettelijk voorschrift: (mij) niet bekend. Van 10 november 1627 tot 27 november 1629 was de aanmaak van duiten en oorden verboden. In 1648 werd weer een verbod op de aanmunting van kopergeld afgekondigd en moest de muntmeester zijn stempels inleveren. Op 18 november 1653 werd weer machtiging gegeven om duiten te slaan.

Referentie

FRI.10

Gedetermineerd door Mark Volleberg

Groningen en Ommelanden: duit 1692

Gevonden door Mark Volleberg

Materiaal: koper

Diameter: 22 mm

Gewicht: 2,05 gr

Voorzijde: GRON. ET.OML in twee regels met daaronder het jaartal. Dit betekent: Groningen en Ommelanden.

Keerzijde: Gekroond wapenschild van de Groninger Ommelanden, aan weerszijden van het wapen zit nu geen versiering meer.

Het wapen (3) zoals we dat aantreffen op de munten uit de provinciale muntperiode te Groningen en Harderwijk, is samengesteld uit de wapens van de Ommelanden en de stad Groningen. Het wapen van Groningen is de Duitse rijksadelaar met op zijn borst het stadswapentje van Groningen.

Wapen van Groningen en Ommelanden

Muntmeester: Assuerus Vosdinck 1688 – 1692

Muntmeesterteken: Hondje ( niet gebruikt op de duiten )

Slagplaats: Groningen

Mr. H.O. Feith vermeldt ook duiten van 1686, 1688 en 1691. Bij de duit met het jaar 1691 merkt hij op dat deze per plakkaat van 21 februari 1693 door de Staten-Generaal verboden werden verklaard en dat zij daardoor zeer weinig voorkomen. Deze jaartallen zijn voor zover ik weet nooit gesignaleerd. Het door hem aangehaalde verbodsplakkaat van de Staten-Generaal toont inderdaad een duit van de Groninger Ommelanden met het jaartal 1691 (zie volgende pagina). Dit zal hoogst waarschijnlijk op een misverstand berusten. De afbeeldingen in de plakkaten staan er namelijk om bekend dat zij niet uitblinken in accuratesse. De punt in de O van OML bij variant C is mogelijk een centreerpunt voor de stempelsnijder. Sporadisch komen er duiten van dit type voor met een klop van de stad Deventer (adelaar). Deze klop dateert uit de periode van de kopergeld hervorming van 1702. De stempelverandering 1692/1992 betreft een herstelde vergissing van de stempelsnijder. 
In een plakkaat van 21 februari 1693 van de Staten-Generaal werd het verboden om ongemunte duitplaatjes afkomstig uit Hamburg als duit aan de man te brengen. Ook duiten van de Groninger Ommelanden van het afgebeelde type werden verboden verklaard. Onlangs is op internet een duit met het jaartal 1682 verkocht welke een vreemde, met hoge waarschijnlijkheid particulier aangebrachte, klop heeft. Zie hier een afbeelding. Een duit hier is ook bekend geworden met de klop adelaar welke met hoge waarschijnlijkheid te Deventer is aangebracht rond 1702 ten tijde van de grote kopergeld sanering, zie ook bij Deventer. Bij een stempel is precies een kop van de adelaar weggevallen waardoor deze maar een kop heeft, zie hier een afbeelding. Waarschijnlijk was het ponsoen met de adelaar beschadigt geraakt.

Referentie

GROM.3

Gedetermineerd door Mark Volleberg